Առանց սիրո

Կարանտին․ օր 1
Իմ ճանապարհները Հռոմ չեն տանում։ Իմ ճանապարհներների մակերեսը հիսուն քակառուսի մետր է։ Խոհանոցից հյուրասենյակ, հյուրասենյակից՝ ննջարան, ննջարանից՝ միջանցք- լոգարան-արտաքնոց։ Թերևս այսքանը։ Սա իմ լաբիրինթոսն է՝ նեղ, ծուռումուռ ու անվերջանալի։ Իմ լաբիրինթոսում հանկարծակի հայտնվեցին այլք՝ ընատնիքիս անդամները։ Երբ հինգ հասուն և մեկ փոքրահասակ իրար հանդիպում են աշխատանքից հետո, ոչինչ, տանելի է, բայց մենք հիմա ստիպված ենք նույն տարածքում գտնվել առավոտից երեկո, գիշեր ու ցերեկ, ամեն րոպե իրար տեսնել, լսել, խոսել, գոռալ, պայթել, ատել ու երբեմն ցուցադրել մեր վերաբերմունքը։ Ես ուզում եմ առաջ տալ այս գրողի տարած ժամանակը, ես ուզում եմ խորտակել  բոլոր դիմակները, լուրերի տաղավարները, որտեղից անվերջ փոխանցվում է «կարանտին», «պանդեմիա», «կորոնավիրուս» բառերը։ Սեղանին հայտնվում է սպասքը, հացը, տապակած հավը ու սպագետին։ Մենք շրջափակման մեջ ենք գցում սեղանը, մեր մտքերի պես երկար է ձգվում սպագետին ափսեից մինչև բերանները։ Պատառաքաղի սուր ծայրերը հոշոտում են արդեն իսկ սատկած ու տապակած թռչնին, որը երբեք չի թռչել։ Մայրս զայրացած նայում է հորս՝ «ցածր ծամիր», հայրս Մինոտավրոսի պես նայում է  մորս՝ «դու հացդ կեր, հետո կխոսենք»։ «Դե բավ է, էլի»,- բղավում է մեծ քույրս, եղբայրս սաստում է՝ «ե՞րբ եմ ձեզնից գնալու, ձեզնից պոկվել չի լինում։ Սա գժանոց է», երեխաս լացում է ու միանում ընկերոջը՝ «հիմա ու՞մ ենք սպանելու, կողպիր նրան արկղի մեջ, թող չկարողանա դուրս գալ»։ Սպագետին խցկում եմ բերանս, որ չխոսեմ։ Ես ջերմում եմ։ Երևի նյարդերից։ «Հա-փչի՜»՝ փռշտում է մայրս։ «Ըհը, մնաց հիվանդանաս ու մեզ էլ վարակես» առողջություն կամենալու փոխարեն հեգնական արտաբերում է քույրս ու հաշվում, թե քանի օր էլ դեռ պիտի փակված մնանք տանը։ «Սովորական պատմություն․  բա էլ ոնց պիտի մարդկությանը պատժեին, դիակը դիակի վրա է, սաղս էլ մեռնելու ենք։ Հենա, Իտալիան դատարկ է, բոլորը մեռնում են ու դեռ կմեռնեն» արձանագրում է եղբայրս ու գնում իր ննջարան՝ «Գորգոնա» շարքը նկարելու։ «Ինչոնա՞» հարցնում է քույրս ու հռհռում։ «Անտաղանդ կովերը չեն հասկանա, դու հազիվ քո տաքսու վարորդի նվիրած արհեստական ծաղիկներից գլուխ հանես»,- պատասխանում է եղբայրս։ Նրանք գոռում են, հայրս սկսում է հայհոյել, մայրս լացում է։ Զգացվում է՝ որքան են  իրար սիրում։
Կարանտին․ օր 4
«Ըհը, էլի բոլորը մեռնում են, Եվրոպա չկա, վերջ»,- ուտելով ու զուգահեռաբար  հեռախոսի մեջ նայելով ասում է հայրս։ Ես դողում եմ։ Ես ուզում եմ թաքնվել սեղանի տակ, ինչպես փոքր ժամանակ, երբ կարծում էի, թե այդպես մայրս ինձ չի գտնի, ես ուզում եմ զարթնել այս իրականությունից, ուզում եմ գտնել իմ լաբիրինթոսի ելքի դուռը ու հասնել իմ վիրտուալ սիրուն, որը Հռումում ինձ է սպասում։ Հա, ի տարբերություն իմ ընտանիքի մյուս անդամների, ես չեմ աշխատում ու երբեք չեմ աշխատել։ Ես հացրել եմ ավարտել դպրոցը, համալսարանը, ամուսնանալ, երեխա ունենալ, բաժանվել, հետ դառնալ։ Գալ, նստել, սպասել, սպասել ամուր նստած աթոռին, սպասման պերֆորմանսի անունը դնել «Երեխա մեծացնել»․ մեծացնել, մեծացնել, երեխան միշտ էլ մեծացնողի կարիք ունի, մեծացնելը ժամանակ է պահանջում, պահանջներդ պիտի մի կողմ դնես։ Չաշխատողը շատ չի խոսում, չի բղավում, բաժանված կինը՝ առավել ևս։ Ես բաժանված ու չաշխատող կին եմ։ Ինչպես քույրս է ասում՝ «դասական մակաբույծ»։ Ես իհարկե չգիտեմ դասական մակաբույծը ոչ դասական մակաբույծից ինչով է տարբերվում, բայց նա օր ու գիշեր աշխատում է, ինչպես և եղբայրս, հայրս, մայրս, ինձ ու երեխայիս պահում ու ես ձևացնում եմ, որ չեմ լսել ինչ է ինձ ասում։ Թեև մի անգամ չդիմացա։  Մի քանի օր առաջ երեխաս ասաց՝ «ինձ չասես դաս անեմ թե չէ, դասական մակաբույծ»։ Ես զայրացա ու  ապտակեցի, երևի ուժգին էր, որովհտև այդ պահին բոլորը իրենց անկյուններից հավաքվեցին մեր շուրջն ու սկսեցին ինձ մեղադրել։ «Անդաստիարակը անդաստիարակ է մեծացրել»։
Կարանտին․օր 6
Իմ արցունքները այլևս դեպի դուրս հոսել չգիտեն։ Դրանք ներս են գնում ու կանգ առնում կոկորդիս մեջտեղում։ Թաքնվում են։ Ինչպես ես՝ այս աշխարհից։ Աշխարհի ղեկավարները հոգնել են իրենց քաղաքացիներից, տնօրենները իրենց աշխատակիցներից, աշխատակիցները՝ ամուսիններից, ամուսինները՝ երեխեքից, բոլորը իրարից հրաժարվել են։ Արդյունքում ոչ միայն Դանիան, ինչպես կասեր Շեքսպիրը, այլև աշխարհն է մեծ բանտի վերածվել։ Ես իմ բանտում գամված եմ պատուհանի մոտ դրված աթոռին՝ նոթբուքի դիմաց։ Մեզնից միայն ինտերնետն է, որ չի մեկուսացել։ Դեռ նոր է, դեռ լավ չի ճանաչում մարդկանց։ Ես առաջադրանք ունեմ։ Պատմվածք գրել ամսագրի համար։ Քույրս ծիծաղում է։ «Դասական մակաբույծի մասին գրի, լիքը քեզ նմանները կգնեն, գումարած , որ էմիգրանտ ես, մեկ էլ տեսար մի օր քո նմանը մեզ վերջապես օգուտ տա, հը՞»։ Ես կուզեի իր առաջ դրված ափսեն ջարդել իր կովի մռութ հիշեցնող դեմքին, բայց ափսեն ափսոս է։ Մեր տանը ընդամենը վեց հատ է։ Եթե ջարդեմ ինչի՞ մեջ եմ ուտելու։
Կարանտին․ օր 8
Մոսկովյան վարձակալած  այս փոքրիկ բնակարանում ընտանիքի հիմնական անդամներից բացի, ավելացել է ևս մեկը։ Հայաստանի վարչապետն է, որ իր լայվերով պարբերաբար հայտնվում է մեր տանը։ Դա անտանելի է։ Կարելի է ենթադրել, որ հայրս միտումնավոր է անում՝ կանոնավորաբար հետևելով թե ով ինչ ռեակցիա կտա։ Դրան ի պատասխան եղբայրս ցուցադրաբար միացնում է «Նորմա»-ի արիաները, քույրս իբր պատահական հիշում է, որ պիտի մարզվի, քանի դեռ չի գիրացել ու իր մեծ քամակը սկում է իջեցնել ու բարձրացնել ինչ-որ անհասկանալի ռիթմիկ ձայների ներքո (նա մտածում է, որ երեսունհինգում իր ամուսնության, ինչպես և մայրանալու հնարավորությունները գրեթե հավասար են զրոյի և ավելի նյարդային է դառնում), այդժամ իրենից հինգ տարով փոքր եղբայրս գոռում է ննջարանից՝ «մի արա, նիհար կովերը հիվանդոտ տեսք են ունենում», ես սկսում եմ ծիծաղել ու դա իմ ամենամեծ սխալն է, քանի որ բոլորը հիշում են, որ կամ ես՝ տան փոքրը, իրականում արդեն քսանութ տարեկան կինը,  ու իմ ծիծաղը բոլոր ձայների մեջ ամենատհաճն է դառնում։
Կարանտին․ օր 10
Եթե կարանտինը ևս մի ամիս էլ ձգվի, կարծում եմ շատ ընտանիքներ սիրով իրար կվերացնեն, քանի որ անտանելի է իրար ատող մարդկանց հավաքել մեկ վայրում ու ստիպել տանից դուրս չգալ։ Մայրս նախապես է կատարել բոլոր գնումները։ Դուրս գալու կարիք էլ չկա, հնարավորություն էլ։ Իսկ եթե հանկարծ մեզնից մեկը հիվանդանա, այդժամ կսկսվի իրական դրաման։ Մեզնից ոչ ոք չունի քաղաքացիություն, իսկ գրանցման թղթերի ժամկետը արդեն երկու ամիս է, ինչ անցել է։ «Դե կանենք էլի, ով պիտի ստուգի», -ասում էր հայրս։ Վարչապետի ականջ ցավեցնող  ձայնը նորից  տարածվում  է տնով մեկ։
Կարանտին․ օր 15
Իմ փրկությունը իմ նոթբուքն է։ Սա իմ պատուհանն է դեպի աշխարհ, որտեղ օդը շատ ավելի մաքուր է, բժշկական դիմակ կրելու կարիք չկա ու այստեղ ինձ բոլորը սիրում են, լավ, գոնե մի քանիսը հաստատ։ Դրանց մեջ ինձ անմիջապես գրավեց մեկը՝ Մարչելոն, ով  ապրում է Հռոմում։ Իրականում,  նա Միշա անունով ռուսազգի տղամարդ է, ով իմ նման մի էմիգրանտ է՝ անվերջ փնտրող իր կյանքի ճամփան, նպատակը, սերը։ Ես ինձ մի պահ պատկերացրեցի Տրեվի շատրվանում, շամպայնի գավաթը ձեռքիս, ծիծաղելիս ու պարելիս Մարչելոյի հետ, իհարկե ոչ Մաստրոյանիի։ Էմիգրանտներին ամենաբարդն է։ Մարչելոյին ևս  չի կարելի դուրս գալ իր վարձակալած փոքրիկ բնակարանից։ Շինարարություն անել չի կարելի, մնում է փակվել ու նկարել։ Նա ամպեր է նկարում։ Մեծ, երկար, պատառոտված, զանազան երանգների ու ձևերի։ Ճիշտ է, սկզբում փոքր-ինչ տարօրինակ էր, երբ ասաց ինձ է նկարել ու ցույց տվեց պատառոտված դեպի անհայտություն գնացող ամպը, ասելով, որ այն ինչ տեսնում եմ, դա ես եմ։ Սկզբում սրտնեղեցի, ապա մտածեցի՝ գոնե իր աչքերում թեկուզ և պատառոտված ամպ եմ, բայց ոչ  դասական մակաբույծ։ Ասաց, որ սիրահարվել է։ Դա ապրեցնում է։
Կարանտին․ օր 22
Տղաս անվերջ տրտնջում է՝ «երբ մեծանամ,  թույլ կտա՞ս տնից դուրս գալ»։ Մեր սննդամթերքը օրըստօրե պակասում է։ «Շուտ պառկեք քնելու, որ քիչ հոսանք ծախսեք ու չսովածանաք»,- հորդորում է մայրս։ Ես աշխատում եմ քիչ սնվել, քիչ խոսել, քիչ մտածել։ Մայրս զգեստապահարանն է դասավորում։ Այդպես ամեն օր։ Օրը երկու անգամ, կարծես շներին հանում է մաքուր օդ շնչելու։ Դա շատ զավեշտալի է, բայց և տխուր։ Երեկոյան հանում է իր կարմիր զգեստը, որը վերջին անգամ կրել է երեք տարեկանում։  «Երեխեք, ես էլ եմ երեխա եղել, այ այս շորիկն էի հագնում ու մորս ձեռքը բռնած մանկապարտեզից տուն գնում։ Ինձ սիրում էին, կոնֆետ հյուրասիրում։ Ես հոգնել եմ իմ կյանքից, ես իմ մանկությունն եմ ուզում։ Դու ինչ տեսակ գայլ էիր, որ հանդիպեցիր իմ ճամփին։ Հա-փչի»։ Հայրս, սիգարետի ծուխը խոհանոցից հյւուրասենյակ տարածելով, հասնում է։ «Ես քո ապիկար ինչն եմ ասել։ Էլի սկսեցի՞ր արխիվդ բացել։ Շա՞տ ես ուզում, գնա, հոգնեցինք արդեն»։ «Դու ինձ իմ կյանքն ես պարտք, քո մեծ փորի մեջ ինձ գցեցիր, խժռեցիր կյանքս»։ Ու արցունքները նորից սկսում են տեղավորվել կարմիր շորիկի գործվածքի ծակերի մեջ։ Նրանց զրույցը ավելի է թեժանում, մորս մանկությունը կռիվ է տալիս հորս սառնասրտության դեմ։ Անհավասար պայքարում հաղթում է եղբորս մուտքը՝ «Սովորական պանդեմիա» նկարների շարքով։ Դրանք բաց դռներով թռչնավանդակներ են, իսկ ներսում սատկած թռչուններ, գազաններ։ «Կոլիբրի չկա՞»,- հարցնում եմ եղբորս։ «Չէ, նրանք առանց այն էլ պատժված են, որ այդքան փոքր են, գոնե ես խնայեմ»։ «Մամայի պես փոքր, մամայի պես պատժված, հիհի՜-հիհի՜»՝ ծափահարում ու ծիծաղի ալիք է բարձրացնում տղաս․․․
Կարանտին․ օր 23
Ես ամեն օր աղավնի եմ կերակրում։ Նա թռչում գալիս է պատշգամբ ու ձայնարկելով կանչում ինձ։ Պարզվեց, որ Մարչելոն էլ է աղավնի կերակրում։ Մենք մտածեցինք, որ դա մեր փոստատարն է, մեր վիրտոալ սիրո միակ իրական վկան։ Ես փորձում եմ հնարավորինս զգույշ լինել, որ չմտածեն՝ մեր տան հացը կիսում եմ ինչ-որ թռչնի հետ։ Չէ՞որ մեր պաշարներն էլ շատ չեն։ Այսօր առավոտյան նկատեցի, որ տղաս թաքուն հետևում է ինձ (ես ութ տարեկանում այդպիսին չէի), բայց ցույց չտվեցի, որ նկատել եմ։ Չէի ուզում, որ տանը աղմուկ բարձրանա։ Նա էլ շուտով հեռացավ իր հեռախոսի հետ, երևի նորից վիրտուալ թշնամիներին վերացնելու։ Ես հասկանում եմ, որ թույլ եմ իբրև մայր, կին, աղջիկ, մարդ, վերջ ի վերջո, որ պիտի լինեմ ավելի սկզբունքային ու փոխեմ կյանքս։ Կփոխեմ, երբ մեզ բաց թողնեն, ես կփոխեմ իմ կյանքը։ Կվերցնեմ փոքրիկ ճամպրուկս, տղայիս, շնորհակալություն կհայտնեմ ընտանիքիս անդամներին ու կհեռանամ Իտալիա։ Հա, հենց նրա մոտ։ Իսկ եթե տղաս համառի, չցանկանա գալ․․․ չէ, ես չեմ կարող իրեն թողնել ու մենակ գնալ։ Ես չեմ կարող չգնալ․․․
Կարանտին․ օր 25
Ես շարունակում եմ գրել։ Գրականությունը  իմ նման  ինքնամեկուսավածների գոյությունը արդարացնող ամենահաճելի թմրադեղն է։ Մեր կյանքը երազի սահմնագծում է։ Դա մի քիչ վախենալու է, քանի որ այժմ մոլորակի բոլոր մարդիկ նույն երազն են տեսնում, դա փոքր-ինչ տհաճ է, ինչպես կինոթատրոնի դահլիճի մութ սենյակում ցուցադրեն մի ժանրի ֆիլմ ու բոլորին ստիպեն հենց դա դիտել։ Ես այդպես էլ չսիրեցի կինոն։ Իմ սերը թատրոնն է՝ պոռթկուն ու անմիջական, առանց կեղծ մոնտաժների ու տարբեր պլաններով նկարահանած,  խոշորացրած ու հեռացրած դեմքերի։
Կարանտին․ օր 26
Մայրս նորից լաց է լինում։ Բոլորը գոռում են։ Ես ջուր առաջարկեցի  նրան ու խնդրեցի խոսել, պատմել սրտի եղածը։ Նա կիսախամրած աչքերով ինձ նայեց, տաք փափլիկ ձեռքով ծածկեց իմ ոսկրոտ դաստակն ու ասաց, որ միշտ ուզել է քնար նվագել, աշխարհի տարբեր համերգասրահներում, ծափերի ու ծաղիկների արժանանալ։ «Մա՜մ, փաստորեն դու երաժշտական կրթությու՞ն ունես», մայրս մի պահ անթարթ ինձ նայեց․ «երազանքները կրթության կարիք չունեն, աղջիկս»․․․

Կարանտին․ օր 30
Մինչ բոլորը քնած են, ես որոշեցի հաց թխել։ Եթե ճիշտ եմ հաշվարկել, երևի ևս տասը հացի ալյուր մնաց ու վերջ։ Հույս ունեմ, որ տասը հաց հետո  մեզ կազատագրեն։ Իսկ մինչ փակ են աշխարհի բոլոր հնարավոր սահմանները, ես համարձակորեն հատում  եմ ինտերնետային սահմանը։ Իմ իտալական սերը համատարած ցավի մեջ նոր ցավ է գտել․  դա ես եմ։ Ես սկսեցի տրնտջալ, որ մենությունը հոշոտում է ինձ, և այլևս չեմ կարող այդպես։ Նա ժպտաց իր երկնագույն խոշոր աչքերով․ «մեզ փոքրուց սովորեցնում են պատասխանատու լինել դիմացինի համար, բայց երբեք չեն սովորեցնում պատասպանատու լինել սեփական մենության համար»։ Ամպերով կտավների մեջտեղում նստած՝ նա էլ ավելի անհասանելի ու սիրելի թվաց։ «Նորից ծխում ես»,- ժպտացի ես, «երջանկությունս եմ ծխում»։ Ես հասկացա, որ հրաշքների սպասումն ու թաքցրած մտքերը հիվանդացնել գիտեն․․․
Կարանտին․
Մեզ մոտ դեռ ոչինչ չի փոխվել, միայն թե կռիվներն ու լռությունը ավելի անկանոն են դարձել։ Մեծ լռությունը հաջորդում է մեծ կռիվներին, իսկ հետո նորից հավաքվում ենք խոհանոցի սեղանի շուրջ ու նորից շարունակում տարիների կիսատ ասելիքները։ Ամեն մեկի ասած միտքը, հիշողությունը, ասես էստաֆետով մյուսն է ընդունում, այնքան, մինչև ուժասպառ հեռանում են մարտադաշտից։ Ու նորից վարչապետը՝ իր օրակարգով, օգնություններով, մահացիությունների ու առողջացածների բարդ թվաբանությամբ։ «Ես էլ չեմ դիմանում։ Հայրենիք եմ ուզում»,- ասում է հայրս։  «Էհ, գնա, ո՞վ է բռնել»,- նեղացած պատասխանում է մայրս, ապա շարունակում․ «մնում է պարզենք որտե՞ղ ես ապրելու ու վերջ»։ Ու վերջ։ Բոլորը հիշեցին վաճառված բնակարանը, օդը, արևը, մեր տեղափոխվելը, սպասումը և հիմա՝ դիմակով ծածկած հույսը, հավատը ու մեր այստեղի  գրանցման ժամկետնանց  թղթերը։
Կարանտին
Արդեն երկու օր է, Մարչելոն տխուր է։ Ասաց, որ «ամպերի»  շարքը համալրվել է անձրևաբեր ամպերով։ Ցույց տվեց։ Չհավանեցի։ Նա զգաց։ Ես չեմ կարողանում թաքցնել էմոցիաներս։ Զգաց ու ասաց, որ անձրևաբեր ամպերը միայն հողին են հաճելի։ Նկատեցի սովից հյուծվել է, բայց դեռ խոսում է մեր սիրուց, բացվելիք սահմաններից, արևից ու մաքուր օդից․․․Մայրս գրկել է իր մանկության կարմիր շորիկը ու հորիցս շարունակում է իր կուլ գնացած կյանքը պահանջել․․․  Հա-փչի՜․․․
Կարանտին
Այսօր ամբողջ օրը քնել էի, երեկոյան քնից արթնացրեց քույրս։ «Արի՛, ընթրում ենք»։
Ես սոված չէի, բայց հողաթափերս խոհանոց անցան։ Ես հազիվ բռնեցի պատը, որ չընկնեմ։ Ես ուզում էի գոռալ, բայց ձայնս փախել էր։ Քարացա։ Սեղանի մեջտեղում օվալաձև ափսեի մեջ դրված էր աղավնիս։ Պատառաքաղների սուր նիզակները  խրվում էին նրա մարմնի մեջ։ Միակ բանը, որ կարողացա՝ շրջվել, ապա ներս անցնելով զուգարան, երկու ձեռքով բռնվել զուգարանակոնքից․․․ Ինձ ոչ ոք ասես ոչ տեսնում էր, ոչ էլ լսում։ Երբ  դուրս եկա լվացվելու, լսեցի տղայիս զրնգուն հիացական ձայնը։ «Պապի՛կ, չի կարող պատահել, ո՞նց դա արեցիր։ Այստեղ նայիր, մի քանի ժամում այսքան լայք ենք հավաքել»։ «Տղա՛ս, ամեն մարդ չի, որ կարողանում ա ղշին մկան թակարդը գցել։ Կեր, որ ուժ ունենաս, մենք դեռ լիքը անելիքներ ունենք․․․»։

 

 

Լուսանկարը՝ Արտակ Մարգարյանի

 

 

Կարծիքներ

կարծիք