Յոզգաթցին

Հեղինակ:

Գրող, լրագրող, հրապարակախոս. «Հրանտի ընկերները» կազմակերպության համահիմնադիրներից: Ծնվել է 1976 թ. Ստամբուլում: Կրթությունը ստացել է Եսայան, ապա Մխիթարյան հայկական դպրոցներում: 1994 թ. ընդունվել է Ստամբուլի համալսարանի գրականության ֆակուլտետի պատմության բաժին, սակայն հոր անսպասելի մահվան պատճառով ուսումը չի կարողացել շարունակել:

2000 թ. Յաշամ Ռադիոյի օրակարգ է բերել  փոքրամասնությունների խնդիրները և Թուրքիայում առաջին անգամ պատրաստել և վարել «Այսպես կոչված, մնացածները» հաղորդաշարը: 2003 թ. դարձել է  սյունակագիր հայերենով հրատարակվող «Մարմարա» օրաթերթի թուրքական բաժնում, իսկ 2013-16թթ. «Թարաֆ» թերթում: 2016թ. սկսել է գրել Diken.com.tr-ի համար: Հրատարակել է 3 գիրք, որոնցից առաջինը` «Խխունջ» վերնագրով լույս է տեսել 2014թ.։ 2017թ. ստիպված ընտանիքի հետ մշտական բնակության է տեղափոխվել Գերմանիա:

 

Յոզգաթցին

 

Էրդողանի` Գերմանիա այցի առիթով տվածս մի հարցազրույցում «Երկիրդ կարոտե՞լ ես» հարցին դժվարացա պատասխանել: Բնականաբար, այդքան հեշտ հարցին նույնքան հեշտ պատասխան էր պետք տալ:

Մինչդեռ ես այդ պատասխանը չեմ կարողանում գտնել: Երբ մտածում եմ, պատասխանն աչքիս առաջ մեծանում, հսկայական է դառնում, փուլ է գալիս վրաս ու ջանավարի վերածվելով` փորձում է ճզմել ինձ:

Գուցե այս պատմության մեջ են թաքնված զգացմունքներս, զգացողություններս, որոնք գրի եմ առել առանց ապրելու: Գուցե և պատասխան չկա: Չգիտեմ…

Էդվարդը, որն այդ քաղաքը [Յոզգաթ – մերն է] կյանքում նույնիսկ մի անգամ էլ չէր տեսել, երբ հարցնում էին «որտե՞ղացի ես », «յոզգաթցի եմ» ասելուց մի այլ կարգի հաճույք էր ստանում: Ինչ էլ լիներ, հայրն` Արթինը, այնտեղ էր ծնվել ու մինչև 13 տարեկան Յոզգաթի փողոցները չափչփելուց հետո էր եկել Ստամբուլ:

Եվ այսքանը բավական էր, որ սրտի հանգստությամբ «յոզգաթցի եմ» ասեր: Բացի այդ, «յոզգաթցի եմ» ասելով` հենց սկզբից բազմաթիվ հիմար հարցերի, որ կարող էին հետևել, դեմն առած էր լինում:

— Անունդ Էդվա՞րդ է: Ինչ տարօրինակ անուն է, այ մարդ: Ո՞վ եք դուք:

— Հայ եմ ես:

— Ե՞վ, որտեղի՞ց եք եկել էս երկիր:

Մի անգամ չդիմացավ ու պայթեց.  «Որտեղի՞ց պիտի գանք, արա՛, իրականում մենք էստեղից գնացել ենք» ասաց, ու կինը` Աղավնին, երեկոյան տանը շատ բարկացավ եղածի վրա: «Էստեղից գնացել ենք մենք» խնդիրը Էդվարդի համար իսկապես թշնամական մի թեմա էր:

Գիտեր, որ դժբախտության տարիներին ճամփա հանված հայ տարագրյալների` Յոզգաթից Սիրիայի անապատները արտաքսված ազգուտակի միջից միայն հորական տատը` Թագուհին ու փոքրիկ որդին` Արթինն էին ողջ մնացել:

Նույնիսկ վեց ամիս չի անցել այն օրից, ինչ իմացավ, որ հորեղբայրը չի մահացել: Մի մուսուլման ընտանիք նրան թաքցրել էր, բայց մի քիչ մեծանալուց հետո փախել էր այդ տնից` վատ վերաբերմունքից զզված, հազար ու մի դժվարություն հաղթահարելուց հետո հասել էր Բեյրութ ու այնտեղ ընտանիք կազմել:

Վերջին վեց ամիսների ընթացքում ամեն օր հեռախոսով խոսում էին: Հորեղբայրը, նրա կինը, զավակները, զավակների զավակները, Էդվարդը, Աղավնին, նրանց միակ որդին` Դանիելը… Երանի թե հայրը` Արթինը, «ողջ լիներ ու այս ամեը տեսներ»` անդադար կրկնում էր ամեն հեռախոսազրույցից հետո:

Իրար հետ միշտ հայերեն էին խոսում: Երբ մեկ ու մեջ Էդվարդը թուրքերենի էր անցնում, հորեղբայրը` Գաբրիելը, չէր պատասխանում: Մտածում էր, որ այսքան տարի հետո պետք է որ լեզուն մոռացած լիներ, քանի դեռ չէր ասել. «Վեր կաց, հորեղբա՛յր, ընտանիքդ հավաքիր ու հայրենիք արի: Մնացեք էնքան, ինչքան կարող եք: Հա՛մ մեզ, հա՛մ էլ հայրենիքը կարոտած կլինեք»:

Գաբրիել հորեղբայրը հևոցով, ավելին` թուրքերեն բղավեց.

— Զգո՛ւյշ: Զգո՛ւյշ, հա՜ա: Այլևս բերանիցդ չլսեմ դրա մասին: Պապիս, հորս, քույրերիս անգերեզման մեռելներ սարքեցին, դրանց մեջ գա՞մ: Մեր տունը, հանգստությունը, ընտանիքը գողացածների մեջ մնա՞մ: Էս հեռախոսը ցած կդնեմ, ու այլևս ձայնս չես լսի, տղա՛: Զգո՛ւյշ: Զգո՛ւյշ, հա՜ա:

Չիմացավ` ինչ ասի Էդվարդը:

Երբ եկավ Դանիելի կիսամյակային արձակուրդը, Բեյրութի տոմսերը գնվեցին, ճամպրուկների մեջ հագուստից ավելի նվերներ դրվեցին, ընտանիքից մնացած բոլոր լուսանկարները, հիշատակները հավաքվեցին նույնիսկ: Բեյրութի օդանավակայանում` առաջին հանդիպմանը, որ ասեմ, առանց խոսելու փաթաթվեցին ու գրեթե 25 րոպե լաց եղան իրար հետ, հավատացեք` չափազանցրած չեմ լինի:

Բեյրութում բնակվող բոլոր ազգականներից զատ նաև հարևան թաղերից չորս հայ ընտանիք էր եկել նրանց դիմավորելու: Տուն գնալը նման էր հարսանեկան շքերթի: Ազդանշան են տալիս, պատուհաններից թաշկինակ են թափահարում` մեքենայի ձայնապնակի երգերին համահունչ տեմպը պահելով:

Հասան տուն: Մի այնպիսի սեղան էին գցել, որ նոր տարվա գիշերն անգամ դժվար կլիներ գտնել: Բիբարով տոլմա, փլաքի, բաստուրմայով հումուս, իչլի բլղուրով փլավ, թեզզիք ժաժիկ, հելլե, չուլլամա, թոնրի քյաբաբ, շոբիյեթ: «Գուցե գիշերը սովածանան» ասելով` փաչա ապուր, մի 70 տոկոսանոց լիբանանյան օղի:

Արանքում իրար գրկելու համար ոտքի ելնելները չհաշված` գրեթե միչև առավոտ ընդհանրապես չվերկացան սեղանից: Անցավորներին հիշեցին: Ընտանիքի անդամների վերջը չիմանալով` նրանց անիծած չար անեծքը կարծես չքացել էր:

Գաբրիել հորեղբայրը միակ մարդն էր սեղանի շուրջ, որ ոչ իր, ոչ էլ ուրիշների պատմածներից չէր արտասվում: Արանքում բամբ ձայնով անընդհատ ասում էր` «Տեղները դրախտ դառնա, որովհետև շատ են տանջվել»:

Հետո խոսեցին այն ամենից, ինչ տեղի էր ունեցել: Երբ սկսեցին խոսել այն մասին, թե ով ինչ է սովորել, ինչ մասնագիտություն ունի, ում հետ է ամուսնացել, քանի երեխա ունի, երեխան ինչ է սովորում, ինչ գործ է ուզում անել, առավոտվա լույսերը սկսեցին ճաշասենյակ թափանցել:

— Դե պառկենք արդեն: Դեռ տասը օր ունենք, է: Եթե ամեն բան էսօր խոսենք, վաղն ի՞նչ ենք անելու: Դե, դե հավաքվեք: Ամենքդ ձեր սենյակ:

Էդվարդը ցերեկվա կողմն արթնացավ ու տեսավ, որ հորեղբայր Գաբրիելը դրսից նոր էր տուն գալիս: «Պիտի որ թարմ հաց բերելու գնացած լիներ»,- մտածեց:

Տան անդամները մուշ-մուշ քնած էին և, կարծես թե, չէին էլ ուզում վեր կենալ։

— Հորեղբա՛յր, արի մի հատ պտտվենք, թաղը տեսնեմ, մարդկանց,- ասաց Էդվարդը:

Դուռը շեմքին ծածկելուց հետո կոշիկները սկսեց փնտրել, բայց չգտավ: Աղավնիի ու Դանիելի կոշիկներն հրեն այնտեղ էին: Ճիշտ դրանց կողքին ճռճռան լաքից կոշիկներ էին, որ իրենը չէին:

— Մի՛ փնտրիր, որդի՛, քեզ նոր կոշիկ եմ առել: Դրանք հագիր,- ասաց Գաբրիել հորեղբայրը:

— Այ հորեղբայր, ինչո՞ւ ես էդպես բան արել: Հարմար էին իմ կոշիկները: Ճամփա պիտի գնանք, սրանք ոտքս կխփեն: Դե տուր հագնեմ իմերը:

— Մի՛ երկարացրու, որդի՛, հագիր սրանք էլի: Հարցրի` ասին ամենահարմարը սրանք են: Հագի՛ր էլի:

— Բայց, հորեղբա՜յր…

— Մի՛ երկարացրու էլ,- այնպես բղավեց Գաբրիել հորեղբայրը, որ տնեցիների կեսը վեր թռավ այդ ձայնից:

Հետո կարմիր կտրեց դեմքը: Ներքևի շրթունքից ուր որ է արյուն կգար կծելուց: Արյունով լցված աչքերի մեջ այլևս անկարող էր արցունքները պահել: Երկու աչքից էլ այտերն ի վար սկսեց հոսել:

— Որդի՛, էն կոշիկները հայրենիքի հողն էին տրորել: Առա, պահեցի ինձ: Շատ թանկ են ինձ համար: Այլևս քեզ չեմ տա դրանք: Առ հագիր էս լաքապատները: Էլ մի՛ երկարացրու:

Էդվարդը երկրորդ անգամ էր լսում Գաբրիել հորեղբոր թուրքերեն խոսելը…

 

 

 

 Թուրքերենից թարգմանեց Կարոլինա Սահակյանը

 

 

Կարծիքներ

կարծիք