Մեր փողոցը

Քարուքանդ, փոշոտ փողոցի վրա մեր տունն է, տուն, որտեղ ծնվել ու մեծացել եմ։ Ես հիմա, ճիշտ է, այնտեղ չեմ ապրում, բայց ամեն անգամ Արթիկ գնալիս ու միշտ մեր փոշոտ փողոցը ոտք դնելիս կոկորդումս մի բան է սեղմվում, որից շնչելն անգամ դժվար է դառնում, ու դա փոշուց չէ…

Հիշում եմ՝ ծեր հարևանուհի ունեինք, Մալաք տատ էինք ասում։ Չար կին էր՝ բոլորին անիծող, բամբասող: Տունն էլ ոնց որ այն հեքիաթների անտառի խրճիթներից լիներ՝ շատ հին դռներով, հին պատուհաններով, շրջապատված պտղատու ծառերով (տանձենի, խնձորենի, բալենի…): Ու քանի որ տունը, այսպես ասած, ցանկապատված չէր, երեխաներով հաճախ էինք «հարձակվում» Մալաք տատիի ծառերի վրա։ Բայց Մալաք տատիից այնքան էլ հեշտ չէր գողություն անելը։ Կանգնում էր պատուհանի մոտ կամ նստում դրսում ու, աչքերը չորս արած, հետևում, որ հանկարծ…

Քարուքանդ ու փոշոտ փողոցի «գլխավերևում» այդ օրը մռայլ երկինք էր։ Ինչպես միշտ, ես ու Արտյոմը միասին էինք։ Ու անգամ, եթե մեր խաղերն իրար «չէին բռնում», մեկ է՝ մենք էլի իրար հետ էինք: Այդ օրն էլ սովորական «մեր» օրերից մեկն էր. ես՝ իմ տիկնիկով բորդյուրին նստած, նա էլ իր գնդակով՝ փողոցի հողոտ ու փոշոտ փոսերի մեջ։ Փողոցում ոչ ոք չկար. միայն մենք էինք։ 90-ականների այդ Արթիկում էլ մեքենաները ոչ միայն քիչ էին, այլև հենց մեր փողոցում լրիվ «հազվադեպ երևույթներ» շարքից էին։ Բայց այդ օրը, այդ պահին ու հենց այդ վայրկյանին որտեղից որտեղ մի մեքենա՝ սև գույնի (մինչև հիմա հիշում եմ), «եկավ-անցավ» շատ հանգիստ, ու կարծես «ոչինչ» չպատահեց… «Ուղղակի» օդում բարձրացած փոշուց շնչելը ավելի դժվար դարձավ։ Հա՛, հենց այդպես… «Եկավ-անցավ», ու «ոչինչ չպատահեց»… Այս հիշողությունից կոկորդումս միշտ ինչ-որ մի բան է շարվում, ու փոշու և անձրևի հոտը նույնիսկ հիմա եմ զգում, անգամ եթե մեր փողոցում չեմ, ու շուրջս էլ փոշի չկա… Տեղիցս չշարժվեցի…. ՈՉԻՆՉ չարեցի, իսկ Արտյոմն ընկած էր հողոտ ու փոշոտ գետնին՝ ձեռքերը անբնական տարածած, գլուխը տարօրինակ ձևով թեքած, աչքերը փակ, անգիտակից… Սա հիշելիս մեղքի զգացում եմ ունենում, նույնիսկ հիմա՝ այսքան տարիներ անց… Ես ոչինչ չարեցի։ Բորդյուրից մի մատ անգամ չշարժվեցի։ Տիկնիկի մազերն անհանգիստ պոկելով՝ միայն անթարթ նայում էի Արտյոմին։ Չէր շարժվում։ Իսկ փոսը լցվել էր կարմիր գույնով, որը գնալով տարածվում էր… Ես հիմա չեմ հիշում՝ այդ պահը ինչքան տևեց, բայց հիշողությանս մեջ դաջված այդ պահի մեջ ժամանակը համենայն դեպս կանգ էր առել։ Ու ոչ ոք էլի չկար։ Ես ու Արտյոմն էինք. Արտյոմը՝ անշարժ պառկած, ես՝ մեխված իմ տեղում՝ տիկնկը ձեռքիս, ու ոչինչ չարեցի, ոչ մեկին չկանչեցի, ոչինչ չարեցի… Բայց ահա մի պահ ինչ-որ մեկի անմարդկային գոռոցը ճեղքեց օդը, մարդիկ հավաքվեցին, Արտյոմին էլ մի ուրիշ մեքենայի մեջ դրեցին ու տարան… Ինձ ոչ ոք չնկատեց. կարծես ինձ չէին էլ տեսնում… Հետո, երբ Արտյոմին արդեն տարել էին, փողոցն էլի դատարկվեց։ Մնացինք ես, տիկնիկս ու փոսի մեջի հողն ու փոշին՝ կարմի՜ր, կարմի՜ր…

Անձրևի կաթիլները ոչինչ էլ չմաքրեցին։ Ուղղակի կարմիրը դարձավ սև… Ես նայում էի այդ սև տարածքին, բայց այդ սևով ներծծված հողի մեջ այն թունդ ու վախեցնող կարմիրն էի տեսնում։ Տեղիցս էլի չէի շարժվում։ Նստել-մնացել էի, կարծես ոչինչ չէր պատահել. ո’չ անձրև էր գալիս, ո’չ էլ թրջվում էի։ Բայց միանգամից տեղացող անձրևից հագուստս լրիվ թրջվել էր։ Միայն թե ես դա չէի զգում ու նույնիսկ չէի էլ մրսում…

-Աղջի՛, դու ստե՞ղ ես, արի՛, թրջվել ես լրիվ,- ինչ-որ մեկը քաշեց թևիցս ու տարավ տուն. Մալաք տատն էր։

***

Ձմեռը մեզ մոտ շա՜տ սիրուն է, ձյունառատ։ Բայց մեծերն ասում են, թե սա ի՞նչ է որ. առաջ ավելի շատ ձյուն է եկել։ Ու ես մտովի պատկերացնում եմ «առաջվա այդ շատը», որ նույնիսկ հիմա ոմանք ձյունը քիչ են համարում։ Ձմռան այդ օրերում էլ բակում սոված ու ցրտահարված մի կատու գտա։  Եվ քանի որ գիտեի մորս վերաբերմունքը կատուների նկատմամբ, որոշեցի տան մեջ գաղտնի պահել։  Բայց հնարավո՞ր էր երկար թաքցնել։ Չէր լինի։ Մամաս, բնականաբար, տեսավ ու խիստ տոնով հրամայեց կատվին դուրս անել տնից։ Ինչքան խնդրեցի՝ չօգնեց: Այդ պահին, երբ պատկերացնում էի խեղճ սոված կատվին ձմռան ցրտին, երևի ատում էի մորս: «Ինչու՞ են մեծահասակներն այսքան չար»։

Հիմա։ Նորից ձմեռ։ Ցուրտ։ Ու էլի սոված կատուներ: Նույնիսկ երկուսը չեն, երեքը, չորսը…  Անուններ էլ եմ դրել՝ Սևուկը, Պոչավորը, Սիրունը, Զոլին, հինգերորդի անունը… հը՜մ… միշտ պետք է ինչ-որ անուններ մտածել։ Մամաս ահավոր բարկանում է։ Ավելը ձեռքին՝ ընկնում է հետևներից։ Սրանք էլ խառնվում են իրար ու ոնց եկել են, այդպես էլ հետ են դառնում, ճարպկորեն բարձրանում ցանկապատի վրա ու… «Դու ես մեղավոր»,- մամաս է ինձ ասում։ Ու ինչ-որ տեղ ճիշտ է ասում։ Մեկին կերակրեցի, հետո հետը մյուսները եկան։ Բայց դե ես էլ ոչ մեկին ներս չեմ թողնում, գոնե մեկին (կատուներին չեմ սիրում արդարացմամբ), չնայած ջանասիրաբար կերակրում եմ։ Սովորել են արդեն։ Գալիս են, շեմին նստում…

***

Մեր թաղում, է՜հ, ի՞նչ եմ ասում, մեր փողոցում հիմա շատ բան է փոխվել, և ինչ-որ դուռ արդեն փակվել է․ ընտանիքը վաղուց տեղափոխվել է Ռուսաստան՝ մի ուրիշ տուն, իսկ այդտեղ, իմ հիշելով, մարդիկ երբեք չեն էլ ապրել. մի օր դուռը հանկարծ բացվել է, ու հարևանները զարմանքով խոսում են՝ «Էդ հին տունը ապրելու տե՞ղ է, հա՞, որ էս մարդիկ եկել ու ապրելու են»։ Եվ վաղուց է, ինչ չկան ո՛չ Մալաք տատը, ո՛չ նրա տունը, ո՛չ ծառերը․ նոր տերերը տունը քանդել են (դե հին էր), ծառերը կտրել, և նախկին «խրճիթի» փոխարեն հիմա մեծ, սիրուն ցանկապատով տուն է կանգնած: Այս նոր տունը մի տեսակ «չեմ սիրում» (թե ասա՝ ինձ ի՞նչ). օտար, ավելորդ է թվում. կարծես իմ մանկությունից ինչ-որ բան է «տարել»։ Բայց, այնուամենայնիվ, անգամ անծանոթ այդ տանը նայելիս՝ զգում եմ, թե այդ չար, բոլորին վախեցնող Մալաք տատը ինչքան «անբաժան» է իմ հիշողություններից: Ու թեև  նրա ծեր դիմագծերը լավ չեմ հիշում, սակայն  նա կենդանի է այնքանով, որ մանկությանս այդ տարիները մտաբերելիս՝ մոռացված նրա դեմքը երևակայությամբս եմ լրացնում։  Բայց, միևնույն ժամանակ, մեր փողոցը լրիվ նույնն է՝ փոսերով, փոշոտ… Թեև հիմա Արթիկում մեքենաները շատացել են (դե 90-ականների հետ չես համեմատի), բայց ինչ-որ մի բան մեր փողոցում էլի շրջանցվել է, որ «ոչինչ չփոխվի». անցող-դարձող մեքենաները էլի «հազվադեպ երևույթներ» շարքից են։ Բայց ամեն անգամ մեր դատարկ փողոցին նայելիս այն սև մեքենան եմ «տեսնում»՝ փոշու ու հողի մեջ։ Իսկ կոկորդումս մի բան է սեղմվում, որից շնչելն անգամ դժվար է դառնում. ու դա փոշուց չէ…

***

Ձմեռը էլ առաջվա նման սիրուն չի թվում։ Երևի հիմա իրոք ձյունը քիչ է գալիս։
Հա՜, մեծերը ճիշտ են ասում։ Եվ իզուր չէ, որ երբ հիշում եմ մանկությունս, ձյունը, իսկապես, առաջ շատ էր թվում։ Եվ այնպիսի տպավորություն է, որ այդ «առաջվանից» միայն սոված կատուներն են մնացել, որոնք «հավատարմորեն» գալիս են, շեմին նստում։ Հա՛, միշտ կերակրում եմ, բայց մեկ է՝ ներս չեմ թողնում։ Է՜հ, վատն այն է, որ մենք էլ ենք (երեխաներս), ի վերջո, դառնում «վատ մեծահասակներ», չէ՞։

Արթիկում ձյունն արդեն քիչ է գալիս։ Ձմեռն առաջվա սիրունությունը չունի:

 

 

 

 

Կարծիքներ

կարծիք