Ես նկարում եմ ի´մ նապաստակը

 

(հատված վիպակից)

Ձիեր են վրնջում… Կանգնած եմ ծովի մեջտեղում: Մենակ եմ, ալիք կա´, հողմ կա´, վա´խ չկա: Ծովի մեջ անխնա վրնջում ու վազեվազ են անում ձիերը: Երկարամազ, երկարապոչ, թևով ու անթև ձիերը: Լուսինն իջել, կանգնել է ուղիղ քթիս:
Լուսնի հետ խաղ չես անի. էնքան խոստովանություն է կուլ տվել, դարձել է խոստովանության պարկ, էնքան հրաժեշտ է տեսել,  տեսածը  սեպ է դարձել,  փշի պես կանգնել  է կոկորդին: Կոկորդը լի´քն է հրաժեշտով: Ձիերն անցնում են մարմնովս, ձիերն իմ մեջ դղրդոց են գցում: Քրտնքի մեջ կորած արթնանում եմ, նայում շուրջս, հասկանում, որ երազ էր, որ հոգիս թափառում էր ծովում, իսկ մարմինս, ինչպես միշտ, ընտրել էր իր համար ամենահարմար դիրքը` ուղղահայացը: Էդպես է` ծնվում է կծկված, մեռնում` ուղիղ: Մի բան կա, որ արդուկում է ամեն մարմին: Մեկն ասում է`ժամանակն է, մյուսն ասում է` կյանքը, երրորդը` տառապանքը: Ի˜նչ շատ եք ասում: Բառերն այնքան խիտ են օդում, օդը շնչահեղձ է լինում:  Մեկ ճեմելով եք ասում, մեկ` ճառելով, մեկ` միկրոֆոնով, մեկ` առանց: Հանգիստ առե´ք: Թղթին տվեք ձեր աշխարհները: Թուղթը լա´վ պահապան է, թուղթն ապացուցվա´ծ պահապան է: Ես աչքերս բացել էի` դատարկելու համար: Ձիերը… Աննավ էդ ու՞ր էին գնում էդպես վրնջոցով, հարայ-հրոցով: Ջրի շիթերը դեռ այտերիս են ու չեն չորացել: «Տեսնես հո՞ լաց չեմ եղել»,- մտածեցի: «Վախ չկար, լաց եղած չեմ լինի», — պատասխանեցի: Մարմինը լաց է լինում կորցնելու վախից: Վախի առաջին արձագանքողն էդ երկու լույսն է, որ ունենք: Հիշողությունս ու մտքերս լացով եմ մաքրում. լացն աղի է, աղը` հականեխիչ: Վեր կացա անկողնուց, լամպը միացրի, մոտեցա պատուհանին. սառն էր բակը, խաղաղ ու սառը: Միշտ էլ խաղաղության մեջ սառնություն կա: Թուղթը սպասում էր: Աչքերս, աղով կնքված, սպասում էին: Աղմկոտ տեղերում քունս չի տանում. մի ստից ճանճի տզզոցից արթնանում եմ:

-Թաթերի վրա ես քնում, սև շունի´կ, — ասում էր հայրս: Քնելու հետ միշտ էլ սեր չեմ ունեցել: Սովորաբար քունս չի տանում ծննդյանս նախորդող երկու գիշերներին: Չգիտեմ` ում և ինչ եմ սպասում: Երեսունհինգ տարի նույն օրը նույն ժամին կապկի արագությամբ բարձրանում եմ աթոռին ու սկսում երգել: Մի ժամանակ երգում էի սագերի երգը, ոտքերս բռնող չորս ձեռք կար` ամեն ոտքիս երկու ձեռք: Հիմա էդ չորս ձեռքից մնացել են երկուսը: Երգս փոխվել է, էն 2/4 ձեռքերն էլ ոտքերս բռնելու համար չեն, նրանք  արդեն ծափ են տալիս: Աթոռի վրա ինձնից երջանիկ է միայն Տիեզերքը, որովհետև այնտեղ մենք մեկանում ենք: Վեր ելնող որթատունկի պես գալարված իրար ու նույն պտղի համար ապրողի պես մեկ` արևի ու արևից դուրս եկող շողի պես: Էդ մեկության մեջ եմ լսում Նրա սրտի զարկը: Նա լայն է ինձից: Կա մի տեղ հավիտենական մթնոլորտի մեջ, որտեղ իմ կավե տիրույթում  նոր ուղի փնտրելու մոլուցք է եռում, ու իմ սիրտը Երկնքին ասում է` «մա´մ»: Քիթս դուրս եմ հանում պատուհանից: Կիթառի հոտ է գալիս: Երևի մի ծառ երազում է կիթառ դառնալ: Ծառի երազանքը լցվել է ներս, խարսխվել թղթերիս: Ծառը հոգնել է ծառ լինելուց,  ուզում է` նվագեն իրենով, իր վրա: Ժամերով նստեցի, ուզեցի մի բան գրել, չստացվեց. աչքերս լի են, բառերս չեմ գտնում. ինձ սպառել եմ զրույցներիս մեջ, ինձ օդին եմ տվել, դատարկվել եմ ու հիմա ուզում եմ անդունդս կիթառի հոտով լցնել: Փսխելու պես զզվելի է, երբ հոգուդ մեջ ծակ ես գտնում: Ավելի զզվելի է, երբ լցնելու բան չկա: Առնետները ոտնակոխ են անում մտքերս, կրծում քրքրված հուշերս. ո´չ իմն եղան, ո´չ ուրիշինը, երևի իրենցն էլ չեղան: Ո´չ եկան, ո´չ գնացին, ո´չ թողեցին, ո´չ պահեցին: Տվեցին ու չտվեցին, հոսեցին ու չհոսեցին կամ էնքան հոսեցին, որ ակն ու հունը մոռացան: Թակարդս կորցրած գայլ եմ, որ ոռնոց ունի լուսնի լույսի տակ: Լուսնի հետ խաղ չես անի. սեպի չափ հրաժեշտ ունի կոկորդին տնկած: Ես չափից շատ «բան» կորցրի: Իմ կորցրածն ինձ պատմեց մարդու «գնի» մասին: Աղճատաբան են դիպվածները: Հողի փոշին չզգալու համար ամպերին հասնել է պետք: Ես այլևս չեմ ուզում լինել «ճիշտ», ես ուզում եմ լինել «սե´ր», որովհետև միակ բանը, որ երկրից երկինք կգնա, սերն է: «Տեսնես` շշի մեջ գինի կա», — անցավ մտքովս. գո՞ւցե գինին հետ բերի ոչնչի մեջ շաղ տված, ոչնչին խառնած բառերս: Խոհանոց չեմ գնա. կիթառի հոտն անուշ է, վախենում եմ գնամ-գամ, էլ չգտնեմ: Էդ հոտը հագնել եմ ուզում, դրանով զսպել ձեռքերիս կարմրին տվող մկանները, որ կրակ են սարքել, բայց խորովելու բան չունեն ու ստիպված վառվում են իրենք իրենց տաքից` անխունկ: Էդ հոտը ոսկու պես ձուլել եմ ուզում, դրանից մի բարակ, նախշազարդ գոտի գործել ու փակել խանձված ճակատս: Հանկարծ մի տարօրինակ կռճտոց է լսվում, երևի էդպիսի մի կռճտոց էր լսվել եդեմում` որպես ողբ, երբ ադամորդու լուսինը գլորվեց ու գլորվելիս հետը կրծքից մի պատառ տարավ: Տեղը նեղացավ, ադամորդին  մենակ մնաց` իր կռճտոցի ու ճակատից գլորված փառքի հետ: Եվ որոշվեց, որ կլինի վերջին դատ: Ժամանակների այդ վախճանի մեջ կուզեի առանց ապտակի կանգնել: Երևի հենց էդպես էլ կլինի, չէ՞ որ աննավ էին ձիերը: Անղեկ էին, անբավ, օդեղեն: Իջնում էին երկնքից, ամպերից շանթ էին քաղում ու «ավերակում» անապատ դարձած անջուր արոտները: Խրթին է քանդել սեփական պահարանը. վախ ու տագնապ կա` նորից ապրելու կորցրածի սրսուռը:

***

Քսաներկու տարի առաջ ես կորցրի հորս… Ամիսներ անց մենք վաճառեցինք բնակարանն ու հեռացանք բակից: Ես ամուր փակեցի աչքերս` բիբերումս անշարժ պահելու Մուրադ պապի այգուց գողացած թթու մոշեհատիկներն ու խակ ազոխաջրի համը: Մեր աննենգ հանաքներն ու սուր զրույցները: Պտտվող ու չկանգնող ֆիբրե հոլերի ֆսսոցն ու աղքատ Ղազոյին, որ անշահ սիրում էր մեզ, մենք էլ` իրեն: Ռուսա-ամերիկահպատակներին հայհոյող բեղավոր Եղիշի «խոդ չընկնող» կարմիր զապը, որ բոլորիս խաղալու տեղն էր: Պետոյի ամրապարիսպ, ամրաշեն տունը, որ սարքեց իր ձեռքերով, բայց ներս մտնել ու վայելել չհասցրեց: Վարսավիր Գուգոյին, որ աշխատում էր «Զեփյուռում», նրա կնոջը` կարմրամազ Ջուլիկին, որ խոսում էր արագ, ինձ համար անհասկանալի, այլաբարբառ «լեզվով»: Առնել արգելված շաքարե աքլորներն ու քաղցր «բամբակները», լսել արգելված Սաբրինայի կիսառաբիս հնչյուններն ու նրա կաշվե լողազգեստները: Չաղ Արթուրիկին ու չաղ Համոյին, որ կքանստելուց հետո կանգնում էին անասելի դժվարությամբ: Ակնոցավաճառ Կարենին, ում մի աչքը միշտ փակ էր սև ռեզինե շրջանակով: Նկուղում նկարող Մանվելին, որ ապրում էր կտավների հետ և բացառապես նրանց համար: Իմ դասընկեր Բադին, որ հավաքված, հաստլիկ շուրթեր ուներ ու անթերի ֆուտբոլ էր խաղում: Անթոկ ու այծոտած պատանիներին, որ կռվի համար խելքները կորցնում էին: Զինվորական հագուստով, շքանշանները դոշից կախ,  գիրուկ Ավագին, որ առավոտից երեկո քթի տակ հայհոյում էր սովետը փլուզողներին ու արտասահմանի ճանապարհը բացողներին: Եղբորս` Արսենի անդավաճան, անխարդախ ընկեր անագագործ Ալիկ պապին: Հովոյի մոր չամոքվող սուգը: Ինքնաեռից դուրս եկող գոլորշու տաք օդն ու նավթով վառվող թիթեղյա փոքրիկ լամպի անհաճ հոտը: Մորս ալրաշաղախ, խորիսոտ փեշերն ու հորս մոմե ձեռքերը: Մենք տաքացանք նույն վառարանի շուրջ ու կերանք գտնված հացի նույն կտորը: Մանկությունն ինձ «ստիպեց» սիրել մթից, խարխափից, երկրաշարժի անդնդահերձ դղրդոցից, պայթող ռումբերից ահմռած, ահաչոր եղած ու հազիվ շնչող իմ բռաչափ երկիրը. աշխարհի կենտրոնն այն տեղն է, որտեղ ես ծնվել եմ: Ոչ թե նրա համար, որ ե´ս եմ ծնվել, այլ որ ինձ տրվեց հնարավորություն այնտե´ղ ծնվելու: Իմ ամենատունկ այգին ու այգեպանը: Բաժին խմորը: Սրտի սիրածը: Անապակ շեմը, դեպի ուր վազում ենք մեղքաթաթախներս: Մուրազիս երիվարն ու ամպհովանին: Իմ հատակն ու առաստաղը: Վերն ու վարը: Կոկորդումս չհալչող շաքարը: Ոչ ոք ինձ չսովորեցրեց փողոցը հատել անցումով: Սպասել մինչև լուսաֆորի կարմրելը: Ներկել բակի նստարանները: Աղբը պահել քրտնող ափի մեջ: Հանրակառքում զիջել նստատեղը հղի կանանց: Ասֆալտին կավճով արև ու այգ նկարել: Ջրել բակի նորատունկ ծառերը: Շնորհակալ լինել տվողին, ժպտալ վերցնողին: Գումար դնել աղտակալած գլխարկների ու ձեռքերի մեջ: Ինձ ոչ ո´ք չսովորեցրեց սիրել իմ տունն ու իմ կարկատված քաղաքը:

Քսաներկու տարի անց ես բացեցի աչքերս` շնչառություն տալով բոլոր սառած տեսարաններին` ոսպնյակիս խորշերից նրանց անխարխար տեղափոխելով թղթին:

Այստեղ կխոսեն նրանք` իմ աչքերով:

Ես նկարում եմ ի´մ նապաստակը:

 

Կարծիքներ

կարծիք