Ողջ լինելու բերկրանքը

 

Նետվեցի լողավազանը. ջուրը տաք էր: Սառը լիներ`  կսթափվեի: Տաք էր, բայց հաճելի չէր`  ծանր էր: Արյանս պես էր ջուրը, չէր շարժվում, քարացել էր: Ես լցված էի քարերով,  քարերից էլ ծանր մտքերով: Հատակը ձգում էր: Ճիգ չէի գործադրում հատակում չմնալու: Այնտեղ մութ էր, անարև: Ոչ ոքի տեսնել չէի ուզում, լավ էր, որ ոչ ոք և ոչինչ չէր երևում, ես ազատ էի`  խեղդվում էին սիրելու և սիրվելու իմ բնազդները, թաքնված մնալու բերկրանքս, անխուսափելիորեն բացահայտված լինելս, չհիմնավորված խիզախությունս, անհիմն վախս, տանիքավորվելու պահանջս, թիկունք ունենալու թուլությունս, այս արևի տակ տեղ զբաղեցնելու մարմաջս… Երբ բոլոր հաճույքները կորցնում են իրենց նշանակությունը, ոչինչ և ոչ ոքի չտեսնելը դառնում է ուրախություն, հաճույք: Միակ հաճելին ոչինչ չանելն էր: Ես պատրաստ էի պարտվել`  բոլորին, ամեն ինչի, պարտվել`  ոնց պատահի, ես հանձնված էի, և միջոցը ջուրն էր:

Իմ լայն ու նեղ օրերին ջուրը միշտ ինձ հետ է եղել: Ջուրը միջնորդ էր իմ ու Աստծու միջև:  Ես կիսվում էի ջրի հետ, ջուրը մաքրել է ինձ կասկածներից, տարել-մոտեցրել է ինչ-որ համընդհանուր, անսահման, պարզ ու լավ բան հասկանալուն, ջուրն օգնել է ինձ մենակ մնալ, լսել ինքս ինձ, մերկացնել ճշմարտությունը, մերկանալ արդեն մերկ ճշմարտության առջև, անմնացորդ նվիրվել դրան, ազատ զգալ, լինել հոգատար, մանկանալ`  լաց ու ժպիտ իրար խառնած ճչալ, լինել այստեղ հիմա`  կտրված անցյալից և ապագայից`  փրփուրի պես թեթև, դոնդողի պես փափուկ, հանդարտ, առանց տագնապի, առանց խուճապի, առանց ցավի, ջրի պես հոսուն, ամպերին մոտ, ամպերից վեր, շառաչուն, կարկաչուն, անշշուկ, լուռ…

Արթնացա, ծանր էի, սպիտակ պատերն ինձ ոչինչ չասացին: Սպիտակ խալաթով մի կին եկավ և սկսեց պատմել իմ դեպքի մասին: Հարցրեց. «Լողալ չգիտե՞ս»: Ամեն ինչ վերհիշեցի: Սարսափեցի: Խուճապից չէի լսում նրան: Վերջույթներս շարժեցի և համոզվեցի, որ ամբողջությամբ ողջ եմ: Հարցրեցի. «Հիմա ինձ մոտ ամեն ինչ կարգի՞ն է»: Պարզվեց`  այո: Հայելի խնդրեցի: Իմ նույն դեմքն էր: Կյանքում առաջին անգամ ողջ լինելու միտքն ինձ անսահման  ուրախացրեց: Ամսաթիվը հարցրեցի: Ոչ մի օր էլ չէր անցել, պարզապես օրը մթնել էր, և արևը մայր էր մտել: Բացվող լույսի հետ նոր շնչով կարթնանան սիրելու և սիրվելու իմ բնազդները, թաքնված մնալու բերկրանքս, անխուսափելիորեն բացահայտված լինելս, չհիմնավորված խիզախությունս, անհիմն վախս, տանիքավորվելու պահանջս, թիկունք ունենալու թուլությունս, այս արևի տակ տեղ զբաղեցնելու մարմաջս…

Ծնողներս ներս եկան: Չէի կարողանում նայել նրանց աչքերին: Ուռած աչքերով ժպտում էին: Ես նրանց այդքան ուրախ դեռ չէի տեսել: Հայրս ասաց`  մատաղ եմ խոստացել: Ժպտացի Աստծուն, որ հերթական անգամ իմ անաստված պահվածքն արդարացնելու ելք գտավ: Երակներիս մեջ զգում էի տեղաշարժվող արյունս, որին կաթիլ-կաթիլ ինչ-որ հեղուկ էին խառնում: Արյունն ալեկոծվում էր ուրախությունից, այն արյունը, որ հոսում է իմ և իմ առջև նստած ուռած աչքերով ժպտացող այս երկու մարդկանց երակներում: «Ես կարող եմ չսիրել այս կյանքը, բայց ձեզ`  ինձ կյանք տվողներին, չսիրել չեմ կարող»,- մտածեցի:

Քիչ անց բժշկի ինքնավստահությամբ մի երիտասարդ եկավ`  ձեռքին ծաղիկներ: Ես նորից շարժեցի վերջույթներս`  համոզվելու, որ ողջ եմ: Ծաղիկները փոխանցեց քրոջս և դիմելով ինձ`  ասաց. «Լա՞վ ես: Տես ինչ գեղեցիկ ծաղիկներ ունես»: Պատասխանեցի. «Շնորհակալ եմ, բժիշկ, որ փրկել եք ինձ»: Իսկ նա այսպես արձագանքեց. «Ես քեզ փրկել եմ, բայց բժիշկ չեմ»:

Հետո ներս եկավ բժիշկը. «Մենք մարդկանց հորդորում ենք հեղուկ շատ օգտագործել: Բայց այդքա՞ն: Գիտե՞ք, թե քանի լիտր ջուր եք խմել այսօր: Այն էլ`  լողավազանի ջուր: Հետո կասեք, թե զզվում եք ուրիշի խմած բաժակից»: Երևի մի քանի ժամ էր, որ զզվանք չէի ապրել, բժիշկը հուշեց այդ մասին: «Այո, բժիշկ, զզվում եմ ուրիշի բաժակից, և այդ բաժակն էլ ծայրից ծայր լիքն էր»:  «Է, եթե զզվում եք, մի° խմեք, աշխարհը լիքն է բաժակներով»,- ասաց բժիշկը:

Մերոնք, բժիշկը, բուժքույրը, տղան ժպտում էին: Ես մտածեցի, որ երևի մարդիկ հիմնականում լավն են, երևի մի քանիսն են վատը, ավելի կոնկրետ`  երևի թե մեկն է վատը, ընդամենը մի մարդ: Ես դա ապացուցել չեմ փորձի`  չեմ կարող և չեմ ուզում: Իսկ դուք չփորձեք նրան մեղավոր համարել ինձ հետ պատահածի համար: Վերջապես ընդունելո՞ւ եք, որ ոչ ոք պարտավոր չէ լավը լինել: Դա ընդամենը բարի կամքի դրսևորում է: Ամեն մարդ էլ մարդ է, մյուսները չափանիշ չեն, մանավանդ որ դեռ չի եղել, չկա ու հայտնի չէ`  լինելո՞ւ է բացարձակ ճշմարտություն. բոլորս նմանակողներ ենք, և բոլորս էլ ի վերջո ճիշտ ենք`  ամենքս մեր կարդացած գրքերի, մեր խաղացած դերերի, մեր թռչելու, լողալու, սողալու, մեր խորամանկության, համբերության և երևակայության պաշարներին համապատասխան: Ահա թե ինչու ես գերադասում եմ ոչ թե ճիշտ, այլ երջանիկ լինել`  առանց հերոսության, առանց խղճմտանքի, առանց քաղաքավարության, առանց առաքելության, առանց արհամարհանքի, առանց համոզմունքների, առանց օրենքների…

Արդեն տանն էի, երբ նորից ներս մտավ բժշկի ինքնավստահությամբ ծաղիկներով երիտասարդը, ով ինձ անպատմելի ուժեղ թվաց: Հարցեր ծագեցին`  նա ուժեղ է, որովհետև փրկե՞լ է ինձ, թե՞ ինձ փրկել է, որովհետև ուժեղ է: Թո°ղ ժամանակը որոշի: Նա համբուրեց ձեռքս և մեկնեց ծաղիկները: Ասաց`  «Արդեն երեք օր դու ամենուր հետապնդում ես ինձ, և դա քրեորեն պատժելի արարք է»: Ասացի`  «Ոստիկանություն զանգիր, բայց ոչ հիմա, ես դեռ պիտի հավ խժռեմ»: Մեր տանը տոնական հոտ էր տարածվել`  թխած, տապակած, խորոված բույրեր կային, սոխ-սխտորով աղցանների, միրգ-բանջարեղենի, կանաչեղենի, թթու-մարինադների, վանիլի… Եվ այդ բոլորին գումարած ծաղիկների բույրը, որ անջատվեց այդ ամենից, շոյեց նախ միտքս, հետո նոր հոտոտելիքս և ինձ տարավ, մոտեցրեց ինչ-որ համընդհանուր, անսահման, պարզ ու լավ բան հասկանալուն: Ես ճիգ չգործադրեցի որևէ բան հասկանալու, թող ժամանակը հասկացնի: «Վաղը կիրակի է, կգա՞ս գնանք իմ ամառանոց, այնտեղ լողավազան կա, հանգստյան օրերին ես ու ընկեր-ընկերուհիներս հաճախ ենք այնտեղ լինում»,- ասաց փրկիչս: Կատակեցի, թե ես լողալ չգիտեմ: Ասաց` «Գիտեմ, քրոջդ էլ հետդ բեր, որ անհրաժեշտության դեպքում քեզ փրկի խեղդվելուց»:

Ամառանոցում հավաքվածները ճանաչում էին իրար, ես էի անծանոթը: Նրանք միայն անունս գիտեին և այն, որ իրենց ընկերը ինձ փրկել է խեղդվելուց: Նրանք չգիտեին, թե իրենց ընկերն ինձ էլ ինչերից է փրկել, իրենց ընկերն էլ չգիտեր այդ մասին, ես էլ չգիտեի, բայց մենք բոլորս շատ մոտ էինք ինչ-որ համընդհանուր, անսահման, պարզ ու լավ բան հասկանալուն: Դեռ դրա ժամանակը չէր, և թող ժամանակը որոշի`  անհրաժե՞շտ է, որ երբևէ գա այդ ժամանակը: Տղաները կրակ վառեցին: Խորովածի շշերը տեղ-տեղ ժանգոտվել էին: Առաջարկեցի`  «Ես լվանամ դրանք»: Տղաներն ասացին, թե կրակի վրա կվառեն, կանցնի:  Հարցեր էին առաջանում`  ժանգը լվանում են ջրո՞վ, թե՞ վառում են կրակով, գուցե ուրիշ ճանապարնե՞ր կան ժանգից ազատվելու…

Ամառանոցում ճոճաթոռ կար: Ես նստեցի և սկսեցի ճոճվել: Աղիողորմ, կրկնվող առոգանությամբ ճռռում էր ճոճանակը: Ժանգոտված մտքերս էի ի մի բերում, որ լվամ ջրով կամ վառեմ կրակով, երբ փրկիչս մոտեցավ ինձ: Նա համարձակ էր, ինչպես արդեն հասցրել էի նկատել, հիմա ավելի համարձակ`  կրակի մոտ խմել էր: Մսի մի փոքրիկ կտոր մեկնեց թե`  տես պատրա՞ստ է: Դեռ չհամտեսած ասացի`  «Թող լավ խորովվի»: Փրկիչս հարցրեց. «Թատրոն սիրո՞ւմ ես»: Միսը համտեսելուն պես վերահամոզվեցի, որ նախամարդուց մեզ հասած ուրախության այս տեսակը`  բնության գրկում սեփական ձեռքերով կրակ անելը, միս և բանջարեղեն խորովելը, ուտել-խմելը, ես ոչնչի հետ չեմ փոխի`  լինի թատրոն, բալետ, թանգարան թե ռեստորան:

«Իհարկե, սիրում եմ թատրոն»,- ասացի: Մինչ միսը լավ խորովվեր, ես ու փրկիչս մեր կարդացած գրքերով և մեր տեսած ֆիլմերով սկսեցինք մենամարտել: Ես, ինչպես միշտ, պատրաստ էի պարտվել: Եվ պարտվել`  ոնց պատահի: Նա նորից ինձ փրկեց պարտությունից: Փրկիչս ասաց, թե սիրում է ինձ, և դա սովորական համակրանք չէ, ուրիշ սեր է, որով մարդիկ սիրում են և միշտ կսիրեն նրան, ում փրկել են մահից: Ես ճիգ կգործադրեի`  հասկանալու, նաև ինչ-որ ուրիշ սիրով սիրելու այն մարդուն, ով փրկել է ինձ մահից, եթե հենց այդ պահին բարի մարդիկ չավետեին բարի լուրը` «Սա ո՞ւմ հեռախոսն է, զանգում են»: Հեռվից լսեցի Ազնավուրի «Բոհեմը»`  հատուկ զանգը, որը հնչում է միայն մի դեպքում, երբ ինձ զանգում է աշխարհում իմ իմացած միակ ամենավատ մարդը: Ես երջանիկ էի`  առանց հերոսության, առանց խղճմտանքի, առանց քաղաքավարության, առանց առաքելության, առանց արհամարհանքի, առանց համոզմունքների, առանց օրենքների: Համոզված եմ, որ աստվածներն էլ են այսպես ուրախանում, և այս բոլոր մեղքերիս համար մի օր էլ ես եմ լինելու նրանց կրակի վրայինը: Թող այդ օրն էլ այդպես լինի:

Անդին 03.2018

 

Կարծիքներ

կարծիք