Մայրերի բանաստեղծություն

 

 

Չիլիացի բանաստեղծուհի Գաբրիելա Միստրալը XX դարի իսպանալեզու պոեզիայի ականավոր ներկայացուցիչներից է, Նոբելյան դափնեկիր: Ներկայացվող «Մայրերի բանաստեղծություն» շարքը նրա առաջին՝ «Վիշտ»ժողովածուից է (1922): Բանաստեղծուհին երեխաներ չի ունեցել:

 

Նա համբուրեց ինձ

 

Նա համբուրեց ինձ, և ես արդեն ուրիշ եմ. ուրիշ՝ երակներիս տրոփյունը  կրկնապատկող տրոփյունի շնորհիվ, ուրիշ՝ իմ շնչառության մեջ նշմարվող շնչառության շնորհիվ:

Իմ որովայնն արդեն սրտիս պես ազնիվ է…

Ու մինչև իսկ շնչիս մեջ ծաղիկների բույր եմ զգում. ամենը նրա շնորհիվ, ով փափուկ հանգչում է իմ ներսում, ինչպես ցողը՝ խոտերին:

 

 

Ինչպիսի՞ն կլինի

 

Ինչպիսի՞ն կլինի: Ես երկար նայել եմ վարդի թերթերին ու բերկրանքով շոյել դրանք. կուզեի, որ նրա այտերն այդքան փափուկ լինեն: Եվ ես խաղացել եմ մոշենիների թնջուկում, որովհետև կցանկանայի այդպիսին լինեն նրա մազերը՝ մուգ ու անսանձ: Բայց կարևոր չէ, եթե նա արևահար լինի՝ բրուտների սիրած կարմիր կավի հարուստ գույնի, կամ նրա ուղիղ մազերը պարզ լինեն, ինչպես իմ համակ կյանքը:

Նայում եմ լեռների ծերպերին, երբ դրանք լցվում են մշուշով, և մշուշից տարորոշում եմ մի աղջնակի ուրվագծեր, քնքշագույն մի աղջնակի. կարող է նաև այդպիսին լինել:

Բայց ամենից առավել ուզում եմ, որ նայի նրա հայացքի քնքշությամբ և որ ունենա ինձ հետ խոսելիս նրա ձայնի թեթև թրթիռը, որովհետև նրա մեջ, ով գալիս է, ուզում եմ սիրել նրան, ով ինձ համբուրեց:

 

 

Իմաստություն

 

Հիմա գիտեմ՝ ինչու եմ քսան ամառ ինձ վրա լույս ընդունել և ինչու է ինձ թույլատրվել դաշտերում ծաղիկներ պոկել: «Ո՞րն է,- հարցնում էի ինքս ինձ ամենից չքնաղ օրերին,- ջերմ արևի և զով խոտի այս հրաշալի շնորհի պատճառը»:

Ինչպես կապտաթույր ողկույզի մեջ, լույսը թափանցեց իմ մեջ այն քաղցրության համար, որ հանձնելու էի: Սա, որ իմ խորքում ստեղծվում է կաթիլ-կաթիլ իմ երակներից, սա իմ գինին էր:

Նրա՛ համար աղոթեցի, որ Աստծու անունը թափանցեր իմ կավի մեջ, որից սա ստեղծվելու էր: Ու երբ դողդոջուն զարկերակներով մի բանաստեղծություն կարդացի, նրա՛ համար էր, որ գեղեցկությունը քարածխի նման այրեց ինձ, որպեսզի իմ մարմնից հավաքվեր նրա անմար ջերմությունը:

 

 

Քաղցրություն

 

Հանուն քնած մանկան, որին կրում եմ, քայլերս զգուշավոր են դարձել: Եվ կրոնապաշտ է ողջ իմ սիրտը այն պահից, ինչ կրում է խորհուրդը:

Ձայնս մեղմ է, ասես սիրո մեղմոցից. վախենում եմ, որ կարթնացնեմ նրան:

Հիմա իմ աչքերով դեմքերի վրա փնտրում եմ ներքին ցավը, որպեսզի մյուսները նայեն ու հասկանան իմ գունատ այտերի պատճառը:

Քնքշալից վախով փորփրում եմ խոտերը, որտեղ բույն են դրել լորիկները: Ու լուռ, զգույշ գնում եմ դաշտով. ինձ թվում է՝ ծառերն ու առարկաները քնած երեխաներ ունեն, որոնց վրա խոնարհված հսկում են:

 

 

Քույրը

 

Այսօր տեսա մի կնոջ, որն ակոս էր բացում: Նրա կոնքերը լիքն են, ինչպես իմը, սիրո շնորհիվ, ու նա, գետնին կռացած, անում էր իր գործը:

Շոյեցի նրա գոտկատեղը, նրան ինձ հետ բերեցի: Նույն իմ բաժակից թանձր կաթ կխմի ու կվայելի իմ միջանցքների ստվերը, որը լիացած է սիրո լիությամբ: Ու թե իմ կուրծքը շռայլ չլինի, իմ որդին նրա հարուստ կրծքին կհպի իր շուրթերը:

 

 

Աղերս

 

Բայց չէ՜: Աստված ինչպե՞ս չոր կթողնի իմ կրծքի բողբոջը, երբ նա ինքն է լայնացրել իմ գոտկատեղը: Զգում եմ, որ կուրծքս աճում է, լուռ բարձրանում, ինչպես ջուրն ընդարձակ ջրամբարում: Ու դրա գոգավորությունը կարծես խոստման ստվեր է ձգում որովայնիս:

Այս հովտում ո՞վ կլինի ինձնից աղքատ, եթե կուրծքս չտամկի:

Ինչպես բաժակները, որ դնում են կանայք գիշերվա ցողը հավաքելու համար, ես իմ կուրծքն եմ դնում Աստծու առաջ. նրան նոր անուն եմ տալիս, նրան կոչում եմ Լիացնող և խնդրում եմ նրանից կյանքի առատ հյութը: Որդիս ծարավով դա է փնտրելու:

 

 

Զգայունը

 

Էլ չեմ խաղում մարգագետնում ու վախենում եմ աղջիկների հետ ճոճվելուց: Ասես մրգով ճյուղ լինեմ:

Թույլ եմ, այնքան թույլ, որ այս միջօերին, երբ իջա պարտեզ, վարդերի հոտից ուշքս գնաց, ու քամու բերած մի պարզ երգ կամ արյան կաթիլը, որ թողնում է երեկոն երկնքի վրա իր վերջին տրոփյունի մեջ, վրդովում են ինձ, հեղեղում ցավով: Տիրոջս մեն մի հայացքից, եթե այս գիշեր ինձ խիստ նայեր, կկարողանայի մեռնել:

 

 

Հավերժական ցավը

 

Գունատվում եմ, երբ նա տանջվում է իմ ներսում. նրա ծածուկ ճնշումն ինձ ցավ է պատճառում, նրա մեն մի շարժումից կարող եմ մեռնել, նրա, որ իմ մեջ է ու որին չեմ տեսնում:

Բայց չկարծե՛ք, թե կհատի ինձ ու կհյուսվի իմ էությունից սոսկ այն ժամանակ, քանի դեռ պահում եմ նրան: Երբ ազատ գնա ճանապարհներով, թեկուզ հեռու լինի, նրան ծեծող քամին կծվատի մարմինս, և նրա ճիչը կանցնի նաև իմ կոկորդով: Իմ լացն ու իմ ժպիտը կսկսվեն քո դեմքին, տղա՜ս:

 

 

Հանուն նրա

Հանուն նրա՛, հանուն նրա, ով ննջում է, ինչպես ջրի շիթը խոտերի տակ, ինձ ցավ չպատճառե՛ք, ինձ գործ չտա՛ք: Ինձ ամեն ինչ ներեք՝ պատրաստ սեղանից դժգոհությունս ու աղմուկի հանդեպ ատելությունս:

Կպատմեք ինձ տան ցավերի, աղքատության ու հոգսերի մասին, երբ ես նրան տակաշոր հագցրած կլինեմ:

Ճակատիս, կրծքիս, ուր էլ որ դիպչեք, նա այնտեղ է ու հոգոց կարձակեր՝ վերքին ի պատասխան:

 

 

Անդորր

 

Էլ չեմ կարողանում քայլել ճանապարհներով. շիկնում եմ իմ լայն գոտկատեղի ու աչքերիս խոր շրջանակների պատճառով: Բայց բերե՛ք ինձ այստեղ, կողքիս ծաղկամաններ դրեք ու երկա՜ր ժամանակ սիթառ նվագեք. ես նրա համար ուզում եմ ողողվել գեղեցկությամբ:

Որովայնիս վարդեր եմ դնում, ննջողի մասին հավերժական տողեր եմ ասում: Միջանցքում ժամ առ ժամ հավաքում եմ բարկ արևը: Ուզում եմ մրգի նման մեղր ծորացնել իմ ներսը: Դեմքիս զգում եմ սոճուտների քամին: Լույսն ու քամիները թող գունավորեն ու լվան իմ արյունը: Այն լվալու համար ես էլ չեմ ատում, չեմ բամբասում, միայն սիրո՜ւմ եմ: Այս լռության մեջ, այս անդորրի մեջ մարմին եմ հյուսում, մի հրաշալի մարմին՝ երակներով ու դեմքով ու հայացքով ու մաքրագործված սրտով:

 

 

Սպիտակ շորիկներ

 

Պստլիկ մաշիկներ եմ գործում, կտրում փափուկ տակաշորը. ամեն ինչ ուզում եմ իմ ձեռքերով պատրաստել:

Նա կգա իմ ներսից, կճանաչի իմ բույրը:

Ոչխարի փափուկ բուրդ. նրա համար են խուզել այս ամառ: Ոչխարն այն պարարտացրել է ութ ամիս, իսկ հունվարի լուսինը սպիտակազօծել է:

Վրան ուղտափշի ասեղներ չկան, ոչ էլ մոշի փշեր: Այդպես փափուկ է եղել նաև իմ մարմնի բուրդը, որտեղ քնել է նա:

Սպիտա՜կ շորիկներ: Նա նայում է դրանց իմ աչքերով ու ինքն իրեն ժպտում է, երանության մեջ, պատկերացնելով դրանց փափկությունը…

 

 

Երկրագնդի պատկերը

 

Ես առաջ չէի տեսել երկրագնդի իսկական պատկերը: Երկիրը գրկում երեխա պահած կնոջ վարք ունի (իր արարածները՝ լայն գրկում):

Ես հետզհետե ծանոթանում եմ առարկաների մայրական զգացմանը: Ինձ նայող սարը նույնպես մայր է, ու երեկոյան մառախուղը երեխայի նման խաղում է նրա ուսերին ու ծնկներին:

Հիմա հովտի մի կիրճ եմ հիշում: Դրա խորունկ հունով երգելով անցնում էր ջրի հոսանքը, որը մացառուտն առայժմ անտեսանելի է դարձնում: Ես հիմա կիրճի նման եմ. զգում եմ, որ իմ խորքում երգում է այդ փոքրիկ առուն, ու նրան իմ միսն եմ տվել իբրև մացառուտ, մինչև որ ելնի դեպի լույսը:

 

 

Ամուսնուն

 

Ամուսի՛ն, ինձ մի՛ սեղմիր: Դու իմ էության խորքից բարձրացրիր նրան, ինչպես ջրաշուշան: Թո՛ւյլ տուր, որ լինեմ հանդարտ ջրի պես:

Սիրի՛ր ինձ, սիրի՛ր ինձ հիմա մի փոքր ավելի: Ես՝ այնքա՜ն փոքր, կկրկնապատկեմ քեզ ճանապարհներին: Ես՝ այնքա՜ն խեղճ, կտամ քեզ ուրիշ աչքեր, ուրիշ շուրթեր, որոնցով կըմբոշխնես աշխարհը. ես՝ այնքա՜ն գորովալից, սափորի պես կճաքեմ սիրուց, որպեսզի կյանքի այս գինին հորդի ինձնից:

Ներիր ինձ: Ես անճարտար եմ քայլում, անճարտար եմ մատուցում քեզ բաժակդ. բայց դու ես լիացրել ինձ ու տվել այս արտասովորությունը, որով շարժվում եմ առարկաների մեջ:

Եղի՛ր ինձ հետ ավելի քնքուշ, քան երբևէ: Անձկությամբ մի՛ խառնիր արյունս, մի՛ վրդովիր շունչս:

Ես հիմա սոսկ մի շղարշ եմ. իմ ամբողջ մարմինը շղարշ է, որի ներքո քնած մանուկ կա:

 

 

Մայրը

 

Մայրս եկավ ինձ տեսնելու, նստած մնաց կողքիս, ու մեր կյանքում առաջին անգամ մենք երկու քույր եղանք ու խոսեցինք ամեհի ժամի մասին:

Նա դողով շոշափեց որովայնս ու հոգատար տնտղեց կուրծքս: Ու նրա ձեռքերի հպումից ինձ թվաց, թե իմ ներսը մեղմորեն կիսաբացում է թերթերը ու ստինքներիս կաթի պարսատիկն է բարձրանում:

Կարմրած, շփոթահար պատմեցի նրան իմ ցավերի և իմ մարմնի վախի մասին, ընկա նրա կրծքին ու նորի՜ց դարձա փոքրիկ աղջիկ, որը նրա գրկում լաց եղավ կյանքի ահից…

 

 

Պատմի՛ր ինձ, մայրի՛կ…

 

Մայրի՛կ, պատմի՛ր ինձ այն ամենը, ինչ գիտես քո հին ցավերի մասին: Պատմի՛ր՝ ինչպես է ծնվում ու ինչպես է գալիս իմ ընդերքում խճճված նրա փոքրիկ մարմինը:

Ասա՛. ինքնուրո՞ւյն կփնտրի իմ կուրծքը, թե՞ ես պիտի հուշելով առաջարկեմ այն:

Տո՛ւր ինձ սիրո քո գիտությունը հիմա, մայրի՛կ: Սովորեցրո՛ւ ինձ նոր, հոգատար փաղաքշանքները, ավելի հոգատար, քան ամուսնունը:

Ինչպե՞ս լվամ նրա փոքրիկ գլուխը հաջորդ օրերին: Ու ինչպե՞ս չցավեցնեմ նրան:

Սովորեցրո՛ւ ինձ, մայրիկ, օրորոցայինը, որով օրորում էիր ինձ: Դա նրան ավելի լավ կքնեցնի, քան ուրիշ երգեր:

 

 

Լուսաբացին

 

Ամբողջ գիշեր տանջվեցի, ամբողջ գիշեր մարմինս ցնցվեց, որ հանձնի իր շնորհը: Քունքերիս մահվան քրտինք կա. բայց սա մահը չէ, կյա՜նքն է:

Ու հիմա Քեզ, Տե՛ր, Անսահման քնքշություն եմ կոչում, որ նրան փափկությամբ պոկես ինձնից:

Թող ծնվի, թող ցավի իմ ճիչը բարձրանա լուսաբացին՝ ընդելուզված թռչունների երգին:

 

 

Սրբազան օրենքը

 

Ասում են՝ կյանքը նվազել է իմ մարմնում, երակներս մզանոցի նման բարակել են. ես միայն կրծքի թեթևացո՜ւմ եմ զգում խոր հառաչանքից հետո:

-Ո՞վ եմ ես,- ասում եմ ինձ,- որ գրկիս երեխա ունենամ:

Ու ես ինքս ինձ պատասխանում եմ.

-Մեկը, ով սիրեց և ում սերը, համբույր ստանալով, հավերժություն խնդրեց:

Թող Երկրագունդը նայի ինձ՝ այս երեխան գրկիս, և օրհնի ինձ, որովհետև ես այժմ բեղնավոր եմ ու սրբազան, ինչպես արմավենիներն ու ակոսները:

 

Իսպաներենից թարգմանեց Հասմիկ Ամիրաղյանը

Անդին 02.2018

Կարծիքներ

կարծիք