Գեղամ Աբրահամյան. Մի ստեղծագործություն, որ լույս ունենա իր մեջ

Հեղինակ:

 

IMG_2505

Ի սկզբանե միտքն էր և նյութն էր ի սկզբանե: Եվ մտքի ու նյութի հանդիպումից էր, որ արարվեցին աշխարհն ու մարդը: Բայց անգամ երբ մարդը արտաքսվեց իր չստեղծածից, հնարավորություն ստացավ ստեղծելու իրենը, մեծ արարչագործության իր փոքր մանրակերտը` և դեմքն իր… Նա հնարավորություն ստացավ ստեղծելու արվեստը:

Ֆիզիկային ու կենսաբանությանը հակասող նման մտքեր էին զբաղեցնում միտքս, երբ հարցազրույցի էի հրավիրել քանդակագործ Գեղամ Աբրահամյանին: Թեև երիտասարդ է քանդակագործը, բայց նրա մասին արդեն հասցրել էի լսել: Եվ ես չէի ուզում զրուցել արվեստի մասին վերամբարձ, ծամծմված տոնով, ես ուզում էի լսել արվեստում գործող մարդուն…

Այսօր, թերևս, «պետք է»-ների շարքում այլևս չի տեղավորվում այն միտքը, թե արվեստագետը, մտավորականը պետք է առաջնորդի ժողովրդին: Համաձա՞յն եք այդ մտքին:

-Չեմ կարծում, որ ամեն ինչ մակերեսային է: Արվեստագետը ենթագիտակցական դաշտում է գործում: Քաղաքում տեղադրված որևէ քանդակ կամ հուշարձան միայն առաջին հայացքից է որպես ֆորմա ընկալվում մեր ուղեղներում: Ամեն տեսնելիս այն արմատանում է մեր մեջ ու ձևավորում մեր գեղարվեստական ճաշակը` լավ կամ վատ: Ի՞նչ եք կարծում, ինչպե՞ս է ձևավորվում իտալացու ճաշակը, ով ամեն օր աչք է բացում ու գոթական ճարտարապետություն տեսնում: Կամ Մոցարտին սովոր ավստրիացու ճաշակը: Մոցարտի երաժշտությամբ բուժում են կակազող մարդկանց: Ես համաձայն չեմ, որ արվեստագետը պետք է այդպես բացահայտ գործողություններով առաջնորդի կամ կրթի ժողովրդին: Բայց վստահ կասեմ, որ որևէ կերպ ազդում է իր գործերի կողքին ապրող մարդկանց մտածելակերպի վրա: Չի կարելի արհամարհել արվեստի ազդեցիկ ուժը:

IMG_2475

Այդ նույն տրամաբանությամբ առաջնորդվելով հարցնեմ` Երևանի քանդակները Ձեզ դո՞ւր են գալիս:

-Միանշանակ ասել, որ այո, բոլորը դուր են գալիս, կամ ընդհանրապես լավ քանդակ չկա` ճիշտ չի լինի: Սուրմալուի մոտ բարձր կանգնեցված «Հերմեսի» քանդակը (հեղ. Գարեգին Դավթյան), օրինակ, շատ եմ հավանում: Քանդակը մեծ չի, բայց իր տարածության և ուրվագծի մեջ հրաշալի ստացված քանդակ է: Եվ հետո, Թամանյանի, Մաշտոցի ու Մխիթար Գոշի քանդակներն են ինձ դուր գալիս: Արտաշես Հովսեփյանը և Ղուկաս Չուբարյանը այս գործերում մոնումենտալ քանդակագործության բոլոր խնդիրներին ավարտուն լուծում են տվել:

Իսկ Կասկադի քանդակնե՞րը: Հավանո՞ւմ եք: (Ի դեպ, քանդակագործի հետ զրուցում էինք հենց Կասկադում- Մ. Լ.):

-Կասկադում կան պարզապես ֆորմաներ և կան իսկապես արվեստի գործեր: Բայց Կասկադի դեպքում ինձ դուր է գալիս հենց մշակույթը` քանդակները հսկելու, պահելու մշակույթը: Այստեղ մի տեսակ հարգանք կա քանդակի և առհասարակ արվեստի նկատմամբ: Լավ կլիներ, որ այսպիսի տարածքներ շատ լինեին մեր քաղաքում, որովհետև արվեստ ճանաչելու, այն քո մեջ կրելու համար առանձին կրթություն է պետք: Կուզեի նաև, որ մայրաքաղաքում հետաքրքիր ու հզոր կոմպոզիցիաներ լինեին: Դրանք կարող են աստիճանաբար հասունացնել քաղաքի գեղարվեստական տեսքը, մարդկանց մտածելակերպը:

Չէ՞ որ քաղաքի գեղարվեստական տեսքի ամբողջացմանը և առհասարակ մշակույթի ոլորտին ուղղված պետական ծրագրեր կան: Դուք դրանց չե՞ք մասնակցում:

-Պետական ծրագրեր, մրցույթներ արվեստի ոլորտում լինում են, չեմ հերքում, բայց կա՞ արդյոք որևէ սանդղակ: Ի վերջո արվեստը սպորտ չի, և չես կարող ասել` ծանրաձողը բարձրացրեց, ուրեմն հաղթող է: Արվեստում հաղթանակի շեմը հստակ չէ, և այդ «սա հավանում եմ, իսկ սա` չէ» արդարացումը շատ դեպքերում « փրկում է», ու կրկին աշխատում է «ծանոթ-բարեկամ» ավանդական սկզբունքը:

Գոյություն ունեն գեղխորհուրդներ, որոնք ցմահ ընտրված անդամներ ունեն: Այսինքն, եթե այդ մարդիկ արվեստի հարցում ունեն այսինչ ճաշակը, նշանակում է առաջին մի քանի տասնամյակում Երևանում լինելու են միայն այսինչ տեսքով ու ճաշակով արձանները:

IMG_2488

Հնարավո՞ր եք համարում, որ մի օր մշակույթի ոլորտում անաչառությունը վերականգնելով` կարող ենք արվեստին մերձ հասարակություն ունենալ:

-Մեր շրջապատը մի քիչ տխուր է: Եթե մեր մի հարևանը լիներ Գերմանիան, մյուսը` Ֆրանսիան, մի կողմից էլ` Ավստրիան, գուցե երաժշտության, կերպարվեստի հարցերում միջին վիճակագրական հայի ճաշակն այլ լիներ: Մյուս կողմից էլ մեր պատերազմական վիճակը…

Իհարկե, արդարացում չէ: Բայց ինչպես ասում են` եթե վազելուց հոգնում ես, կարող ես հանգստանալ, բայց հիշիր, որ առաջինը տեղ չես հասնի:

Արտասահմանում ցուցահանդեսների եմ մասնակցել և, ցավոք, նկատել եմ մի բան, որ չկա Հայաստանում. Եվրոպայում մարդը կարող է գալ ցուցահանդես և արվեստի գործ գնել: Այսինքն` եվրոպացի արվեստասերը նաև վճարունակ է: Բացի այդ, նա ավելի պատրաստված է գալիս ցուցահանդես: Չգիտեմ, միգուցե ցուցասրահ տանող ճամփին նա ավելի՞ շատ սիրուն հուշարձան ու պատկեր է տեսնում…

Փաստորեն, Հայաստանը արվեստագետի և արվեստասերի համար նյութական սուղ միջավա՞յր է:

-Արվեստը հոգևոր մշակույթի ոլորտ է, բայց տաղանդի բացահայտման համար նյութական պայմաններ են անհրաժեշտ: Ես քանդակագործ եմ, ունեմ հետաքրքիր գաղափարներ, բայց դրանց իրագործման համար նյութ է պետք, օրինակ` բրոնզ: Եթե միջոց չունես, ո՞նց բացահայտես քո տաղանդը: Ուզում ես մեծածավալ գործեր անել, բայց միջոցներդ չեն հերիքում: Ռոդենի Բալզակը քառասունից ավելի էսքիզ է ունեցել: Իսկ մեզանում մի էսքիզի հնարավորությունն արդեն դժվար է ձեռք բերել: Արվեստն ուղղակիորեն կապված է ֆինանսի հետ:

Ես անգամ չեմ էլ պատկերացնում այս խնդրի լուծումը: Միայն կարող եմ խնդիրը բարձրաձայնել: Երևի արմատներն այնքան հեռու են, որ ես չեմ էլ տեսնում:

Երբ պատրաստվում էի հարցազրույցի ու նայում էի Ձեր գործերը, նկատեցի, որ թեմաների ու կերպարների բազմազանություն ունեք` մարդկանց ֆիգուրներ, սրբերի, կենդանիների… Մի տեսակ ոգեղենություն կա բոլոր կերպարների մեջ: Որտեղի՞ց է գալիս այդ ոգեղենությունը:

-Ինձ հետաքրքրում է քրիստոնեությունը: Մարդը: Մարդը քրիստոնեության մեջ և հակառակը: Արվեստները տարբեր են, սակայն անկախ նրանց արտահայտչամիջոցներից` ողնաշարն ու ասելիքը նույնն է` մարդը:

Մարդու կյանքը ես տեսնում հոգևոր տարածքի ու ոլորտի մեջ: Եվ անպայման չէ սրբապատկեր ստեղծել, որ առնչվի հոգևորին: Ես ձկան կամ ձիու տեսքով եմ հասնում ու շոշափում այդ հոգևորը:

Եղիա մարգարեի կյանքն էի ուսումնասիրում: Նա, ինչպես գիտենք Աստվածաշնչից, որպես սուրբ համբարձվել է: Եվ հենց այդ եղելությունն էլ փորձել եմ արտահայտել քանդակի մեջ: Մարգարեի մարմինը կտրվել է հողից, բայց և հողի վրա է: Նրա հագուստի վրա նախշված է հրեղեն կառքը, որով Աստված նրան երկինք տարավ:

 

Մարդն առնչվում է հոգևորին: Չկա մարդ` չկա արվեստ: Նույնիսկ կատարյալ տիեզերքը կատարյալ է հենց մարդու հետ հարաբերակցության մեջ:

IMG_2492

Ինձ երբեմն թվում է, որ ժամանակակից արվեստը կտրվել է մարդուց և սկսել է գոյություն ունենալ միայն իր` արվեստի համար: Համաձա՞յն եք:

-Կա ժամանակակից արվեստ և կա ժամանակին կից արվեստ: Եվ այդ արվեստների խնդիրները տարբեր են: Կարելի է պայմանական ծավալներ վերցնել, փոխել միջավայրը և հետաքրքիր բան ստանալ, բայց աբսուրդի չհասցնել:

Այդ փորձարկումները արդյոք չե՞ն վտանգում արվեստի բուն էությունը:

-Հիմա Արևմուտքի աճուրդի տները նշաձողը տեղափոխելով  «լռում» են արվեստի ուղղությունը և «հիվանդացնում» են դաշտը: Ժամանակին դադաիստ Մարսել Դյուշանը վերցրեց պիսուարը և տակը ստորագրություն թողնելով հայտարարեց, որ այն արդեն արվեստի գործ է:

Իրականում Դյուշանը պարզապես ծաղրում էր արդյունաբերող ու սպառող հասարակությանը, իսկ նրա հաջորդները լուրջ ընդունեցին այդ անհեթեթությունն ու մի նոր հոսանք սկսեցին, այսպես ասած`«արվեստի»: Արդյունքում ժամանակակից արվեստում գերիշխող է դարձել այդ անհեթեթությունը: Հիշեցի Բալզակի խոսքերը, որն ասում էր` այնտեղ, ուր բոլորը կուզիկ են, գեղեցիկ մարմինն այլանդակություն է դառնում:

Եվ գեղեցիկի նշաձողը փոխվում, իջնում է միայն այն պատճառով, որ այդ նշաձողը պարտադրողները և նշաձողին հարիր նկարողները գծի մասին գաղափար չունեն, և քանի որ չունեն, համարում են, որ ուղիղ գիծը գեղեցիկ ու ճիշտ չէ, դեռ ավելին` հին է:

Ես պատկերացնում եմ, որ երբ փակում եք աչքերը, անվերջ ձևեր, պատկերներ, հետաքրքիր գաղափարներ են հայտնվում Ձեզ: Բայց ենթադրում եմ, որ կա մի գործ, որին միտքը ձգտում է, բայց չի հասնում դեռ: Ո՞րն է Ձեր երազանքի ստեղծագործությունը:

-Կուզեի մի հզոր ու մնայուն գործ ստեղծել: Մի ստեղծագործություն, որ լույս ունենա իր մեջ: Խավարն այնքան շատ է, կուզեի ուղղորդող ու լուսավորող արվեստի գործ ստեղծել իմ մարդկային կյանքի այս մի քանի օրվա մեջ: Մարդն ինքնամաքրման ճանապարհ պետք է անցնի և օգնի մյուսներին անցնել այդ ճանապարհը…

Զրույցը` Մարիա Լազարևայի

Անդին 7 2017

Share

Կարծիքներ

կարծիք