Զրույց կինոռեժիսոր Վիգեն Չալդրանյանի հետ

 

Chaldranyan

Պարոն Չալդրանյան, բոլորովին վերջերս ԱՄՆ-ում, Paramount Pictures ստուդիայում «Վարդապետի լռությունը»  ֆիմի պրեմիերայից հետո կոնգրեսմեն Ադամ Շիֆը Ձեզ շնորհեց «Աշխարհում հայ կինոյի դեսպա»  կոչումը:  Ինչպե՞ս եք վերաբերվում այդ առաքելությանը:

-Անշուշտ հաճելի է և բնականաբար նաև պարտավորեցնող… Ես շարունակում եմ անել այն, ինչը կարող եմ:

Անկախությունը մեզ տվեց ազատ արարելու հնարավորություն, որից ամեն մեկը յուր չափով օգտվեց, և այսօր ունենք այն, ինչ ունենք: Այդ ազատությունը պետք է կարողանալ նաև սահմանափակել. բացարձակ  ազատությունը ծնում է քաոս, որը կարող է  վնասել… և հատկապես վնասել եկող սերունդներին:

Ոչ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ հյուրախաղերի և մեծ շրջագայությունների հիմնականում հրավիրվում են այն գործիչները, որոնք հեշտությամբ են դահլիճներ հավաքում, և դա ընկալելի է, սակայն ես կցանկանայի, որ յուրաքանչյուր արվեստագետ իրեն զգար որպես հայ մշակույթի դեսպան և հավուր պատշաճի կարողանար ներկայացնել մեր իսկական հայկական դիմագծային բարձր արվեստը: Արվեստն ազգի ինքնագիրն է, իսկ հայ ազգը ունի իր դիմագծային ինքնագիրը, որը ժամանակի մեջ կարծես թե լուծվում-խամրում է, և դա է ամենավտանգավորը:

Ձեր ֆիլմերը շատ բազմաշերտ են, և առաջին դիտումով, թվում է, հանդիսատեսը չի ընկալում, չի բացում շերտերը: Տպավորությունն այնպիսին է, որ դրանք ֆիլմեր են ֆիլմերի մասին, կիսո՞ւմ եք այդ կարծիքը:

-Ավելի ճիշտ`  ֆիլմ ֆիլմում, կամ պատմություն պատմության մեջ: Սցենարների կառուցվածքն է այդպիսին: Իմ ֆիլմերի բազմաշերտության մասին առիթներ ունեցել եմ լսելու, միգուցե մեկ դիտումն իրոք չի բավականացնում, և ամեն անգամ հանդիսատեսը նոր բան է հայտնաբերում: Վերջերս մաեստրո Փելեշյանը գնահատական տալով իմ ֆիլմերին  ասաց. «Չալդրանյանի ֆիլմերը  բարդ է ընկալել, բայց ժամանակն այդ հարցը կլուծի»:

Ես իմ ամեն հաջորդ ֆիլմն անում եմ ասես վերջինը` մինչև վերջ սպառվելով: Յուրաքանչյուր նոր ֆիլմի ծնունդը ես նմանեցնում եմ լավայի ժայթքումի: Այո՛, ստեղծագործող մարդը հրաբխի պես տարիներ շարունակ հասունանում է, մինչև հասնում է այն պահը, երբ նա պատրաստ է լինում արարելու: Արվեստի արարումը և հատկապես կինոարվեստը շատ բազմաշերտ ընթացք է: Կինոն  արվեստների սինթեզն է, ու քանի որ կինոյում հավասարապես կա և՛  երաժշտություն, և՛ նկարչություն, և՛  թատրոն, այդ իսկ պատճառով էլ յուրաքանչյուր ֆիլմ հասկացված լինելու և ամբողջովին հանդիսատեսինը դառնալու համար կարիք ունի մի քանի դիտման, եթե չկա հաջորդ դիտումի ցանկություն, ուրեմն ֆիլմը անցողիկ է: Օրինակ` իմ պաշտելի ռեժիսոր Ֆելլինիի 8/5 ֆիլմը ես դիտել եմ գուցե թե քսան անգամ և ավելի և պատրաստ եմ նորից նայելու ու ամեն անգամ նոր շերտ բացահայտելու: Սա հավերժ ֆիլմ է:

Կինոռեժիսուրան ընդհանրապես խորհրդավորությամբ պատված մի բնագավառ է, որին հնարավոր չէ բացատրություն և հստակ բնորոշում տալ: Բացի այն, որ կինոռեժիսորը պիտի սցենարի լավ զգացողություն ունենա, նա նաև դերասան է, երգիչ ու նկարիչ, նա ֆիլմի ոգին է, և թերևս նրա աշխարհընկալման սահմաններով է պայմանավորվում ֆիլմի ասելիքի ազդեցությունն ու ֆիլմի կյանքը:

Անցած տարի նշեցինք իմ ստեղծագործական կյանքի քառասնամյակը: Դա կարծես թե հաշվետվություն էր ինքս իմ առջև: Հիմա, երբ արդեն նայում եմ ժամանակի հեռավորությունից, տեսնում եմ, որ ահռելի աշխատանք է տարվել այդ տարիների ընթացքում, չնայած դեռ շատ անելիքներ կան, և Աստված տա իմ ներսում ապրող ֆիլմերը կարողանամ ներկայացնել հանրությանը:

Կարևորում եմ նաև դասախոսական գործունեությունը, որից ինքս նոր լիցքեր եմ ստանում: Ընդհանրապես կարծում եմ, որ արվեստի յուրաքանչյուր ավագ սերնդի ներկայացուցիչ պարտավոր է իր հետևից տանել երիտասարդների, որովհետև նրանց մեջ ենք մենք շարունակում ապրել և նրանք են ժամանակի միջով մեզ տանողները:

Հղի կնոջ կերպարը ներկա է Ձեր առնվազն երեք ֆիլմում` «Ձայն լռության», «Քրմուհին», «Վարդապետի լռությունը»:  Ի՞նչ խորհուրդ ունի այն Ձեզ համար:

-Իմ ֆիլմերում, այո, կան հղի կանանց կերպարներ: Դա նախ` համաձայն սյուժեի է լինում և նաև սիմվոլիկայի պահպանման և ենթատեքստային իմաստ է կրում. ծնունդ, որ նաև վերածնունդ է: Եթե խոսենք «Վարդապետի լռությունը»  ֆիլմում Սոնայի կերպարի մասին, ապա մինչև վերջ հանդիսատեսի համար մնում է առեղծված` արդյո՞ք ծնվեց երեխան: Ես նպատակ չեմ ունեցել ցույց տալու ևս մեկ երեխայի ծնունդ, այդ ֆիլմում Սոնայի երկունքի ցավերը համադրված են Վարդապետի կերպարի հետ: Այս ֆիլմի ուղերձն առ հայ ազգը այն  է, որ վերածնունդը կփոխի ամեն ինչ և կցրի այն թմբիրը, որ ծածկել է մեր մշակութային միջավայրը: Մեր այսօրվա հայաստանյան մշակույթը իր իսկական արժեքներին վերադառնալու կարիք ունի: Ես սպասում եմ այդ վերածննդին: Արվեստի այն վերածննդին, որ մտածել է տալիս, որը մաքրում է հոգիները և տանում իր հետևից ազգին և ոչ թե ինքն է քայլում ամբոխի հետևից:

Ինչ վերաբերում է հղի կնոջ կերպարին. երկունքը երկրի վրա ամենաաստվածային ընթացքն է, որը տրված է մարդուն: Վասիլի Շուկշինը այդ առիթով մի շատ հետաքրիր բան է ասել: Նա ասում էր. «Ես չգիտեմ, թե ում է ընդունված ինտելիգենտ համարել: Իմ պապը առանց բարձրագույն կրթության մարդ էր, բայց երբ հղի կին էր տեսնում, ոտքի էր կանգնում»: Հղի կնոջ նկատմամբ ես պատկառանք ունեմ, որովհետև նա իրական հրաշք է կրում:

Կոմիտասի լռությունը ո՞ւխտ էր:

-Թերևս ճիշտ նկատվեց, ֆիլմը միտում չի հետապնդել բացահայտելու Վարդապետի լռության առեղծվածը: Այսօր որևէ մեկը չի էլ կարող հստակ ասել, թե ինչու է լռել Կոմիտասը, արդյոք լռել է նա այդքան երկար, թե՞ ոչ: Մի բան միանշանակ է. նա հոգեբանական ծանր ապրումների մեջ է եղել, իսկ լռությունը իմ ֆիլմում ընտրված է որպես փիլիսոփայական կատեգորիա, որի միջոցով փորձ է արված փոխանցելու այդ լռության արժեքն ու դրա գիտակցության անհրաժեշտությունն այսօր:

Կոմիտասը լռեց, որ աշխարհը մի օր խոսի: Եվ այսօր այդ ժամանակն է:

Ի՞նչ է լռությունը Ձեզ համար: Ինչի՞ մասին եք Դուք լռում, երբ գոռում են Ձեր հերոսները:

-Ինձ համար լռությունը սրբազան հոգեվիճակ է, որում ես մեկուսանում եմ և փորձում հաղորդակից լինել Աստծուն, լռության մեջ են ծնվում իմ հերոսները, ասելիքն ու իմ ապրումների պատկերավորումները: Եվ, ի վերջո, մարդկությունը պիտի կարողանա հասնել գիտակցության այն մակարդակին, որ կարողանա լռել ու լսել այդ լռության ձայնը, այսինքն թե Աստծո ձայնը:

Սակայն նույնիսկ լռությունը, երբ չափազանց երկար է կուտակվում, անպայման ժայթքում է և դառնում ճիչ: Երկար լռելուց հետո բղավելու ցանկություն բոլոր լռողներն են ունենում: Միգուցե, այո՛, իմ հերոսները գոռում են իմ փոխարեն, բայց ի վերջո կարևոր չէ, թե ով է ճչում, կարևորն այդ ձայնի տեղ հասնելն է: Իմ ֆիլմերը այդ սրբազան մաքրագործման և բարձրագույնին ձգտելու ճանապարհին իմ անկեղծ ապրումների արդյունքն են: Ես նախընտրում եմ լռել, երբ խոսում են իմ ֆիլմերը:

Ինչպե՞ս եք վերաբերվում մրցանակներին:

-Մրցանակները գնահատված լինելու ուրախությունն են պարգևում, և միայն: Տարբեր առիթներով բազմիցս ասել եմ, որ ինձ համար իրական երջանկությունը ժամանակի մրցանակն է, որին ի վերջո պիտի ձգտի յուրաքանչյուր արվեստագետ: Դա աներևույթ մի բան է, որ տալիս է գիտակցությունն այն բանի, որ քո առաքելությունը դու կատարել ես և որ քո ստեղծածը տարիների միջով շարունակում է հուզել մարդկանց և տանել նրանց դեպի հոգու մաքրման ուղին:

 

Անդին 7,2017

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք