Արդի իսրայելական պոեզիա

Հեղինակ:

20139766_1450863458305875_7126471494446485517_n

Բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ, 1993-ից` Իսրայելի «Հելիկոն» պոետական միության, արաբերեն-եբրայերեն պոետական դպրոցի հիմնադիրը: Ծնվել է 1956-ին Թել Ավիվում: Երկու տասնյակ գրքերի հեղինակ է, թարգմանվել է ավելի քան 40 լեզուներով: «Ատլաս» միջազգային պոետական հանդեսի խմբագիրն է: Հայաստան այցելել է 2015-ին «Գրական տապան» միջազգային փառատոնի հրավերով: Բանաստեղծությունները ներկայացվում են «Պնակներ ժամանակի թանգարանից և այլ բանաստեղծություններ» ժողովածուից:

 

 

Մի բաժակ գարեջուր

Կատարյալ սպանությունը պատճառ չունի` նա ասաց,

կատարյալ սպանությանն ընդամենը կատարյալ օբյեկտ է պետք,

ինչպես որ Օսվենցիմում:

Դիակիզարան չէր, իհարկե,

ինչը որ է՛ր աշխատանքային ժամերից հետո:

Եվ նա լռեց`

նայելով գարեջրի փրփուրին

և կում արեց:

 

Կատարյալ սպանությունը սեր է` ասաց.

կատարյալ սպանությունը չի պահանջում որևէ կատարյալ բան`

բացի տվածից այնքան,

որքան հնարավոր է:

Անգամ հիշողությունը կոկորդ սեղմող

հավերժական է: Անգամ ճիչերը, որ ցնցել են ձեռքս,

անգամ մեզը, որ շնորհի պես է իջնում սառած մարմնին,

անգամ կրունկը կոշիկի արթնացնում է ուրիշ հավերժություն,

անգամ լռությունը —

նա ասաց`

նայելով փրփուրին:

 

Պարկեշտ մի գործի մեջ, իհարկե, arbeit macht frei*,

բայց կատարյալ մարդասպանը

կաթիլ չի թափի,

ինչպես շրթունքները երեխայի` նա բացատրեց,

ինչպես ավազը և փրփուրը,

ինչպես դու

ունկնդրելիս`

ըմպելով ու լսելով…

* Գերմաներեն գրություն Օսվենցիմի դարպասներին. «աշխատանքը դարձնում է ազատ»:

 

Ոմանք ասում են

Ոմանք ասում են` կյանքը շարունակվում է հակառակ ընթացքով,

ոմանք ասում են` նվաճում, ոմանք դնում են հավասարության նշան

կյանքի և նրա բացակայության միջև, իսկ ոմանք էլ ասում են,

որ կյանքը տրված է մեզ` ծառայելու նրանց,

ում կյանքը կյանք չէ… Ես եմ ասում` քեզ:

Եվ սա դյուրությամբ է բացատրվում… մի անգամ էլ գիշերը ծրարում է

այն, ինչը կարող էր երևալ: Տանը լամպեր են վառվում: Իսկ լույսի տակ

այլ հայացք չկա` բացի այն մեկից, որ հայելուց է,

ոչինչ` բացի այն, որ նա տեսնում է ինձ` տեսնելիս,

և այն ո՛չ թե մեղմացում է բերում, այլ բուռն ցանկություն,

ո՛չ թե մահ, այլ կյանք: Ու ես վերցնում եմ այս սևեռուն հայացքից տաքն ու պաղը.

գիշերը ծրարում է ամեն բան,

և ես մեկնվում եմ նրա համար, ով տեսնում է ինձ` հպվելով,

ու ես չեմ հիշում ոչինչ… Միա՛յն սա:

 

Աղեղնավոր

Իմ մաշկը քամուց արագ է,

իմ նետն արագ է իմ ոտքերից,

ես հանում եմ իմ բոլոր հագուստները.

իմ բառերը, դեմքերը,

հառա՜ջ և ավելի հեռու… Երկնքով

բազեն վայրասլաց թևում է քամու դեմ,

այն դեռ շատ ծանր է:

Հառա՜ջ և ավելի հեռու,-

իմ կյանքը

կյանքը չէ իմ:

Կասկածի և ատելության միջև,

առանց քամի լռության մեջ

ես ոստնում եմ`

իմ նետը պահած

ատամներիս արանքում:

 

Փթթում

Երբ մեռածները ծրագրում են իրենց հաջորդ ծնունդը

գերեզմանները գարնան հոտ են բուրում:

 

Նրանք ավելի մոտ են դառնում, քան երազանքները`

հեռու թափառելով իրենց աշխարհներից` մեռնելու համար այս աշխարհում:

 

Դու ըմռնում ես նրանց հանկարծակի — մարմինդ ցնցվում է`

երբ նրանք առաջ են շարժվում քո անցյալից` ասես դու ուրվական ես:

 

Հայացքիդ գմբեթը կապույտ երկինքն է. մի քանի թափանցիկ ամպ,

բարակ մի վարագույր` անկարող քեզ պաշտպանելու:

 

Զանգերի և ծովային ռումբերի ձայները հասնում են ականջներիդ:

Ամեն շունչը որ առնում ես` ներկայություն է:

 

Գարնանն ամեն ինչ բացահայտում է ինքն իրեն նոր մարմնով:

Պերճանքի հայելիները կախված են քամու աչքերին — փթթում է ամենուրեք:

 

 

Ավազ և ժամանակ

Սրան քո աչքերով դիպիր: Տեսնո՞ւմ ես այն:

 

Մեն մի ագռավ է մենակ

առավոտը ճեղքում իր զարհուրելի պնդերեսությամբ:

 

Ծառերը դեռ մթության մեջ են`

ընդգրկելով ծավալներն իրենց սաղարթների անձավների մեջ:

 

Աչքերս սկսում են արշալույսի զբոսանքը,

թափառում կիսով չափ լուսավորված աշխարհում,

 

ուր երազն ու արթնությունը դեռևս չեն զատորոշվել

ստվերներից ու տերևներից:

 

Ծույլ արևն է արթնանում իմ ծույլ աչքերում,

սառը կապույտ է հայտնվում արևելքից:

 

Ես հակվում եմ ծովին` իմ սրտին հակառակ.

 

ներառվելը և ներառելը այն ամբողջն է, որ մենք անում ենք կյանքում:

 

 

Մթնշաղ

Հոգիները ողբում են լճի վրա` քեզ աղերսելով` բացել նրանց համար

սիրտ, աչք, մարմին` մի անգամ ևս զգալու համար կենդանի մարմնով

կծելը, համտեսելը, վայելումը հաճույքի, հոտը:

Նրանք հիշում են մարմնի զգացողությունները`

կենդանու, ծառի կամ առարկայի,

անձրևի ջերմ հոսքի ծանրությունը:

Նրանք եղել են այստեղ առաջ` մեզնից էլ առաջ

որպես մարմինների հովիվներ երազներ հորինողների մեջ,

մյուսների հետ չեն հասել թափանցիկ ոլորտներ,

մնացել են անտառներում և անձավներում,

քո աչքերի լուսանցքներում և ամայության մեջ գիշերի:

Բայց նրանք անմահ չեն, նրանք թառամում են և խունանում

անձայն ողբի մեջ` անկեղծությանը ծարավի:

 

Նույնիսկ դողը նրանց հարուցած` ձեր մաշկի վրա,

պարզապես ոչինչի փափագն է — հպվելու իրականին։

 

Ստվեր

Ինչպես որ մարմինը ժամանակի ընթացքում,

ամեն բան այնպես հեշտ է մոռանալ:

Այն աճում է, հենց որ քո լույսն է միանում.

սկզբում այն մթության ճուտն է — դուրս պոկված քո սրտից,

բայց հատկապես այն պատճառով, որ լիզում է քեզ իր տաք լեզվով:

Եվ երբ դու մտածում ես այդ մասին` այն համարյա փաղաքշանք է ներշնչում.-

մեռելները սպիտակ ոսկոր են գցում նրան:

 

Բայց մեկ ժամ անց այն մեծ է այնքան, որքան քո քայլը,

քեզ ամեն քայլի հետ կլանելով` իր լինելու քաղցից:

Որքան որ ավելի է մթնում, այնքան ավելի ես ըմբռնում

ոտնաձայներիդ դանդաղելը կամրջի վրա` իջնելիս –

գիշերը գետ է, ընդարձակվող կենդանի.

խավարի բերանում` հարյուր օձի ատամ:

Արդեն վախենում ես… հանդարտեցրու նրան

ոսկորով կամ ձեռքով

կամ ուրիշ կերպ —

էական չէ: Ամեն դեպքում շուտով

դու դրանցից մեկնումեկը կդառնաս:

 

Դրիադ**

Նա սկիզբ է առնում մթնշաղից, ծառերի մեջ

խորը սուզված էության մեջ ստվերների,

որոնց եզրերը դեռ կես նյութական են` կանաչ, ինչպես միջուկը:

 

Նա բնավորված է իր ներսում` խորունկ իր ջրերում,

նրա ճյուղերի ստվերները բազուկներ են`

մթության մեջ արմատավորվող:

 

Քո ոտքերը սուզվում են և բացահայտում են

քո շարժման խոնավությունը և ցուրտը`

դեմքդ ժանգոտացնող:

 

Մթնշաղն արդեն մոխրագույն է, և այդպիսին են աչքերը:

Նա սուզվում է դանդաղ.

նրա ազդրերը, ջուրը և ցուրտը, սև հողն է` հումուս,

ընդամենը առկայծող ցոլք` տերևների միջով անցնող —

աչքեր: Փափագ.

 

Արմատները ճյուղեր են` դեմքի համար խարխափող…

 

** Հունական դիցաբանությունից` անտառային հավերժահարս, ծառերի հովանավոր դիցուհի:

 

Գրասեղանը

Ես իրական աշխարհում չեմ: Չէ:

Ամեն ինչի աչքերը` մարդկանց, պատերի`

անգամ երբ փակ են, նրանք ակնհայտ օտար են`

իմ օտար դեմքին ուղղված ծծմբական լույսով`

անկարող ամոքելու:

Սեղանի լամպերը դաբաղում են էջերը`

սուզվելով սեղանի մեջ,

այտի ջղաձգումն է աչքի տակ խմորվում,

մոխրամանը ցրիվ է գալիս` թողոններով և մոխիրով հանդերձ:

 

Այս դավաճան գրիչի շարժումը,

որ քաղաքն է խազագրում

շեղակի

ծովախեցգետնի պես

և առաջ է գնում զվարթ`

ճամփա կտրելով դեպի աշխարհ`

մինչև էջի լուսանցքը

և անդին —

ի՛մը չէ: Պիտի մեռնի: Պիտի չծնվի էլ երբեք:

 

Ես գրանցում եմ, ինչը կարող եմ: Այո, դա ցավալի է:

Մի՛ նայիր, մի՛ դիպիր սուր ծայրին,

առաջ քայլիր

տողերի արանքով: Այնտեղ կգտնես իսկական բանաստեղծությունը:

 

Անգլերենից թարգմանությունը` Գոհար Գալստյանի

 

 

Անդին 6, 2017

 

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք