Վարդագույն, թե ծիածանի գույներ

Margarit-Grigoryan

 

«Ջերմություն ունի: Լավ չի զգում: Մրսել է հաստատ: Երեկ ամբողջ օրը ոտքի վրա էինք: Շատ հոգնեցինք: Նա շատ է աշխատում, չի խնայում իրեն: Իսկ ես ուզում եմ հոգ տանել նրան: Չգիտեմ իհարկե դեռ ինչպես, տարբերակներ եմ փնտրում. Բայց… բայց հենց հնարավորություն լինի… հենց հնարավորություն լինի` դուրս կգամ ու կօգնեմ, կշոյեմ նրան, կգրկեմ, կժպտամ բարի ու… բարի…»:

Խղճի, ափսոսանքի ու կարոտի ճնշումից երբեմն կծկվում եմ, կնճռոտվում եմ, նեղանում եմ, չարանում եմ: Բայց ես էդպիսին չեմ, գիտե՞ք… Ավելի ճիշտ, էդպիսին չէի մինչ վերջին… Բարձրահասակ շիկահեր եմ, բնական շիկահեր, քանի որ մայրս շվեդ էր, հայրս էլ` դանիացի: Բաց դեղնավուն են աչքերս, փոքր-ինչ արծվենի, սուր, երկար քթիս ծայրը միշտ սառն է: Հայրս երբեմն կատակելով ասում էր. «Մի քթաման եմ կարել տալու քթիդ համար, որ էլ չսառի ու չկարմրի»: Ինձ գրեթե չեմ հիշում կապած մազերով… մեծ ականջներ ունենալու պատճառով: Տարվա չորս եղանակին էլ վարսերի նույն ուղիղ ձևի կաղապարի մեջ եմ: Թաքցնում եմ, ամաչում եմ միակ (համենայն դեպս այդպես էի կարծում) թերությանս համար… Թերություն… Մի՞թե ականջների մեծ լինելը կարելի է թերություն համարել: Թերություն… թերությունն ըստ հասակի փոխվում է ու դառնում է ավելի մեծ ինձ մոտ, ինձ համար, երջանկությանս ու հասկացողությանս համար, խղճիս համար, ոսկորներիս համար: Նիհար եմ շատ: Ունեմ բարակ, նուրբ ընդգծված շուրթեր: Սիրում եմ ծաղիկներ, սիրում եմ ուշադրություն, սիրում եմ ժպտալ, գեղեցիկն եմ սիրում, սիրում եմ սիրել, երիտասարդ եմ… թե՞ ջահել եմ… գեղեցիկ եմ…

Եվ հետո, ի՞նչ է գեղեցիկը: Խի՞ղճն է, թե՞ շոշափելին է…

Հնէաբան եմ:

Քսաներեք տարեկան եմ:

Խելամիտ չեմ…

«Տանջվում ա, լացում ա, կտրել ա երկար մազերը: Աչքերի տակ կապույտ պարկեր են գոյացել, փոս են ընկել: Նկատել եմ, որ սկսել ա եղունգները կրծել ու անընդհատ իրեն քորում ա: Շատ մարդիկ են գալիս ու գնում մեզ մոտ: Այցելում են: Մրսել ա, հիվանդ ա ու աշխատանքի էլ չի կարողանում գնալ: Դե… որ ինքը չի գնում, ես էլ չեմ կարողանում գնալ: Նրա ընկերներից մեկը` Վիկը, մնում է մեր տանը: Դեռ չեմ հասկանում, թե ով է, բայց, շատ լավ մարդ ա: Վազելով գնում ա դեղատուն, ինչ պետք ա առնում ա մեզ համար: Չի դժգոհում… լավն ա: Ահա երեկվանից էնքան հոգնած ա, որ քնել ա բազկաթոռին խեղճը:

Չը՜խկ…

Վեր թռա… ինքն էլ արթնացավ: Խանգարեցի: Պետք ա զգույշ լինեի, չշարժվեի, որ քներ հանգիստ: Թաքնվել եմ մի անկյունում: Իսկ ավելի կոնկրետ… պարզապես պառկել ու հետևում եմ: Ժամը յոթն անց կես է: Մոտենում է պատուհանին: Մերկ է: Նրա մարմնի կատարելությունն ինձ ամաչեցնում է: Հագնում է մի լայն վերնաշապիկ ու բացում պատուհանը: Աաաա՜… ինչ մաքուր օդ: Ամբողջ գիշեր տանջվում էի շոգից ու ծխախոտի հոտից: Վիկն այնքան էր ծխում, որ քիչ էր մնում խեղդվեի: Վերջապես կարողանում եմ շնչել, վերջապես օդ եմ կուլ տալիս` ցրտից փշաքաղված ու ոզնու պես ծակող սառը օդ»:

Հնէաբանի աշխատանքն անակնկալ չէր ինձ համար: Ծնողներս երկուսն էլ հրաշալի հնէաբաններ են եղել: Նրանք էլ ինձ տարան դեպի այդ աշխարհն ու… ու թողեցին ինձ ազատ, ինքնաղեկավարման: Սկզբում թվում էր, թե հայտնվել եմ հեքիաթում: Սկսեցի մտնել հնության տարբեր անկյուններն ու գտնել, փնտրել: Սկսեցի շփվել լռության ու համբերության հետ, սկսեցի ականջ դնել նրանց, հասկանալ նրանց պահանջներն ինձանից… սկսեցի սիրել այս երկու մեծությունը, հարմարվել, չնեղանալ… Ու…

Ու հանկարծ… սովորական, հասարակ կերպով սիրահարվեցի: Ոնց որ բոլորն են սիրահարվում…

Չգիտեի, որ ինձ չի կարելի…

Երեքշաբթի էր: Նրա տանն էինք: Փոքրիկ, գեղեցիկ բնակարան ուներ: Տան պատերը կանաչ էին ներկած: Ամեն անգամ էնտեղ գնալիս հարցնում էի.

-…Բայց ինչո՞ւ հենց կանաչ:

-…Ապրող գույն ա, դրա համար,- պատասխանում է:

Խոհանոցի պատուհանագոգերին ծաղրածուների հավաքածու ուներ: Տարբեր էին ու շատ լավն էին: Ժպտերես, տխուր, լացող, զարմացած, ծիծաղող… ու էլի տարբեր: Հատկապես մեկն էր տարբեր: Նրա մեջ ավելի մեծ հոգի տեսա: Պատուհանագոգի ամենածայրինն էր: Կանգնած էր, ինձ էր նայում իր խոշոր աչքերով: Վիկին խնդրեցի ինձ նվիրել այդ մեկը: Չմերժեց: Անմիջապես որդեգրեցի բարձրահասակ, կարմիր թշերով, խոշոր աչքերով ու մեծ բերանով ծաղրածուն: Թուղթ ու գրիչ խնդրեցի, ու անցանք թղթաբանությանը: Պարզվեց` բավականին էլ դժվար ու երկարատև գործընթաց է ծաղրածու որդեգրելը: Բայց ստացվեց: Ծաղրածուն իմը դարձավ: Նրա ամեն մի մասնիկը սկսեցի ճանաչել, նա էլ իմը, ու սկսեցինք ընկերանալ, սկսեցինք խոսել, վստահել իրար…

Ստացվեց…

Չգիտեի, որ ինձ չի կարելի…

Ծաղրածու լինելը հավանաբար հեշտ մասնագիտություն չէ: Քանի որ երբ մենակ էինք լինում… առանձին… երկուսով… առանց աջ ու ձախ հայացքների` դժգոհում էր միշտ, լուրջ էր, ծաղրածու չէր: Չէր ցանկանում այլևս կարմիր քիթ ունենալ ու ներկած մեծ բերան, որը միշտ ժպտում էր: Ասում էր, որ ուզում է ինքը ծիծաղել ու չի կարողանում: Իսկ ես կարծես նրա հակապատկերը լինեի: Ինքս էի կարողանում ծիծաղել ու ուրիշներին չէի կարողանում ծիծաղեցնել:

Սկսեցինք միասին ապրել` ես ու ծաղրածուն: Հոկտեմբերի ութն էր: Ու արդեն մեկ տարի էր միասին էինք: Հոգ էինք տանում իրար… երբ…

«Երեկվանից գրեթե ոչինչ չի կերել: Ես էլ եմ քաղցած: Ուտել եմ ուզում: Ստիպում եմ, բարկանում եմ, գոռում եմ, հարվածում եմ, բայց չի լսում: Վիկը մթերքներն է տեղավորում դատարկ սառնարանում: Ինչ ասես որ չի գնել: Մուրաբաներ, պանիրների տեսակներ, հյութեր` մի ամբողջ արկղ ու… ու կարծես մի մեծ արկղ էլ թթու վարունգ: Զարմացած ուսերս եմ վեր բարձրացնում` փորձելով հասկանալ, թե ով է ուտելու այսքանը: Դրա փոխարեն կարող էր շոկոլադ ու էլի ուրիշ քաղցրավենիք գնել: Թարսի պես մի հատ կոնֆետ նույնիսկ չի բերել: Դժգոհ ու նեղացած դեմքով շրջվում եմ ու լուռ նստում մի անկյունում: Այնքան էլ մութ է: Երկու րոպե չանցած կարծես սկսում է ուտել: Անմիջապես վեր եմ թռչում ուրախությունից: Վերջապես, վերջապես կսնվենք, կկշտանանք` ես էլ, ինքն էլ… Վիկն էլ: Ոչինչ չեն խոսում: Անգամ իրար դեմքի չեն նայում: Ամեն մեկը գլուխը կախ, լուռ ինչ-որ բան է ուտում: Այնքան տխուր են դարձել օրերն այս տանը, որ ուզում եմ հեռանալ էստեղից, ուղղակի դեռ չգիտեմ, թե ինչպես. դուրս գալու ճանապարհ դեռ չեմ կարողանում գտնել: Դուռ չկա: Զարմանալի է, չէ՞, երբ տունը դուռ չի ունենում: Տուն կա, բայց դուռ չկա: Ու հանկարծ դուռը թակեցին… Դուռը…»:

…Երբ դա պատահեց, ոչ մեկս չէր հավատում: Ուրախացանք, սկսեցինք թռչկոտել, պարել, երգել: Սկսեցինք ուշադրություն դարձնել մանկան խանութներին, մանկական շորերին ու այն ամենին, ինչ վերաբերում էր փոքրերին: Սկսեցինք փողոցներում հանդիպող երեխաներին ժպտալ ու սիրել, խաղալիքներ նվիրել ու գնել: Տան ձևափոխություններ սկսվեց: Ամեն ինչ մեր ձեռքով էինք ուզում անել: Նրա տան պատերի գեղեցիկ կանաչը փոխվեց կապույտի: Տղա էր: Որոշեցինք Մարսել անվանել: Արդեն նախատեսում էինք, թե ում է նման լինելու: Ես պնդում էի, որ հաստատ ինձ նման շիկահեր է լինելու, իսկ ծաղրածուն` թե իր նման բարձրահասակ ու մեծ բերանով:

Չգիտեի, որ ինձ չի կարելի…

Չգիտեինք, որ ինձ չի կարելի…

Հերթական առավոտն էր մեզ համար, մեր երեքի համար: Պատուհանի աջ փեղկը կիսաբաց էր: Ու այդ նեղլիկ ու գայթակղիչ արահետից այնպիսի թափանցիկ սառը օդ էր վազում դեպի ինձ, որ չկարողանալով դիմանալ գայթակղությանը` բացեցի փեղկն ամբողջությամբ: Նայում էի ամպերին: Առավոտ շուտ ամպերն այլ են, գիտե՞ք, նրանք դեռ քնաթաթախ են, ու թվում է, թե գինովցած են: Ու էլի մի քիչ այլ են… Մոր պես են լինում, մեծ են լինում ու տաք: Հագիս կար միայն մի բարակ շապիկ, մրսեցի, ձեռքերով ծածկեցի փորս: Մայր եմ, տաք եմ ու մեծ: Կողքի աթոռից վերցրեցի դեղնավուն ու հոլանդական պանիրներ հիշեցնող պատկերներով շալն ու փաթաթվեցի մեջը: Խառնում էր սիրտս: Արթնացել էի գլխացավով ու… շատ թույլ էի, սիրտս ծակում էր: Անհանգիստ էի… Արդեն հինգ ամսական էր… ու արդեն երևում էր կլորացած փորիկս…

«Վայ, տեսնես ինչքա՞ն եմ քնել, ինչքա՞ն եմ մեծացել, ինչ նեղվացք է էստեղ: Շարժվելու տեղ անգամ չկա: Ամեն կողմից ինչ-որ բան է սեղմում ու ճնշում: Ոտքերս երկարացնելու փոխարեն ստիպված եմ կծկվել: Իսկ որտեղ ենք մենք այսօր, հը՞: Այս ի՞նչ շատ սարքավորումներ են միացրել նրան: Քնած է, զգույշ լինեմ` չարթնացնեմ: Վիկն էլ է էստեղ, սպիտակ խալաթով է: Տեսնես այն ի՞նչ թուղթ է ուսումնասիրում: Գալիս է դեպի մեզ: Բժիշկ է, ու Վիկը չէ: Տխուր ու մռայլ դեմքով մարդ է, հոգոց է հանում ու դուրս գնում սենյակից: Հիվանդացել է նորից: Բայց այս անգամ երևում է ամեն ինչ շատ լուրջ է: Սենյակում սառն է ու մութ: Ներս են մտնում մի քանի մարդ սպիտակ խալաթներ հագած, ու Վիկն էլ:

…-Սրտի արատ է… չի կարող ծննդաբերել: Պետք է ընդհատենք…»…

Չգիտեի, որ ինձ չի կարելի…

 

Անդին 5, 2017

Կարծիքներ

կարծիք