Ինքնանկար թեյնիկով

Հեղինակ:

GrigՀիմա արթնանալիս չեմ կարողանում որոշել` օր, շաբաթ, թե ամիս եմ քնել, տարածության զգացողությունը հեղհեղուկ է` ո՛չ ներսում եմ, ո՛չ դրսում: Անկողնում պառկած` ամբողջ օրը նայում եմ առաստաղի ճաքերին ու լսում` ինչպես են ծառի ճյուղերը քսվում պատուհանին: Կարևորը ոչ մի դեպքում չհանձնվելն է ու պատերին չնայելը: Պատերին նայեցիր` վերջ, կորած ես: Հստակ գիտակցում եմ` ինչ է սպասվում պատերին նայելու դեպքում, ամեն օր աչքերս բացում եմ լի վճռականությամբ, որ ոչ մի դեպքում չեմ նայելու, սակայն չի ստացվում, հայացքս ինձնից անկախ փախչում է, և սկսվում է հերթական ճանապարհորդությունը դռներից, պատերից ու պատուհաններից այն կողմ:

Գաղտնիքը պատերը ծածկող պաստառի մեջ է, ամեն անգամ հենց հայացքս ընկնում է ձյան պես ճերմակ պաստառին, իսկույն մեխվում է, նախշերը ասես որսում են այն` անբացատրելի կերպով ազդելով կամքիս վրա, ու շուտով աչքերիս դիմացով սահում են պատկերները, որ վաղուց մոռացված էի կարծում մանկությանս խորքերում, թվում էր` թողել եմ հազարավոր կիլոմետրեր հեռու մի վայրում, երևի չեն էլ եղել…

Ահա նայում եմ պատին, ուր որ է կսկսվի, նախշերը ավելի են ընդգծվում, սենյակը անպետք թղթի պես ճմռթվում է, դառնում բռիս չափ, ամեն ինչ չափից դուրս իրական է տեսիլք լինելու համար, թվում է` ձեռքս երկարելու դեպքում կհասնեմ իրերին, պատկերները կլանում են մարմինս…

Կյանքիս ամենաարևոտ օրն է, ճառագայթները, անցնելով վարագույրի արանքներից, սեղանն ու ինձ ծածկել են նախշերով: Նստած նայում եմ ձմերուկի կարմիր, հասած կտորներին, մայրս գնում-գալիս հորդորում է, որ հանգիստ ուտեմ, որ չեմ գնալու: Շատ եմ ուզում ուտել, բայց միտքը, որ հետո ստիպված եմ լինելու ինքնաթիռում զուգարան գնալ, վանում է, անընդհատ հարցնում եմ մորս` գնալո՞ւ եմ, թե՞ չէ… Իսկ լուսամուտից դուրս զարմանալի արև է: Ուշադրությունս շեղելու համար ճակատս պատուհանին` նայում եմ, բակում մի քանի տղա հեծանիվ են քշում, փորձում եմ հնարավորինս աննկատ մնալ, չեմ ուզում, որ ինձ տեսնեն: Հեծանիվները շարունակ մի ծայրից մյուսն են սլանում: Հանկարծ փողոցի ծայրին սև կետ դողաց, իսկույն չեմ ճանաչում, միայն մի քանի քայլ անելուց հետո եմ հասկանում, որ հայրս է: Քայլվածքը, շարժուձևը ուրիշ է, ձեռքերը, թիկունքին խաչած, անշտապ գալիս է, ասես ամեն շարժումը դիմադրության է հանդիպում, պայքարում է ժամանակի դեմ, փորձում կանգնեցնել, դուրս գալ սահմաններից: Այնպիսի տպավորություն է, թե հայրս փոքրացել է, թևերն ու ոտքերը կարճացել են, վիզն ընդհանրապես չկա…

-Գիտես, երազումս քեզ եմ տեսել,- ասում եմ:

-Ի՞նչ երազ,- հուսահատ ձայնով հարցնում է նա:

-Երազումս մենակ նստած էիր եկեղեցու նստարանին ու ինքդ քեզ հետ էիր խոսում, սկզբից կարծեցի` աղոթում ես, բայց հետո հասկացա, որ քեզ հետ ես խոսում, ոտքերիդ դեղին հողաթափերն էին:- Կոտրված ժպիտով ինձ է նայում ու փոքրանում: Շարունակում եմ:- Հետո հեծանիվ էի քշում, ավելի ճիշտ` չէի քշում, վազում էի հետևից, բայց հեծանիվին ոչ ոք չկար, ինքն իրեն գնում էր:

-Թևդ լավանա, անպայման կառնեմ, գնաս, գաս` հեծանիվ եմ առնելու:- Նորից փոքրանում է:

Վճռում եմ այլևս չխոսել, որ չփոքրանա, բայց ինքն է խոսում.

-Որ թևդ լավանա, էն նկարն էլ կավարտեմ, չեմ կարողանում մտնել պատշգամբ, ասես ինձ նայի…

Հիշում եմ հայրիկի կիսատ թողած նկարը, ամեն անգամ, երբ փորձել է ավարտին հասցնել, թևս կոտրել եմ: Գնում եմ պատշգամբ, կանգնում անավարտ կտավի դիմաց, գլխիս չափ ծաղիկները ինձ են նայում ու օրորվում, երբեք այդպիսի ծաղիկներ չեմ տեսել, չգիտեմ էլ` ծաղիկնե՞ր են արդյոք: Հայրիկը կողքիս կանգնած նայում է նկարին, արդեն այնքան է փոքրացել, որ իմ հասակին է:

-Կյանքում ամենատխուր բանը մեռնելն է,- նկարին նայելով ասում և դադարից հետո ավելացնում է,- երանի նրանց, ովքեր այդպես են մտածում:

Նրան մենակ եմ թողնում նկարի առջև ու դուրս գալիս պատշգամբից: Մոտենում եմ պատուհանին, արևով լցված փողոցը դատարկ է, տղաները չկան: Հանկարծ քեռուս արծաթագույն մեքենան կանգնում է բակում:

-…

-…

-Չէ՜, չի գնում Գերմանիա, տանում եմ տղիս պատիվ տամ, ուտել-խմելու ենք գնում, չէ՞,- ասում է քեռիս ու ժպտում ինձ…

-…

— Բա ձմերո՞ւկը, ախր ուզում էիր, կե՛ր, նո՛ր գնա…- Դռան մեջ շփոթված կանգնած` ասում է մայրս, ու ի՜նչ կանաչ են աչքերը, այդպիսի կանաչ լինում է սարերում` անձրևից հետո, մի անգամ տեսել եմ: Նայում եմ մորս հեռացող աչքերին ու փորձում պահել պատկերը, սակայն այն սահուն փոխվում է, այլ տեսարան է, Գերմանիայում եմ…

…Սկզբում անձրև է գալիս, հետո արև է լինում, հետո` նորից անձրև: Եղանակը այնքան հաճախ, այնքան արագ է փոխվում, որ անհնար է հարմարվելը: Ես և աֆղանստանցին, որի ծնոտն ու ծնկները գրեթե չեն աշխատում, օրվա մեծ մասը նստած ենք ապակե դռան մոտ, հետևում ենք եղանակի փոփոխություններին: Այն հազվադեպ ժամերին, երբ արևի ճառագայթները ողողում են փոքրիկ բակը, որ բացվում է մեր դիմաց, ամեն անգամ համոզվում եմ` Հայաստանի արևն ուրիշ է: Թվում է` այստեղ արևը մի տեսակ թույլ է, գունատ, անկարող այրելու, իսկ Հայաստանինը այլ է, կարող է պլոկել ճակատիդ ու քթիդ մաշկը, աչքերդ լցնել, մրմռացնել այնքան, մինչև արցունքի հետ դուրս գա: Այստեղ խեղճ է: Մտածում եմ` տեսնես Աֆղանստանի արևն ինչպիսին է, և նայելով աֆղանստանցուն` փորձում կռահել:

Երբ դռան մոտ չեմ, քայլում եմ միջանցքում` զննելով պատի երկայնքով փակցված լուսանկարներն ու պրոթեզե ոտքերը: Ամենահետաքրքիրը, սակայն, ցուցատախտակն է, որի վրա գույնզգույն թղթեր են փակցված, թղթերին` գրություններ: Կամիլն ասում է` դրանք պատրաստել են երեխաները, որոնք ժամանակին մեզ պես այստեղ են եղել, հետո գնալիս մաղթանքներ են թողել մեզ: Ցույց տալով թղթերից մեկը` բացատրում է բովանդակությունը, արդեն երեք թուղթ թարգմանել է ինձ համար: Բոլորը գտել են իրենց թղթերը, միայն իմը չկա, զայրացած փնտրում եմ, աչքերս հայերեն տառերն են որոնում, ավելի ուշադիր է պետք փնտրել, չի կարող չլինել…

Կարծես գտա. թղթերից մեկի ներքնամասում մանր, հազիվ ընթեռնելի ձեռագրով գրված է. ՙԵս հողագործի որդի եմ, ես հողագործի ձեռքեր ունեմ՚: Ուրախությունից արտասվելով` անդադար կարդում եմ, արցունքերն այրում են այտերս, լավ է ոչ ոք չի տեսնում, բոլորը քնած են, միայն ես ու աֆղանստանցին ենք միջանցքում: Նա ինձ չի նկատում, դռան մոտ նստած` շարունակ դուրս է նայում, դրսում մութ է: Մի քանի անգամ էլ եմ կարդում գրությունը, հետո գրիչ վերցնում և դրա կողքին հայերեն մեծ տառերով ավելացնում. ՙԵս նկարչի որդի եմ, ես նկարչի աչքեր ունեմ՚… Պատկերը նորից փոխվում է…

Պատերին մեծ, կապույտ տոպրակներ են ամրացրել, որ աֆղանստանցիները դրանց մեջ թքեն, բայց նրանք շարունակ գետնին են թքում, կանգնում են տոպրակների կողքին ու ցուցադրաբար թքում հատակին: Մի տեսակ ըմբոստ, չհամակերպվող բնավորություն ունեն, միշտ անհանգիստ են, չեն կարողանում տեղում նստել, վազում են, ցատկում, արյունները եռում է, մինչև մի բան չկոտրեն, չեն հանգստանա: Կամիլը նրանց տանել չի կարողանում, կրկնում է, թե ապուշ են, ու ամեն անգամ որևէ մեկին դիմելիս հայհոյանք կամ ծաղրական անվանում է կպցնում և սիրալիր ժպտում: Գուցե աֆղանստանցիներն էլ մեզ դիմելիս են նույնն անում, բայց նրա արարքը ամեն անգամ զվարճացնում է բոլորիս, նայում ենք` չկարողանալով զսպել ծիծաղներս, ինքը չի ծիծաղում:

Ահա, Կամիլը մտնում է սենյակ, այնքան է վազել, որ շեկ մազերը քրտնել, իրար են կպել, թրջված հասկեր են հիշեցնում: Մազերին չեմ նայում, ուշադրությունս գրավել են ձեռքերը` ասես բացված վարդեր լինեն, մատները չկան, չի կարողանում քրտինքը նորմալ սրբել: Արագ-արագ ինչ-որ բան է ասում ինձ, միշտ շտապում է, կապույտ աչքերը շարժման մեջ են… Սենյակի լույսերը անջատվում են, պառկում ենք մեր անկողիններին, ես ու Կամիլը երկհարկանի մահճակալների երկրորդ հարկում ենք, իրարից քիչ հեռու: Փորձում է սավանը վրան քաշել, չի կարողանում, փորձում է ինքը մտնել սավանի տակ, որդի պես սահում է, ու նորից չի ստացվում…

-Հերի՛ք է, թո՛ղ քնեմ,- անկողնու ճռճռոցից զայրացած բղավում եմ:

-Չեմ կարողանում, ձեռքերս…- պատասխանում ու սկսում է հեկեկալ. ձայնի մեջ զայրույթ, անզորություն կա…

Ամբողջ գիշեր ես ու Կամիլը արտասվում ենք, ուզում եմ ներողություն խնդրել, չի ստացվում… Արդեն լույսը բացվում է:

-Կամի՛լ, երազում տունը, ծնողներիդ տեսնո՞ւմ ես:

Չի պատասխանում, նեղացած է դեռ, շարունակում եմ.

-Արդեն քանի գիշեր է` նույն երազն եմ տեսնում. հորաքրոջս ամուսինը հեռվից ինձ ձեռքով է անում, շուրջը բարձր գմբեթներով եկեղեցիներ են, այդպիսի բարձր եկեղեցիներ իմ երկրում չկան, երբեք չեմ տեսել: Ժամանակ չկորցնելով` վազում եմ, հորաքրոջս ամուսնու երկնագույն ժիգուլին կանգնած է եկեղեցիներով օղակված հրապարակում, ուրիշ ոչինչ չկա, հսկա հրապարակը դատարկ է, և համատարած լռության մեջ ասես քարացել են գույները: Նա բաց է անում մեքենայի ետևի դուռն ու ժպիտը դեմքին իմ կողմ նայում, ինչ-որ կարևոր բան է ինձ սպասում ներսում: Իսկույն նետվում եմ դեպի մեքենան ու, հայտնվելով ներսում, տեսնում մեր տան պաստառը: Մեքենան ներսից ամբողջությամբ մեր տան պատերի պաստառով է ծածկված, շոյում եմ նախշերը` մատներս սահեցնելով սպիտակ մակերեսի վրայով, հորաքրոջս ամուսինը շարունակ ժպտում է…

-…

-…

-Որ ձեռքերդ բուժվեն, ի՞նչ ես անելու,- առաստաղի վրայով ձգվող լույսին նայելով` հարցնում եմ,- Կամի՛լ, ի՞նչ ես անելու:

-Հեծանիվ եմ քշելու, ամբողջ օրը, առավոտից իրիկուն,- ոգևորված պատասխանում է,- բա դո՞ւ:

-Ես էլ,- առաստաղի լույսը ցրիվ է գալիս, աչքերս նորից արցունք է լցվում…

Միջանցքից յոդի հոտ է գալիս, դիմակավորները կարագով ու ջեմով հաց են բերել, վերցնում եմ իմ բաժինն ու շտապում դեպի անկողինս, որ հանգիստ ուտեմ, հանկարծ թիկունքիցս լսվում է.

-Գրիգո՛ր-գոռի, գոռի-Գրիգո՛ր, Գրիգոր-գոռի…

Ուզբեկ տղաներն են, ինչ իմացել են անունս, ամեն տեսնելիս բղավում են: Երկուսն էլ այրվածքի մեծ սպիներով են ծածկված, մարմնի տարբեր հատվածներում ճմռթված սփռոց հիշեցնող մաշկ է:

-Ինչո՞ւ է անունդ ՙՍարեր՚,- հարցնում են:

-Սարեր չի:

-Գրիգոր-գոռի, սարեր է:

-Իմ անունը սարերի հետ կապ չունի,- ասում եմ:

-Գրիգո՛ր-գոռի, գոռի-Գրիգո՛ր…

Դուրս գալով լոգարանից` հագնում եմ նոր հագուստն ու գնալուց առաջ մոտենում ցուցատախտակին` վերջին անգամ թղթին նայելու: Ոչ իմ գրածը կա, ոչ էլ կողքինը, փոխարենը ՙԻնձ հանեցին Գերմանիայից, բայց Գերմանիան ինձնից հանել չեն կարող՚ հայերեն գրառումն է… Դուռը բաց է, իրար ետևից դուրս ենք գալիս, բակը լիքն է երեխաներով: Աֆղանստանցին, ինչպես միշտ, իր տեղում է` դռան մոտ, սառը հայացքով ճանապարհում է գնացողներին: Երբ հայացքը սահում է իմ կողմը, իբրև հրաժեշտ միայն ինձ և իրեն հասկանալի նշան է նկարում օդում ու ժպտում. աչքերը փայլում են, ասես գիտի` ինչ եմ կարդացել թղթի վրա, գիտի, որ մի օր գրելու եմ իր պատմությունը…

Մտնում ենք հսկա ճաշասենյակը, ուր տանիքի կիսով չափ ապակեպատ հատվածից առատ լույս է թափանցում: Իրար կողքի անթիվ սեղաններ են, բոլոր աթոռները զբաղված են, ինձ նստեցնում են սեղաններից մեկի անկյունում` անգոլացի երեխաների հետ: Առաջին անգամ եմ սևամորթ տեսնում, սեղանի շուրջ բոլորը սևամորթ են` բացի ինձնից: Փորձում եմ աչքի չընկնել, չեմ ուզում ինձ նկատեն, գլուխս կախ` զգում եմ նրանց հայացքները: Անգոլացիներից մեկը, կռահելով, որ կաշկանդվում եմ նոր միջավայրում, ամանից հաց է վերցնում և մեկնելով ինձ` ժպտում: Մեկ ուրիշը շերեփով ճաշ է լցնում ամանիս մեջ, նշան անում, որ ուտեմ: Բոլորը արագ-արագ ուտում են, արդեն երկրորդ ամանն են վերջացնում, իսկ ես նայում եմ նրանց ձեռքերին ու զարմանում. ափերը սպիտակ են, բոլորի ափերը իմ ափերի պես սպիտակ են… Հանկարծ մի քանի սեղան այն կողմ նկատում եմ Կամիլին. գլուխը խոնարհած ուտում է:

-Կամիլ, նոր երազ եմ տեսել, քեզ եմ տեսել երազում,- նստելով դիմացը` ոգևորված ասում եմ:- Հորաքրոջս ամուսինը ինձ ձեռքով էր անում հեռվից, շուրջը բարձր գմբեթներով եկեղեցիներն էին, ամեն ինչ անցած գիշերների երազի նման էր, միայն մեքենային մոտենալու փոխարեն այս անգամ քայլերս ուղղեցի դեպի եկեղեցիներից մեկը ու մտնելով ներս` քեզ տեսա: Նստած էիր եկեղեցու կենտրոնում` գետնին, նայում էիր ինձ ու չէիր նկատում, հանկարծ սկսեցիր ժպտալ, ձեռքերդ տարար գլխիդ, ձեռքերդ բուժված էին, մատներով բացեցիր քունքերդ, և այնտեղից անթիվ թռչուններ դուրս պրծան: Թռչունները շտապում էին վեր, պտտվում լույսով ողողված գմբեթի տակ` եկեղեցի լցնելով թևերի թափահարումից առաջացած աղմուկը: Հետո դեմքդ սկսեց անէանալ, շուտով մաշկագույն հարթ մակերես դարձավ, միայն աչքերդ մնացին: Նայում ու դարձյալ չէիր նկատում ինձ, ուզում էի ներողություն խնդրել վրադ բղավելու համար, բայց չկարողացա, ողջ ուշադրությունս թռչուններին էր ուղղված, իսկ թռչունները շարունակ դուրս էին գալիս քունքերիցդ…

-Ձեռքերս բուժվա՞ծ էին,- հարցնում է:

Ուզում եմ պատասխանել, բայց թիկունքից լսվում է.

-Գրիգո՛ր-գոռի, գոռի-Գրիգո՛ր…

Ուզբեկ տղաները մատնացույց անելով` բղավում են, սենյակի մեջտեղում կանգնած կինը ինձ իր մոտ է կանչում, ձեռքի թղթից կռահում եմ, որ անունս է կարդացել, տուն եմ գնում…

-Ասում ես` ձեռքերս բուժվա՞ծ էին, լրի՞վ բուժված էին,- ետևիցս գալով կրկնում է:

-…

-…

-…

Կամիլի ձայնը հալվում է ականջներումս, պատկերը սահում է… Նորից սենյակում եմ…

Նստում եմ անկողնու մեջ, գլխումս բութ զնգոց է, պատկերները դեռ լիովին չեն պոկվել աչքերիցս: Պատուհանից դուրս արդեն գիշեր է, խարխափելով խավարով լցված սենյակում` փորձում եմ հասնել խոհանոց: Վառում եմ լույսը, կոկորդս չորացել է, ծարավ եմ, ջրով թեյնիկը դրված է սեղանին: Մոտենալով թեյնիկին` նկատում եմ արտացոլանքս` ինձ է նայում անդեմ կերպարանքը… Ցուցամատս սահեցնելով նիկելապատ մակերեսին` հետաքրքրությամբ նայում եմ և տեսնում աչքերում խորացող դատարկությունը…

 

 

Անդին 4, 2017

Share

Կարծիքներ

կարծիք