Դարձ դեպի երկինք

IMG_8586

***

-Ինքնաթիռի անձնակազմը մաղթում է ձեզ հաճելի թռիչք: Շնորհակալություն:

Թռչում ենք 11000 մ բարձրության վրա, ժամում 820կմ/ժ արագությամբ: Ուզում եմ զգալ թռիչքը,  վայելել բարձրության զգացողությունը: Բայց այստեղ առանձնապես չես կարող ոգևորվել, որովհետև ինքնաթիռի մեջ գտնվելը ոչնչով չի տարբերվում հյուրասենյակիդ բարձր թիկնակով աթոռին նստելուց կամ գրասեղանիդ բազկաթոռին թիկնելուց, միայն պետք է ապահովել միացրած փոշեկուլի աղմուկը կամ խոհանոցի օդաքաշիչի ձայնը: Ահա և ինքնաթիռում գտնվելու էֆեկտ: Բայց, միևնույն է, հրաշալի է: Կարո՞ղ էին նախնիներս պատկերացնել, որ իրենց ծոռնեծոռնուհին հնարավորություն կունենա անցնելու երկնեերկինք, այն էլ 820կմ/ժ արագությամբ, 11000 մ բարձրության վրա: Բա՞, Ե՛վա, տեսնո՞ւմ ես, երազել է պետք. ասենք, ո՞վ գիտե, գուցե երազել ես նստել թռչող բադի վրա (դե, արծիվը կարող էր վտանգավոր թվալ) և կտրել-անցնել գետը կամ անտառը: Իսկ եթե վերադառնանք մերօրյա բադին, այստեղ ոչ մի հետաքրքիր բան էլ չկա: Կողքիս նստատեղերն ազատ են, ինչից շատ գոհ եմ. անձնական դաշտս սեղմված չէ, կարող եմ ազատ կարդալ կամ աջ ու ձախ նայել, ինչը և անում եմ: Անգամ ցանկության դեպքում կարող եմ լոտոսի դիրքով նստել: Ես լիիրավ ազատ ուղևոր եմ, չհաշված ամրագոտու կապը: Ազատ հետևում եմ առջևիս շարքի ձախ մասում նստած միջահասակ կնոջը. լայն հորանջում է, դժգոհ տեսք ունի. հաստատ մեկին հիշել է գուցե՝ ամուսնուն: Ոնց որ թե սիրտը սկսեց խառնել: Թե՛ ետնամասում, թե՛ առջևում ազատ տեղեր կան, ու միայնակ ուղևորները տեղը տեղին տեղավորել են իրենց վերջույթներն ու մեջքը միաժամանակ երեք աթոռին. քնելու են: Աջակողմյան դիմացինս, թեև մենակ է, բայց սեփական վերջույթներն ու մարմինը տեղավորել է միայն իր համար վճարած աթոռին. ֆրանսիացի է: Սա էլ է աչքերը փակում: Ասես բոլորն ինքնաթիռ են մտել համերաշխ քնելու: Ինձ ամենևին չի գրավում բարձրության վրա քնելու գաղափարը: Դեռ ժամանակ կունենամ այնտեղ քնելու: Հուսով եմ: Ես կնախընտրեի երկնքում արթմնի վիճակը: Դե իհա՛րկե…

***

Բոլոր սերերը երկնքից են գալիս ու դարձյալ գնում երկինք: Սիրո տուն է երկինքը: Ես այստեղ ինձ տանն եմ զգում: Ինչքա՜ն եմ սիրում տունս: Մարդ միշտ պետք է տուն վերադառնա…

Երբ մի օր անելիքներս ավարտվեն ներքևում, իմ երկրային տնից էլի դեպի տուն եմ գնալու: Տնից տուն կյանք. հրաշալի՜ է:

 

***

Քո լիաբաց ներկայության առջև ես` երկրաբնակս, ինձ մի կետիկ եմ զգում, և միայն քեզ մերձ գտնվող սերս է ինձ թույլ տալիս ազատ սիրաճախրել քո տիրույթներում…

Սերը` անձնագիր,

սերը՝ անցաթուղթ երկնքում…

***

Կյանքիս բոլոր դրվագները՝ մանկությունից դեպի հասունություն ուղղընթացը, վաղ հարսնության ելևէջումները, անգամ մայրության բեղմնավոր ամրուղիները, կանացի թաքնված երջանկության սողանցքները,  ճեպընթացի սլացքով անցնում են աչքիս առաջ՝ ամպ առ զամպ: Այստեղ ամեն ինչ կա: Ամեն ինչ այստեղ է: Ես էլ ասում եմ՝ ու՞ր են գնում տարիներս…

***

Երբ երկրի վրա մարդն աղոթում է, չի նայում երբեք ո՛չ աջ, ո՛չ ձախ, ո՛չ ցած: Միայն դեպի վեր, ուր երկինքն է: Աղոթքը միայն մեկ ճանապարհ ունի՝ դեպի երկինք: Որքա՜ն աղոթքներ կան երկնքում, անհաշվելի՜, անչափելի՜… Իսկ գուցե մարդկանց ճանաչած երկինքը հենց աղոթքների՞ց է բաղկացած…

***

Եթե իմ շուրջ քնածներից մեկնումեկն արթնանար ու հանկարծ ինձ նայեր, ապա չարաչար կսխալվեր՝ կարծելով, թե ես իրեն ժպտացի: Ճիշտ է, հիմա ես լայնորեն ժպտում եմ, բայց միայն ե՛ս գիտեմ՝ ինչու: Ես համարյա երջանիկ եմ, որովհետև անցել եմ հազար ու մի ճանապարհներով, բայց հենց հիմա անցնում եմ մի ճանապարհով, որը ամենաճանապարհն է, ճանապարհներից լավագույնը. ճանապարհ երկնքի միջով… Ես արթուն եմ, ինչպես երբեք. հեշտ չէ փակել աչքերը, որոնք լի են երկնքով…

 

***

Հենց այս պահին մտածում եմ գուլպայի մասին: Եթե ավելի ջերմացնեմ միտքս՝ ապա տատիս գործած գուլպայի մասին՝ տաք, բրդյա: Եթե ավելի-ավելի ջերմացնեմ՝ տատիս գործած երկար ու գեղեցիկ գուլպայի մասին, այն՝ գունավոր, զոլերով: Ինչքա՜ն սեր էր երևի ներդրել այն գործելիս, դրա համար էլ՝ տաք էին… Քանի տարի պահում էի, անգամ, երբ այլևս չէի հագնում. ամո՛թ ինձ, որ մի տաք օր, հավանաբար, վերցրել ու գցել եմ: Փաստորեն, այդ օրը բաժանվել եմ տատիս ջերմությունից: Դրանից հետո տասնյակ գուլպաներ եմ ունեցել, բայց հիմա ես հենց ա՛յդ գուլպան եմ մտաբերել: Հավանաբար ոչ միայն այն բանի համար, որ հենց հիմա ոտքերս մրսում են, այլ նաև, որ երկնային տարածքներում ինձ ջերմ մտքեր են պարուրում: Իսկ գուցե տատի՞կս է երկնքում… Ողջու՛յն, տատի՛կ… Հուսով եմ՝ չես մրսում:

***

Ինչ-որ շարժվող բան է մոտենում ներսից: Ժպտում է, բայց հրեշտակ չէ, որովհետև հազիվ թե հրեշտակը անիվներով սայլակ քշելով գար: Այնուամենայնիվ, ինչ-որ չափով այս պահին հրեշտակ է ուղեկցորդուհին. պատրաստվում է կերակրել մեզ: Ես կգերադասեի՝ թևեր ունենար մեջքին  ու ինքնաթիռի ներսի սենյակից չգար, այլ, ասենք, դրսից:

Սրահում աշխուժություն է նկատվում: Ինչպե՞ս տեսան այս քնածները: Ասես աչքերը փակել էին ուտելիքի համար, որ հենց մոտեցնեն՝ բացեն աչքերը: Ուտելիքի հանդեպ զարմանալի միաբանություն: Երևում է, որ մի շնչում են ուտելու, կապ չունի՝ ինչ է տվածը: Եվ ոչ էլ նշանակություն չունի, թե գիշեր է, թե կիսաթաթախ քնից արթնացել են: Ահա թե ինչպիսի հարգանք կա ուտելիքի հանդեպ: Իսկ առավել զարմանալին այն է, որ նույնպիսի արագությամբ հաշիվները մաքրեցին սննդի հետ ու նորից քնեցին. ո՛չ կերել են, ո՛չ տեսել:

***

Բայց, այնուամենայնիվ, մարդ չի կարող լիակատար երջանիկ լինել, երբ չգիտի, թե ինչպես են իրենց զգում իր կողքինները. գուցե օգնության կարիք ունեն, հիվանդ են կամ դժբախտ, լալիս են կամ տխուր են: Էլ ի՞նչ երջանկություն: Այնպես որ, երջանկությունս ամրպնդելու նպատակով գլուխս զգույշ թեքում եմ՝ մերձավորներիս վիճակը պարզելու: Այնտեղ իմ նշմարած հայ տղամարդն Է` միանշանակ երջանիկ. վճարել է մեկ տեղի համար, օգտվում է երեքից: Ոտքերը մեկնված են այնպես, որ կարդում եմ կոշիկի տակի գրվածը. »Made in Italy», կենտրոնում՝ 42: Չի բացառվում, որ կոշիկի համարն ու տարիքը զուգադիպում են իրար: Սրանից կարելի է հանգիստ լինել: Ձգվում եմ առաջ. ֆրանսիացին փակ աչքերով, գոհ մշմշոցներ է արձակում. այստեղ էլ ամեն ինչ կարգին Է: Առջևիս աջակողմյան մասի երիտասարդը` անհայտ ազգության, կատարելապես Մորփեոսի գրկում է, թե ո՞նց է արթնանալու… Սրանից էլ անհանգստանալու բան չունեմ, համենայն դեպս՝ այս պահին: Անմիջապես ետևումս մի կին կա: Քիչ անհարմար է շրջվել և ուղիղ դիմահար նայել նրան, բայց, կներե՛ք, տիկի՛ն, երջանկության ստուգայց է՝ անկախ դիրքից (ինքնաթիռում զբաղեցրած) ու տարիքից: Տիկինը, բարեբախտաբար, քնած է և ամենևին չի նկատում ուղիղ իրեն նշանառված իմ ստուգիչ հայացքը: Միայն մեկ տեխնիկական անսարքություն կա. տիկնոջ բերանը լայն բացված է մնացել, հանկարծ ճանճ-մանճ… Զննում եմ օդը. ճանճի ոչ մի նշույլ. թեթևացած շունչ եմ քաշում, որովհետև հազիվ թե անտոմս ուղևոր լիներ ինքնաթիռում, այնպես որ՝ ճանճն այստեղ գործ չունի: Թե հետաքրքրասիրությանս փոքր-ինչ ազատություն տամ, հանգիստ կարող եմ ստուգել՝ պրոթե՞զ է նրա բերանինը, թե՞ բնական ատամներն են ընդունում օդի ելումուտը: Այստեղ քաղաքավարությունս զսպում է (սանձում է) հետաքրքրասիրությանս: Ուրիշի բերանի օդային տարածք չի կարելի մտնել, և կարևոր չէ՝ այնտեղ բնական ատամներ են, թե պրոթեզ. երկուսն էլ մասնավոր սեփականություն են: Շուտով ես համարձակորեն ոտքի եմ ելնում: Բոլորն առժամանակ ինձ տեսնելու հնարավորությունից զրկված են` աչքերը փակ լինելու պարզ պատճառով. ոչ մեկին տարօրինակ չեմ թվա ու մայրաբար սկսում եմ զննել բոլորին: Այստեղ-այնտեղ էլի մի քանիսը կան հորիզոնական դիրքով, բայց կարևորը` ծածկված են, չեն մրսի, ամեն բան խաղաղ է ու ոչ մի խնդիր չկա: Իմ մեջ ալիքվող հոգածությունից մայրությունս ավելի է ընդլայնվում, ու ես պատրաստ եմ այսպես երկար հսկել նրանց քունը: Իմ մեջ սկսում են արթնանալ երբևէ լսածս բոլոր օրորոցայինները՝ տարբեր լեզուներով, ահա-ահա թևեր կբուսնեն մեջքիս, բայց մոտենում Է ուղեկցորդուհին.

-Ինչ-որ խնդի՞ր ունեք:

-Ո՛չ, ո՛չ:

-Որևէ բա՞ն էիք ուզում երևի:

-Ոչ, շնորհակալ եմ:

Վեր եմ ընկնում տեղս: Ուղեկցորդուհին հեռանում է: Չեն թողնում մարդ երջանիկ լինի, հո զոռով չի… Ուրեմն հանգստացի՛ր: Մայրությունդ ուտում է քեզ: Հիշի՛ր, դու ունես ընդամենը երկու երեխա՝ մեկ և երկու, վե՛րջ, այն էլ նրանք այլևս երեխա չեն, ինչի մասին հաճախ հիշեցնում են քեզ, երբ մայրությունդ հետապնդում է նրանց: Բացի դրանից, դու նրանց թողել ես 11000 մ քեզնից ներքև, այնպես որ դու այստեղ ոչ մեկի մաման էլ չե՛ս ու այլևս չմոռանա՛ս այդ մասին: Իսկ ընդհանրապես ճիշտ կանես` քնես, ինչպես բոլորը: Եղի՛ր բոլորը, այսինքն՝ քնի՛ր:

Ինքս ինձ մի լավ դաս տալուց ու սաստելուց հետո իջեցրի բազկաթոռիս թիկնակը ու աչքերս պինդ փակեցի: Վե՛րջ: Քնե՛լ: Ո՛չ մայրությանը:

***

Աչքերս շատ շուտով բացվում են, որովհետև համարյա ինձ քսվելով, իր ահագին մարմինն է փորձում տեղափոխել բարի դեմքով տատիկը: Առանձնապես հնարամտություն պետք չէ կռահելու, թե դեպի ուր է ճանապարհ ընկել. շարքի վերջում միայն զուգարանն է: Խեղճը երեք անգամ արդեն գնացել է, սա չորրորդն է: Երևի ցիստիտ ունի կամ պարզապես անմիզապահություն է, հավանաբար արգանդի իջեցման հետևանքով. հնարավոր է՝ ծանր շատ է կրել, գնումների ողջ բեռը, տնտեսությունն իր վրա է եղել, խե՜ղճ, չարչարվա՛ծ տատիկ… Բայց, այնուամենայնիվ, սիրտս ասում է` ցիստիտ է: Ֆուրադոնինն, ասում են, բավականին էֆեկտիվ է, իսկ մեր տատուտատերը, կարդացել եմ, տաք ձվածեղ են արել, դրել փորին… «Էլի սկսվե՞ց, -հոնքը բարձրացրեց վրաս ներսիս հակամայրը, — նոր ի՞նչ ասացի, դու ճերմակած մազերով երեխա ունե՞ս: Հանգի՛ստ թող տատիկին»:

Վե՛րջ, վե՛րջ, աչքերս փակում եմ, ցիստիտ-միստիտ չգիտեմ. ե՜ս ուր, ցիստի՛տն ուր:

***

Եթե էլի շարունակեմ աչքերս փակ պահել ու անշարժ մնալ՝ ինձ քնեցնելու հույսով, հաստատ կսկսեմ զգալ, թե ինչպես են աճում մազերս: Ահա, արդեն զգացի մազարմատներիս միջև որոշակի խտղտոց: Վերջերս եմ կարդացել, որ ինքնաթիռում թռիչքի ժամանակ մարդու մազերը երկու անգամ ավելի արագ են աճում: Ձեռքս տանում եմ գլխիս, թեթևակի շոյում. հանգիստ, մի՛ շտապեք, խնդրեմ: Ինձ, համենայն դեպս, դա բոլորովին պետք չէ հիմա: Սանրվածքս նոր է և չէի ուզի ձևափոխվեր: Լավ է, որ Ավստրալիա կամ Ամերիկա չենք թռչում: Խիստ տրամաբանական կապ կա, փաստորեն, վարսավիրների և օդաչուների գործի միջև: Որքան շատ ինքնաթիռով ճամփորդողներ, այնքան վարսահարդարների աչքը լույս: Չէր խանգարի, որ ճաղատները կամ կիսաճաղատները հաճախ գնեն ինքնաթիռի տոմս: (ճաղատներին կամ կիսաճաղատներին անհրաժեշտ է հաճախ գնել ինքնաթիռի տոմս)

***

 

Եվ այնուամենայնիվ՝ դարձյալ ուղեկցորդուհի-հոգեառս.

— Սու՞րճ, թե՞ թեյ…

Կենդանության նշաններ են ծնվում սրահում, ու ես հասկանում եմ սուրճի ու թեյի զորության չափը: Մինչ դիմացիս կինը համլետյան երկվությամբ ընտրանքի առջև մտահոգված է՝ թեյե՞լ, թե՞ չթեյել, կողքինը արագ կողմնորոշվեց դեպի սուրճը: Հստակ երևում է՝ գիտի՝ ինչ է իրեն պետք կյանքում: Կողքինը դեռ երկընտրանքի մեջ է: Լավ, ի՞նչ կարիք կա նրան այդպես շտապեցնել, մինչև տեղ հասնելը դեռ շատ ժամանակ կա: Ու մինչ կմերձենա իմ և ուղեկցորդուհու միջև եղած տարածությունը, փորձում եմ ինձ արդեն որպես տարօրինակի տեղ դրած ուղեկցորդուհու վրա տպավորություն թողնել՝ որպես կայուն կողմնորշում ունեցող հաստատակամ ուղևորի: Ինձ ուղղված առաջին իսկ հայացքին առույգ ու զվարթ պատասխանում եմ.

— Ինձ  լուծվող սուրճ, խնդրեմ:

Ասես այդ հարցի պատասխանը ես ունեի դեռևս ինքնաթիռի տոմսը գնելիս:

Բայց ահա այստեղ շտապեցի հաշվարկներիս մեջ: Ինձ ևս մեկ կարևոր հարց էր սպասվում՝ ոչ պակաս կենսական նշանակությամբ, քան թեյել, թե չթեյելը. շաքարավազո՞վ, թե՞ առանց… Ախր ես ո՞ր օրվա սուրճ խմողն եմ, միայն, երբ քաղաքավարության զոհ եմ գնում՝ հանուն ընկերակցության: Հիմա պարզապես կամեցա սուրճ ըմբոշխնել երկնային բարձրության վրա՝ ամպերի ընկերակցությամբ. վստահ եմ՝ ա՛յլ համի ընկալում պիտի ունենայի:

-Շաքարո՞վ, թե՞ դառը, — նորից հնչեց հարցը:

«Երկնքով», — կուզեի պատասխանել, բայց՝

— Դառը, — սուրճի գիտակի վստահությամբ վրա բերեցի:

Դե իհարկե, դառը՝ ինչպես կյանքը. սուրճ՝ կյանքի համով:

Ես կքաղցրացնեմ սուրճը՝ երկնքի ներկայությամբ: Անգամ դառնաղի հեղուկն ինձ համար կքաղցրանա այսպիսի ընկերակցությամբ. ես ու երկինքը՝ վայե՜լք… Ես, երևի, թեյ էլ կուզեմ… Այո, հաստա՛տ: Նաև հյութ… Իսկ ինչու՞ ոչ,  հանքային ջուր կամ գուցե նաև՝ գարեջուր… Չի խանգարի այն «Ըմպիր և ապրիր»*-ից էլ փորձել. դրանից ես բերանս չեմ առնում ներքևում…

 

*«Ըմպիր և ապրիր»- Կոկա-կոլայի գովազդ

***

Ինձ շատ հետաքրքրող հարց կա հիմա. ինչպե՞ս է ղեկավարվում այս հսկա թռչունը: Ո՞վ է վարում, ներսում մե՞կ օդաչու կա, թե՞ մի քանիսը: Իսկ նրանք լա՞վ վարողներ են: Ինչևէ, լավ-վատ, արդեն ուշ է, քանի որ բոլորս՝ քնած, թե արթուն, նրանց ձեռքերում ենք, վե՛րջ: Քոնն է մարմինն իմ ու հոգին, օդաչո՛ւ: Մի փոքր հուսադրող հանգամանք կա. վերջերս շատ հաճախ եմ լսել ավիավթարային աղետների մասին. ըստ հավանականության տեսության՝ այն պետք է որ արդեն գերազանցած լինի հնարավոր վթարների ցուցանիշը: Այնպես որ, կարծում եմ՝ մեր բախտը բերել է՝ վթար չի լինի: Ամեն դեպքում վատ չէր լինի ծանոթանալ օդաչուների հետ, քանի որ շատ հարցեր ունեմ տալու. օրինակ՝ ինչպիսի՞ն են ճանապարհները վերևներում, խաչմերուկներ լինու՞մ են, առանց լուսակրի դժվար չի՞ երթևեկելը, իսկ ճանապարհ զիջել կամ նման բաներ կա՞ն վերևում, թե՞ երթևեկությունն այնտեղ երկնային խիստ օրենքներով է: Ասենք՝ դիմացից մի շփոթված ամպիկ է անցնում ու շատ էլ շտապում է, բայց ճանապարհը ինքնաթիռինն է, ինքը կտրում-անցնու՞մ է, թե՞ ասպետորեն սպասում է, որ առաջինն ամպիկն անցնի: Վերջապես, աշխատել երկնքու՜մ… Առավոտյան լուրջ-լուրջ դեմքով գնալ աշխատանքի՝ երկինք: Ասենք, հանդիպում է ծանոթդ կամ հարևանդ, հետաքրքրվում է՝ ուր ես գնում, իսկ դու պատասխանում ես. «էլ ու՞ր՝ երկինք»:

 

***

Տեսնես 7-րդ երկնքով անցնելո՞ւ ենք, դա ո՞ր մեկն է: Հավանաբար, կզգացվի, քանի որ նրանով անցնելիս պետք է որ հրաշալի զգանք մեզ: Դե, իհարկե, չեմ քնի. այնտեղ գտնվելու համար արժեր անգամ մի քանի օր չքնել: Ես անպատճառ ուզում եմ զգալ ինձ 7-րդ երկնքում: Բայց լավ կլիներ ճշտել դա օդաչուների հետ, նրանք այդ մասին ստույգ տեղեկություն կունենան: Վաղուց եմ փափագում լինել յոթերորդ երկնքում. աշխատավայրս յոթերորդ հարկում է ու ամեն անգամ, երբ վերելակով բարձրանալիս ինչ-որ մեկը հարկի կոճակը սեղմելիս հարցնում է ինձ՝ ու՞ր, պատասխանում եմ՝ յոթերորդ: Ու թե ինչու նման դեպքում երբեք չեմ ասում «հարկ» բառը կամ յոթերորդի փոխարեն՝ յոթ, գիտեմ միայն ես և հավանաբար, յոթերորդ երկինքը: Ու ամեն անգամ ոչ մեկի մտքով չի անցնում, որ այդ «յոթերորդը» արտասանելիս ձայնիս երանգը թրթռում է քնքշանքից ու մեր միջև եղած նեղ վերելակային տարածքը ընդարձակվում է ու հեռանում իրարից… Որովհետև ոչ մեկի մտքով չի անցնում այդ ժամանակ, որ «յոթերորդ» պատվիրելիս ես կգերադասեի բարձրանալ յոթերորդ երկինք, քան յոթերորդ հարկ, որտեղ գտնվում է իմ աշխատավայրը: Ահա այսպիսի պրոզայիկ իրականություն: Եվ այդպես մի քանի 7 տարի: Այս գեղեցկությունը վկա (երկինքը նկատի ունեմ), չի եղել գոնե մի դեպք, երբ իմ փոխարեն վերելակի կոճակը սեղմելիս հարցնեն՝ ո՞ր հարկ, չմտածեմ յոթերորդ երկնքի մասին: Թերևս հիմա է միակ դեպքը, որ հակառակն է. այս պահին հիշում եմ յոթերորդ հարկի մասին: Բայց նաև հիմա է այն բացառիկ դեպքը, երբ ավելի մոտ եմ գտնվում յոթերորդին, քան վերելակում: Նույնիսկ, եթե ինքնաթիռը չի էլ հասնում այնտեղ, հո ավելի մո՞տ եմ, քան երբ վերելակում եմ լինում: Ցանկացած երազանքի ճանապարհն ավելի շողշողուն է, քան բուն հանգրվանը: Ու ես այդ մտքից մի տեսակ հուզվում եմ: (Ուր մնաց, թե քնեի հիմա): Մի անգամ, այնուամենայնիվ, փորձեցի բարձրաձայնել մտքինս: Վերելակում երկուսն էին: Մեկը, որպես քաղաքավարության գագաթ, սիրալիր հարցրեց ինձ՝ ո՞ր հարկ, ասացի՝ յոթերորդ, ապա որպես պատասխան նրա սիրալիրության, ժպիտով ավելացրի. «բայց ոչ երկինք, հա՛րկ»… Վերջինս ժպտաց ի պատասխան, կարծելով, որ հումոր եմ անում, իսկ մյուսը ոչ էլ ժպտաց. լուրջ դասախոս էր, երևի ներքևի հարկերի պատմաբաններից կամ փիլիսոփաներից: Թերևս նա ավելի ճիշտ էր, քանի որ հումոր չէր ասածս, բայց ես, միևնույն է, նախընտրում եմ հումոր ունեցողներին. նրանք ինձ ավելի մոտ են, նույնիսկ, եթե վերելակում մեկուկես կամ երկու քայլ հեռավորության վրա չեն գտնվում ինձնից:

***

Ո՞ւմ մտքով կանցներ, որ մարդն իր կյանքը անմնացորդ կարող է վստահել անծանոթ մի մարդու միայն նրա համար, որ նա մասնագիտությամբ օդաչու է: Անգամ սեփական ամուսնուն կամ կնոջը, ում հետ երդում-պատառ են կերել եկեղեցում կամ պետական զագսում, այդպես անվերապահորեն չեն վստահում կյանքը: Շատ կուզեի որևէ օդաչու ծանոթ ունենալ, կյանքումս օդաչու չեմ տեսել, ինչքա՜ն հարցեր կտայի… Տեսնես իրենք Էլ սովորական գետնին կպած մարդի՞կ են, թե՞ որոշ հարցերում, հնարավոր է, երկնային մոտեցումներ են ունենում կամ ասենք, երկնային չափանիշներով են մտածում մարդկանց մասին, թեկուզ երբեմն, միայն աշխատանքային օրերին… Պահանջվում է օդաչո՛ւ… Իսկ օդաչուն այնքա՜ն մոտ է հավանաբար: Փորձում եմ մտաբերել բոլոր նրանց, ովքեր ուզել են ծանոթանալ ինձ հետ. չէ՛, նրանց մեջ օդաչու չի եղել: Եթե սրանից հետո գտնվի մեկը, ով կուզենա ծանոթանալ ինձ հետ, ես իսկույն ևեթ կհարցնեմ. «Կներեք, իսկ Դուք պատահաբար օդաչու չե՞ք»… Չլիներ առաջինը չնախաձեռնելու կանացի արժանապատվությունս, կգնայի ու ինքս կծանոթանայի օդաչուների հետ: Իսկապես, ի՞նչ կլինի, որ: Ճիշտ է, կյանքումս երբեք ինքս մոտեցած չկամ ծանոթանալու, բայց այս դեպքում կանեի, հանուն երկնքի օդաչուի կանեի: Փոխարենը շատ բան կպարզեի ինձ համար: Բայց չեմ անի, որովհետև դրա համար ունեմ 3 օբյեկտիվ պատճառներ.

1.Կասկածելի վարքի տեր կնոջ տեղ կանցնեմ: «Բարի երեկո, չէի՞ք ցանկանա ծանոթանալ ինձ հետ, ես այնպե՜ս Ձեր մտերմության կարիքն ունեմ…»:

2.Ինձ կդնեն տեռորիստ-հավակնորդի տեղ. ո՞ւմ է թույլատրվում թափանցել օդաչուի խցիկը:

3.Հոգեկան հիվանդի տեղ կդնեն. նորմալ մարդիկ թռիչքի ընթացքում չեն թափանցում օդաչուի մոտ` նրան հույժ հրատապ, օրինակ` ամպերի ու երկնքի հրաշագեղության մասին հարցեր տալու:

Հավանականը 3-րդ տարբերակն է, քանի որ նախորդների համար այնքան Էլ համապատասխան արտաքին չունեմ: Պա՛հ, շատ պետքս է, ինչպիսի՜ օդաչուական անմատչելիություն:  Օդա-չո՛ւ: Եվ ոչ էլ պատկանում եմ մանկության բնակիչների համարյա այն կեսին, ովքեր երազել են մեծանալ՝ օդաչու դառնալ: Եղա՞վ: Հապա արի ներքև` գետնին կանգնած ծանոթանանք, տես` շատ մի բանի տեղ կդնե՞մ քեզ, թե՞ չէ… Այդ քո բարձունքների համար ես ինձ հետաքրքիր, իսկ ցածում` հողի վրա, դու ինձ ընդհա՛նրապես պետք չես, օդի չու՛:

***

Երբ ինքնաթիռն օդ Էր բարձրանում, ուղեկցորդուհին սրահի առջևում կանգնած՝ ցուցադրում Էր, թե ինչպես են վթարի դեպքում օգտվում փրկարար բաճկոնից: Այնպես արագ-արագ էր շարժումներն անում, կարծես շտապում էր րոպե առաջ փրկվել ու իրեն դուրս գցել ինքնաթիռից կամ ուզում էր շուտ ազատվել իր համար հավանաբար տհաճ այդ գործողությունից: Ոչ էլ որևէ մեկը կհասցներ մտապահել հերթականությունը: Այն ժամանակ լավատեսությունս թույլ չտվեց, որ ուշադրությունս բևեռեմ այդչափ հույժ կարևորությանը կամ էլ պարզապես փրկվելու մտադրություն չունեի,  բայց հիմա զղջում եմ. ի՞նչ իմանամ` ինչ օդաչուի ձեռքերում Է ճակատագիրս, փոքր-ինչ անփութություն և` խնդրեմ. կյանքին վաղաժամ հրաժեշտ տվեց, ավելի ճիշտ` չհասցրեց կյանքին գոնե հրաժեշտ տալ (այսինչ այսինչյանը) Արմենուհի Սիսյանը, երբ ցաքուցրիվ եղավ վերոնշյալ կյանքը երկնքով մեկ` 820 կմ/ժ արագությամբ, 11000 մ բարձրության վրա… Հո՛ղ Էիր, հող չդարձար… Միշտ էլ դժվարությամբ եմ հավատացել, թե ես հողից եմ: Մի առավելություն կա միայն. հենց երկնքում Էլ մնում ես (թռիչքի տոմսը՝ ձեռքիդ), էլ չես չարչարվում` ներքևից համբարձվում վերև… Բայց ճիշտը որ ասեմ, մի տեսակ ցուրտ եմ զգում, կարծես թե սկսեցի ուժեղ մրսել… Չէի ուզի հիմա բաց երկնքում գտնվել… Չէ՛, չէի՛ ուզի…

Ի՞նչ կլինի, եթե ուղեկցորդուհուն խնդրեմ՝ մեկ անգամ էլ ցուցադրի այն, ինչ այնպես վարժ ու արագ-արագ կատարում էր փրկարար բաճկոնը հագնելիս: Հա բա՞, լավ էլ ցույց կտա: Երևի քնել է: Երբ պետք չէր՝ շարունակ նրա տեսադաշտում էի, «խնդիր ունե՞ք, հա՛ խնդիր ունե՞ք», բա հիմա ո՞ւր է, երբ օգնության կարիք եմ զգում… Այո՛, հիմա խնդիր ունեմ. ուզում եմ փրկվել, ինչպե՞ս պիտի փրկվեմ ընկնող ինքնաթիռից: Երբ ուղեկցորդուհին մնջախաղի պես ցուցադրում էր փրկվելու գործողությունները, ձայնագրված խոսքից մի պատառիկ որսացի. «ջուրը նետվելիս՝ ձեռքերը խաչեք»: Իսկ ներեցեք, ջուրը նետվելը պարտադի՞ր է: Գուցե այդ դեպքում ավելի ճիշտ կլիներ ասել՝ «ջուրը նետվելիս՝ խաչակնքեք»:

Իսկ այս ինքնաթիռում ասես մեռյալ ժամ է հայտարարված: Բոլորը պատրաստվում են հավիտենական քնի: Փրկության ոչ մի հույս: Իսկ գուցե օդաչունե՞րն էլ են քնել…

Եթե մի բան էլ պատահի, հազիվ թե ինչ-որ մեկը հասցնի բացել-փակելու ճիշտ ձևը գտնել, հետո հագնել փրկարար բաճկոնը: Այս քնածները հազիվ հասցնեն իրենց աչքերը բացել-փակել… Անձամբ ես գիտեմ միայն, որ այդ բաճկոնը դեղին է և գիտեմ այդ դեղին բաճկոնի տեղը. դիմացինիս աթոռի ետևի տակի մասում: Այդքանը միայն: Եթե անգամ ժամանակ չկորցնելու նպատակով հենց հիմա հանեմ իր տեղից, դիմացիս ֆրանսիացին կարթնանա և ամենայն հավանականությամբ ինձ սխալ կհասկանա, թե ինչ եմ ուզում իր տակից: Ասենք, դա հիմա ոչ մի նշանակություն չունի այլևս: Աստվա՛ծ իմ, իսկ եթե ինքնաթիռը ընկնի ծովի վրա ու չպայթի՞… Ես բոլորովին լավ լողորդ չեմ. կա՛մ կսուզվեմ ջրի հատակը, կա՛մ ցրտից կսառչեմ-կմնամ ջրերի վրա… Երկու դեպքում էլ մարդակեր ձկների համար սառեցված կամ թարմ վիճակում նախաճաշ կդառնամ, իսկ հետո` ընթրիք կամ ընթրիք, հետո նախաճաշ… Ես արդեն ինձ տեսնում եմ վերևից. սև ջրեր,  իսկ նրանց վրա սպիտակին է տալիս կամ օրորվում է ճերմակ մարմին` անհույս գեղեցիկ ու լքված… Երևի հենց հիմա էլ թռչում ենք տարածության վիհի վրայով, ներքևում խորախոր, ամենակուլ սև ջրերն են և ահա լսում եմ սառը ջրերի չարագուշակ ճողփյունը… Սարսափից փակում եմ աչքերս… Վախենում եմ` բացեմ ու հայտնվեմ սև անվերջության տիրույթներում… Փորձում եմ վերադառնալ և ունկնդիրը լինել լոկ հոգուս ջրերի մեղմահուն ծփանքին… Ապարդյուն: Լավագույն լուծումը կլիներ, եթե ինքնաթիռը պայթեր և ոչ թե ընկներ… Երանի ինքնաթիռը պայթի: Իսկ ամենից լավն այն կլիներ, որ հիմա քնած լինեի, ինչպես իմ աթոռակից ուղևորները և այդպես էլ ննջեի խաղաղությամբ, անտեղյակ շնաձկների նախաճաշի թարմ, ընտիր մենյուից…

Հիմա արդեն լացս է գալիս, բայց ջահել կյանքիս համար չէ, որ լացում եմ, ազնիվ խոսք, ուղղակի չեմ ուզում ո՛չ կետի և ո՛չ էլ շնաձկան համար նախաճաշ ու ընթրիք դառնալ, գուցե նրանց համար ախորժելի լինեմ, բայց ես ամենևին նախաճաշ ու ընթրիքի համար չէի ստեղծված, որքան էլ որ այն ընտիր լինի, ո՛չ… Հնարավոր է՝ կյանքում պիտանի լինելու համար դա լավագույն տարբերակներից է, բայց, ճշմարիտ եմ ասում, դրա համար ես պատրաստ չեմ հոգով, առավել ևս՝ մարմնով… Գոնե թռիչքից առաջ հարկավոր էր պատրաստվել դրան… Առաջինը աչքիս առաջ եկավ սիրտս՝ լեցուն սիրով ու պոեզիայով՝ նրբավարությունից զուրկ շնաձկան բաժին… Արդեն սկսում եմ զգալ, թե ինչպես է կծկվում ու կուչ գալիս սիրտս ու մի այլ կարգի թփթփում հուզմունքից. նա էլ չի ուզում շնաձկան համար կեր դառնալ… Վախենում եմ, շա՛տ եմ վախենում ու սև ջրերի անհույս սառնությունից սկսում եմ դողալու չափ մրսել… Ժակետ չեմ վերցրել ձեռքիս, ճամպրուկիս մեջ է, ուր, հնարավոր է, ձեռքս այլևս երբեք չհասնի… Գոնե առանց մրսելու, ջերմացած մարմնով կամ գոնե ջերմ մտքերով կյանքս ավարտեի… Ես նախընտրում էի երկնային արքայությունը, փոխարենը ինձ բաժին հասավ անդրծովյան անհատակությունը կամ նահատակությունը… Հիմա եմ հասկանում, թե ինչու է ասված՝ մարդու վերջը լավ լինի… Փոխարենը` սառչող ձեռքս, հավանաբար վերջին անգամ, բարեհաջող հասնում է պայուսակիս մեջ գտնվող վալերիանի հաբերին, որոնցից կուլ եմ տալիս միանգամից մի քանիսը: Շուտով կհանգստանամ, հուսով եմ` ո՛չ ընդմիշտ: Ինձ ոչինչ չի մնում անել, քան միայն ջերմագին աղոթել.  միակ բանը, որ կարող եմ անել.

Հա՛յր մեր, որ յերկինս ես… որ … յերկինս ես…

հը՞, հա՞յր… որ… յերկի՞նս ես…

աա՜, դե իհա՛րկե՝ այո՛, դու երկնքո՜ւմ ես… Ինչպե՜ս էի մոռացել… Ախր դու այստե՛ղ ես, դու հենց այնտեղ ես, որտեղ պետք է լինես…

Մարմնիս թեթև դողը վերածվում է հրճվալից ուրախության: Երբեք Աստված այսքան մոտ չի եղել ինձ…

Մենք փրկվա՜ծ ենք…

 

 

 

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք