Որտեղ չկար կամ քաղաքն անձրևի տակ

img_6861Այնտեղ ուրիշ աշխարհ էր: Այնտեղ կարող էիր անհագ շնչել առավոտյան թարմ օդը, կարող էիր լողալ ոչ միայն պարզ ջրում, այլև նույնիսկ անուշաբույր ծաղիկերի, կիսաաճած թփերի մեջ, որոնք մանուկների պես ուրախանում էին, երբ իրենց հետ ինչ-որ մեկը խաղում էր: Հետո կարող էիր ազատ սավառնել երկնքով, այնտեղից նայել ջրին, որում կարտացոլվեր երկնքում թոչող մարմինդ, ու վայելել մաքառման ազատությունը:

Բայց այսօր այնտեղ նրա առջև որսի հոտից արթնանալ պատրաստվող գազանի պես փռված էր հարազատ քաղաքը: Նա հարմար տեղավորվեց խոտերի մեջ ու վերևից սկսեց նայել քաղաքին, որն իրականում ոչինչ էր:

-Դու նորից այստեղ ես: Երեկ բղավում էիր, որ այլևս չես գա,- լռության միջից սիրասուն նախատինքով լսվեց սիրելիի ձայնը:

Նա բռնեց սիրելիի ձեռքը՝ ասելով․

-Խնդրում եմ, լռի՜ր:

Ու անպաշտպան մանկան պես գգվեց սիրելիի ձեռքին: Նա երբեք այսպես համաչափ չէր շնչել, իսկ սիրտը երբեք չէր բաբախել լռությանը համընթաց: Այժմ նա լողում էր արցունքների ծովում, սակայն նրա սիրտը բաց էր: Լռության մեջ նրա ձայնը լսվեց նվաղած, մահապատժի ենթարկվողի վերջին ցանկության պես ավելորդ թվաց, սակայն հնչեց համրի արտասանած միակ խոսքի պես հզոր:

-Ես նորից զգում եմ քեզ:

Նրանք ներկվել էին կանաչ գույնով, ու շարունակ ամենը ներկվում էր կանաչով:

Չէ, սա բնության կանաչ գույնը չէր, որ տարածվում է խոտերի, ցողունների, թփերի, ծառերի վրա, սա ցանկացած երկուսի գույնն է, երբ նրանք կարողանում են իրենց սիրտը բանալ միմյանց: Եվ համատարած կանաչի միջից լսվեց մեկի ձայնը. նրա՞նն էր, թե՞ սիրելիինը, արդեն դժվար էր տարբերել:

-Այստեղ ես չկամ:

Բայց կանաչն անկարող էր անէացնել քաղաքի փոշոտ պատկերը:

Քաղաքը հաճախ կարողանում է սատանայի պես հմայել: Այն կարողանում է իր լափող գեղեցկությամբ կուրացնել ու երևալ ավելի գեղեցիկ, քան այն վայրը, որտեղ չկային: Այն հավերժության քողով է իրեն պատում և իր հազարամյա պատմությամբ կարողանում է խաբել:

Սիրելին աստիճանաբար սկսեց հեռանալ նրանից: Նա նետվեց դեպի սիրելին, բռնեց սիրելիի ձեռքը, ինչպես խեղդվող լողորդն է բռնում ջուր նետած փրկարար օղակը: Բայց սիրելին այլևս նրան չէր զգում:

-Այնտեղ ոչինչ չկա,- սիրելիին սթափեցնելու համար ասաց նա:

-Գիտեմ,- պատասխանեց սիրելին՝ գնալով դեպի ոչինչը:

-Գուցե ինձ էլ այնտեղ գտնես,- ասաց նա,- այնտեղ շատերը կան: Հիշի՜ր, ես այնտեղ եմ, որտեղ չկանք:

Սիրելին պատվեց քաղաքի հոտով՝ աստիճանաբար նրա համար դառնալով ոչինչ: Նա սիզիփոսյան քարի նման սկսեց գլորվել դեպի ներքև՝ դեպի անգոյության հատակը: Ձեռքը պարզեց, որպեսզի բռնի, բայց այնտեղ մնացած կանաչը միայնակ անզոր էր պահել նրան: Միայն ընկնելուց հասցրեց մի կանաչ կայծ պոկել իր հետ ու տանել ներքև: Իսկ ներքևում ամայություն էր: Նա այսքան անիմաստ վայր երբեք չէր տեսել: Այստեղ կարելի էր հավերժ ապրել՝ ոչինչ չանելով: Ու հավիտենության մտքից սկսեց մրսել: Կանաչը նրան գգվեց, ինչպես թիթեռն է գգվում ծաղկին: Այդ պահին ամայությունն ասես մի փոքր լցվեց:

-Զգում եմ դեռ հոտդ,- ասաց նա:

Սկսեց քայլել, գնալ առաջ՝ փորձելով ամայության մեջ մի ելք գտնել: Կանաչը նրա համար մերթ լույս էր, երբ աչքերն արդեն անկարող էին տեսնել: Հույս էր, երբ նվաղած հոգին էր կուրանում, ու մի քնքուշ պատկեր, երբ սիրտը սկսում էր մենության մեջ արտասվել:

Ամայության հատակն ամբողջովին փոշոտ էր: Փոշու մեջ նա ինչ-որ մեկի հետքերն էր փնտրում, բայց հասկացավ, որ ինքն առաջին մարդն է, ով քայլում է այս փոշու վրայով: Նրա ամեն հպումից փոշին ասես կենդանանար՝ մաքրվելով այն մենությունից, որով դարերով էր պատվել: Ու սկսվեց անգործության ավարտը տոնող հետաքրքիր մի խաղ: Փոշին շրջանաձև պտտվեց նրա շուրջը՝ աստիճանաբար վեր բարձրանալով: Նա լսեց վերից եկող փոշու ձայնը․

-Ամեն տեղ արևը մեկն է, օդը նույն պարզությունն ու պղտորությունն ունի:

Ու նա հիշեց իր տունը, իր չորս պատերը: Ամայության մեջ ինչի կարիք ասես չես զգա, անգամ շղթաների, որոնցից հազիվ ես ազատվել: Նա կանաչը կապեց ոտքերին ու սկսեց վազել՝ հուսալով, որ կհասնի տուն: Իսկ հողեղեն փոշին դարձյալ գետնին թափվեց, խնամքով ջնջեց իր վրայից նրա ոտնահետքերն ու պատվեց մենությամբ. ամայության զավակը հիշողություն չունի:

Նա իր տունը չգտավ: Փոխարենն առջևում կախարդական ջուրն էր, որն անընդհատ իր տեսքը փոխում էր՝ մերթ դառնալով լիճ, մերթ ջրվեժ, մերթ անհատակ օվիկանոս: Նա մոտեցավ ջրին: Իր պարզության մեջ ջուրը հետաքրքիր մի աշխարհ էր ստեղծել: Այդ աշխարհում նա տեսավ իրեն, քաղաքը, սիրելիին, անգամ կանաչը կար այնտեղ: Բայց այդ աշխարհը նույնքան ունայն էր, որքան ամայությունը: Այդտեղ էլ կուտավել էին ամեն տեսակի հիշողությունները, բայց նյութականը չկար: Նա մատները մոտեցրեց ջրին, որպեսզի գրի իր անունը, բայց այդպես էլ չկարողացավ մտաբերել այն: Ու միանգամից ցատկեց դեպի անհատակ օվկիանոսը՝ չնկատելով, որ ջրի երեսին ցատկից հետո մնաց իր անունը, որը մի քանի վայրկյանից անհետացավ:

Երբ բացեց աչքերը, կարծեց, թե խեղդվել է: Քաղաքը, ամայությունը, իր անցած ուղու հիշողությունները նա երբեք ներքևից չէր տեսել: Կրծքում ինչ-որ տաքություն զգաց. կանաչն էր, որ նորածին երեխային ամուր-ամուր գրկած մոր պես փարվել էր իրեն: Սա այն ջերմությունն էր, որն անգամ անշունչ առարկային կյանք կտար: Կանաչը հոգատարությամբ բռնեց նրա ձեռքից: Նա լուռ հնազանդությամբ սկսեց հետևել կանաչին, որը նրան տանում էր անհայտ ուղղությամբ: Նրա համար արդեն միևնույնն էր, թե ուր կգնա: Նա միամտորեն կարծում էր, թե կորցրել է ամեն ինչ: Ու նախանձեց ամայության փոշուն, որը հիշողություն չունի: Նա նախանձնեց քաղաքին, որը երբեք չի կարող լինել այնտեղ, որտեղ չկար: Հանկարծ կանաչի մեջ տեսավ սիրելիի հայացքը, որն ասես նման էր խավարում վառված մոմի: Անգույն կարոտի ամբողջ ուժգնությամբ գրկեց կանաչին: Եվ եթե կանաչի փոխարեն սիրելին լիներ, ապա կխեղդվեր ոչ թե բազկի ուժից, այլ նրա անզորությունից: Նրա ականջին հանկարծ ինչ-որ ձայն հասավ, կարծես երեխայի լաց լիներ: Կանաչը նրան տանում էր հենց այդ ձայնի ուղղությամբ: Վերջապես նրանք հասան ձայնին: Մանուկը անմիջապես լռեց՝ տեսնելով նրան, ապա իր փափլիկ ձեռքերով մաքրեց արցունքոտված այտերն ու բարի, անկեղծ մանկական ժպիտով ժպտաց ու վազեց նրա մոտ: Մանուկը գրկեց նրան: Սա այլ ջերմություն էր՝ կենարար ուժով լի, որը վերածնության է մղում: Նա էլ հանկարծ իրեն մանուկ զգաց: Եվ մանկան հետ ձեռք ձեռքի տված՝ նրանք վազեցին քիչ այն կողմում գոյացած բացատը: Նա հետ նայեց ու տեսավ, որ իր անցած ճանապարհի փոխարեն գոյացել է հսկա, անհատակ մի անդունդ: Հետդարձի ճանապարհ այլևս չկար:

Մանուկը նրան տարավ դեպի բացատի միջնամաս, որտեղ մի հսկայական ծառի արմատներ վեր էին բարձրանում: Նա նայեց վեր ու տեսավ, որ ծառը բարձրանում է այնտեղ, որտեղից երևում էր քաղաքը, որտեղ կանաչն էր, որտեղ նա չկար: Վեր բարձրանալ էր հարկավոր: Նա կանաչը երկու մասի բաժանեց ու կապեց ձեռքերին: Ապա հովազի պես ցատկ կատարեց դեպի արմատները ու սկսեց բարձրանալ: Սակայն որքան բարձրանում էր, թվում էր, թե ոչ մի քայլ չի արել: Նա բարձրությունը տեսնելու համար նայեց ներքև: Ու հասկացավ, որ նույն տեղում է մնում անընդհատ, որովհետև այն ժամանակ, երբ չի բարձրանում վեր, սահում է ներքև: Մանուկը որսաց նրա հայացքն ու մեծահասակի ձայնով ասաց․

-Կարողացիր ներել ինքդ քեզ, որդի՛ս:

Նա արդեն անզոր էր վեր բարձրանալ: Իրեն գցեց դեպի մանուկն ու ծնկեց նրա առաջ․

-Հա՛յր…

Նա բռնեց մանկան ձեռքերն ու տարավ դեպի իրեն: Մանուկը ափերը բացեց նրա ափի մեջ: Նա տեսավ, որ մանկական փոքրիկ ափերի շարունակությունն իր ափերում է: Նրա ոտքերը հայտնվեցին օդում, և նա սկսեց վեր բարձրանալ առանց որևէ ջանք գործադրելու: Սա համբարձում չէր: Սա նրա երկրորդ ծնունդն էր:

Նա նայում էր ներքև: Մանուկն ավելի ու ավելի էր փոքրանում: Իսկ կանաչն աստիճանաբար փակում էր մանկանը: Նա մանկական անմեղ ծիծաղը լսեց միայն և կանաչով պատված շղարշից իրեն հրաժեշտ տվող երկու փափլիկ ձեռքեր տեսավ:

Այնտեղ ոչինչ չէր փոխվել: Նա կանաչի մեջ սկսեց փնտրել սիրելիին, բայց վերջինս չկար: Նա հայացքն ուղղեց դեպի քաղաքը: Ոչնչի մեջ նա չգտավ սիրելիի հայացքը, բայց տեսավ իր պատկերը, որն իրեն նայում էր մեղադրող աչքերով, հուսահատված աչքերով, մեղավոր աչքերով, սակայն ոչ ներող:

-Ես քեզ ներում եմ,- շշնջաց նա:

Բայց պատկերը համրի պես լռում էր:

-Ես քեզ ներում եմ,- մի փոքր բարձր ասաց նա ու մի քանի վախվորած քայլ արեց դեպի քաղաքը, դեպի իր պատկերը:

-Ես քեզ…- չկարողնալով ավարտել նախադասությունը՝ շշնջաց ու հայացքը փախցրեց իրեն նայող քաղաքից, որպեսզի այլևս չտեսնի ինքն իրեն:

Ո՞ւր գնալ, որպեսզի թաքնվես ինքդ քեզնից, խղճիցդ: Նրա առաջ կանգնած էր դատավորներից ամենաանաչառը՝ սեփական ես-ը: Երկար փախուստից հետո, միևնույն է, նա մի օր արթնանում է: Գալիս է իր տուն, որտեղ իրեն անառակաբար մոռացել են: Ու այդ ժամանակ նա տեսնում է, որ իր տան մեջ բույն է դրել վախը: Երբեմն այնքան դժվար է նայել նրան՝ սեփական եսիդ, որն անդադար հիշեցնում է այն արարքների մասին, որոնց առաջ պատասխանատու ես, որոնք կարծես թե մոռացել էիր, ու կյանքը շարունակում էր ընթանալ առանց ավելորդ մտածմունքների:

Նա իրեն ամբողջությամբ կանաչով պատեց: Նա անհագ սկսեց խմել կանաչը, որպեսզի քաղաքում ապրող ոչինչը մոռանա, որպեսզի նորից գտնի քաղաքում կորած սիրելիին: Նա ծանոթ մի բույր առավ, ինչ-որ մեկի մատների մեղմ գգվանքը զգաց, սակայն այնտեղ ոչ-ոք չկար՝ իրենից բացի: Եվ նա մի կողմ նետեց կանաչը իր վրայից: Շրջվեց դեպի քաղաքը. որոշել էր՝ ոչնչանալ է պետք:

Ինչ-որ մի ուժ այդ պահին բռնեց նրա ձեռքը: Բայց նա ոչինչ չէր զգում այդ պահին՝ բացի քաղաք գնալու խժռող մոլուցքից:

-Այնտեղ ոչ ոք չկա…

Կանաչի միջից լսվեց ինչ-որ մեկի ձայնը, բայց նա չկարողացավ լսել այն:

Նա ինքն էլ չնկատեց, թե ինչպես հասավ քաղաք: Այնտեղ իշխում էր խավարը, իսկ օդը չոր էր: Նա խեղդվում էր: Խավարը հաճախ անտեսանելին տեսանելի է դարձնում: Նա խավարի մեջ գտավ իր տունը, տեսավ իրեն՝ կորացած հին փայտե գրասեղանի վրա: Որքա՜ն չոր էր քաղաքում ամեն ինչ: Նա քայլեց դեպի պատուհանը: Գրասեղանից քիչ այն կողմ, ճոճաթոռին նստած էր սիրելին: Նա պատուհանից ցատկեց դեպի բնակարան: Քայլեց դեպի սիրելին: Հպվեց նրան, սակայն սիրելին չարձագանքեց: Նա շուրթերը մոտեցրեց սիրելիի շուրթերին, հետո մեղմ գգվեց սիրելիի պարանոցին: Լռությունն էր սենյակի տերը: Նրանք, ինչպես մեկ մարմնի տարբեր կաթվածահար մասեր, այլևս իրար չէին զգում: Սիրելին նրան չէր տեսնում, իսկ նա չէր առնում սիրելիի բույրը: Նա հետ քաշվեց սիրելիից, ինչպես այլայլված մարդն է հետ քաշվում, երբ սպիտակ սավանը բացվում է, ու երևում է հարազատի դեմքը: Հիվանդագին մոլուցքով գրկեց կանաչն ու սենյակի չորս պատերի մեջ առաջին անգամ արտասվեց: Վիրավոր գայլի պես իրեն դուրս նետեց փողոց՝ այդպես էլ չնկատելով, որ հենց այդ ժամանակ սիրելիի այտերին ևս արցունք հայտնվեց: Քաղաքը նրա համար շատ մեծ էր: Նա ցանկացած ժամանակ կարող էր մտնել ցանկացած վանդակի մեջ, փշրել այն, ինչը ցանկանում է, բղավել այնքա՜ն, քանի դեռ ձայնալարերը չեն մաշվել: Սկզբում կարծում էր, թե ուրվական է, բայց ուրվականից մարդիկ վախենում են, իսկ ինքը քաղաքի համար ոչինչ էր:

Վերջապես ինքն իրենից հոգնեց ու պառկեց հենց այնտեղ, որտեղ քիչ առաջ կանգնած էր: Կանաչը սիրելիի պատկերն առավ ու պատանքի պես նրան փաթաթվեց: Նա փակեց աչքերն ու քուն մտավ:

Երբ բացեց աչքերը, արևն արդեն զենիթում էր: Արևի լույսից օդն ավելի էր չորացել: Նա տեսնում էր մարդկանց եռուզեռը: Նա դարձել էր քաղաքի ցեղի մի մասնիկը, որը երբեք չէր կարող միաձուլվել այդ ցեղին: Ամենը նրա համար ասես կրկնություն լիներ՝ քաղաքի կյանքի կրկնությունը: Ու սեփական վիճակից սկսեց խելագարի պես բղավել: Գոռա՜, սիրտ, ո՞վ է լսողը: Ոտքերով հարվածիր գետնին, կիսի՜ր երկիրը մեջտեղից, քեզ պատեպատ տուր, ո՞վ է տեսնողը: Նա ողբում էր իր գոյության անգո վիճակը: Նա նետվեց դեպի տուն: Իր պատկերը հայելու առաջ նայում էր իրեն: Արյունը նրա գլխին էր խփել: Նա իրեն նետեց իր պատկերի վրա, որպեսզի վերջապես իրենցից մեկն այլևս չլինի, բայց մոռացել էր, որ քաղաքի միակ ոչինչն է ինքը: Իր պատկերն անգամ թեթև հպում չզգաց իր մարմնի: Իրենից ի՞նչ իրեն սպանող:

Իր պատկերը վերցրեց դրամապանակը, սովորության համաձայն համբուրեց սիրելիին: Այդ ժամանակ նա շուրթերի վրա զգաց սիրելիի համբույրը: Կանաչը նրա կողքին սկսեց թփրտալ հույսի պես: Պատկերը դուրս եկավ տնից: Գնաց, խառնվեց նրանց՝ մարդկանց ցեղին: Ու նա հասկացավ, որ իր պատկերն այստեղ այդ ցեղից ոչնչով չի տարբերվում: Ինքն իրեն ստորացած զգաց: Փաստորեն որոշակի չափով նա էլ քաղաքի ամբոխի նման է: Նա դանդաղ մոտեցավ սիրելիին, ինչպես մեղանչողն է մոտենում խորանին: Նստեց սիրելիի դիմաց, բռնեց սիրելիի ձեռքն ու խոնարhվեց նրա առաջ: Եթե պատկերը գոնե մեկ անգամ իր պես խոնարhվեր սիրելիի առաջ, այժմ նրանք սենյակի չորության մեջ գուցե չփտեին:

Իր կյանքի՝ պատկերային կյանքի միակ, անաղարտ կետն էր սիրելին: Սիրելին քայլեց դեպի գրասեղանը: Վերցրեց պատկերի նկարն ու մեղմությամբ սեղմեց կրծքին: Նա սկսեց նորից զգալ սրտի բաբախյունը: Նրանք դեռևս ինչ-որ անտեսանելի ձգողությամբ կապված էին միմյանց: Նա դանդաղ քայլեց դեպի սիրելին ու գրկեց նրան: Ափսոս, որ չէր զգում սիրելիի ջերմությունը: Ափսոս, որ սիրելին այդպես էլ չիմացավ, որ այդ պահին ինքը մենակ չէ: Ու նա սկսեց անուշ երգել սիրելիի ականջին: Նա կարծեց, թե երգը քնքշությամբ տարածվում է սենյակում: Մի պահ նրան թվաց, թե պատերը կամաց-կամաց սկսում են կենդանանալ: Իսկ սիրելին մարդկային ցեղի կոշիկների մեղեդին էր միայն լսում: Նա միանգամից մոռացավ նկարը, մոռացավ, թե ինչ կա իր ներսում, որը ժամանակ առ ժամանակ անհասկանալի տեղից ծնվում է ու սկսում արտասվել, և գնաց լրացնելու նրանց ցեղի կոշիկների մեղեդին: Նա սենյակում մենակ մնաց: Նա գտավ ամայության մեջ կորցրած երազը՝ տունը, որը փնտրում էր: Իր պատկերի պես մոտեցավ հայելուն ու սկսեց նայել ինքն իրեն: Հետո մեխանիկական շարժումներով զննեց իր դեմքը, մարմինը, ինչպես պատկերն էր անում: Ինքն էլ չոր, անգույն, իսկը իր պատկերն էր:

Սակայն նա առողջ էր: Նա կարողանում էր տեսնել կանաչը: Նա կարողանում էր զգալ սիրելիին: Ու որոշեց , որ եթե չի կարողանում պատկերին սպանել, ապա նրան գոնե պետք է բուժի կանաչով:

Նա կանաչը դրեց սենյակի մեջտեղում: Երկար ու լուռ նայում էր կանաչին, որը բազմիցս էր փրկել իրեն: Երանի թե այն կարողանար փրկել նաև պատկերին ու սիրելիին: Հետո որոշեց, որ այլևս երբեք հետ չի դառնա տուն ու հեռացավ:

Պետք էր գնալ այնտեղ, որտեղ չկար: Իսկ քաղաքից ոչինչ չէր երևում: Քաղաքը կուրացել էր կանաչը տեսնելու համար: Քաղաքում միայն տեսնում էին պատկերներ, որոնց անվանում էին շնչավոր արարածներ: Կարողանում էին լսել միայն մի մեղեդի, որը հնչում էր կոշիկներից, և կարողանում էին զգալ միայն իրենց սեփական կաշիների ծանրությունը։

Արդեն դուրս էր եկել քաղաքից, երբ սրտում հին ու ծանոթ ջերմություն զգաց: Պատկերը կարծես թե բուժվում էր: Կանաչը երևի կամա՜ց-կամա՜ց ամրանում էր պատկերի սրտում՝ դառնալով պատկերի մի մասնիկը: Նա նայեց քաղաքին: Իրականում այստեղ ոչինչ չէր փոխվել: Նա հայացքով սկսեց փնտրել իր տունը, կարծում էր, թե տնից կսկսի կանաչ ճառագել, ու կանաչը վերջապես կպատի ողջ քաղաքը:

Այդպես էլ ոչինչ չճառագեց, անգամ կանաչի մի թույլ կայծ չնշմարվեց փոշոտ քաղաքում: Նա ներսում սկսեց զգալ այն չորությունը, որը լափել էր քաղաքը: Աստիճանաբար քաղաքը սկսեց մշուշով պատվել: Մշուշի տարածվելու հետ նրա մեջ մեռնում էր հույսը, որ կանաչը դեռ գոյություն ունի, դեռ կարող է կայծկտալ, որ իր պատկերն առողջացել է:

Օդում ինչ-որ խոնավություն տարածվեց: Նա մարմնի վրա ջրի կաթիլներ սկսեց զգալ, բայց դա անձրև չէր: Նայեց վեր: Մշուշի միջից մի ուրվագիծ կարողացավ նշմարել, որը պատված էր ջրով ու վարդերով: Ուրվագիծը քաղաք էր թռչում՝ իր հետ տանելով մշուշը: Մի քանի վարկյան ամեն ինչ լռությամբ պատվեց: Նա անհամբեր սպասում էր որևէ ձայնի: Բայց քաղաքը լռել էր:

Նա փորձեց մտաբերել սիրելիին, իր տունը, իր պատկերը, սակայն կարողացավ զգալ միայն մշուշը՝ թավ մշուշը, որն այժմ շղարշ էր գցել քաղաքի վրա: Նա իրեն տվեց մշուշի թևին ու հայտնվեց քաղաքում: Մարդկանց ամբոխը տեղ-տեղ խարուjկներ էր վառել, որպեսզի կարողանա տեսնել: Բայց նա չգտավ ոչ իր պատկերը, ոչ սիրելիին: Նա սկսեց փնտրել նրանց:

Փնտրտուք. անիմաստ, անդեմ, անդադար փնտրտուք, որով լի էր քաղաքը: Նա իրեն այս փողոցից այն փողոցն էր նետում, շենքի տանիքներով էր ցատկում: Կոշիկների դոփյունի մեջ սկսում էր մեղեդի փնտրել: Հետո թշնամու պես սկսեց կռվել մշուշի հետ, մինչև հասկացավ, որ պարտվել է՝ վաղուց է պարտվել: Ու նա իրեն բաց թողեց դեպի մարդկանց ցեղը՝ նրա տեսած ամենաանհրապույր վայրը: Նա ցանկանում էր վերջանականապես ոչնչանալ նրանց մեջ, հոսել նրանց արյան միջով, նրանց օդի մի մասնիկը դառնալ: Գուցե այդպես կարողանար գտնել սիրելիին, գուցե այդպես կարողանար իր պատկերի մեջ կանաչ արթնացնել, գուցե այդպես կարողանար հասնել այնտեղ, որտեղ չկար:

Ուժեղ ճնշում զգաց, հետո բախում, հետո էլ սկսեց ծիծաղել. ծիծաղել իր վիճակի վրա, ծիծաղել քաղաքի վրա: Իսկ եթե իրականում ոչինչ չկա՞ր… Ոչ կանաչը կար, ոչ այնտեղը կար, որտեղ ինքը չկար: Գուցե միակ ճշմարտությունը քաղաքն էր, ու աշխարհի միակ չքնաղ մեղեդին կոշիկներից էր հնչում:

Նա զգաց, թե ինչպես է սիրելին իրեն հպվում: Նա արագ վեր կացավ տեղից: Սպասումով նայեց չորս կողմը, սակայն, ոչինչ չէր փոխվել: Նույն մշուշապատ քաղաքն էր, ու նույն մարդկային անհրապույր ցեղը:

-Եթե միայն կարողանամ քեզ գտնել,- ասաց նա:

Նա գլուխն առավ ձեռքերի մեջ ու կծկվեց: Եթե միայն նա այն ժամանակ կարողանար չթողնել, որ սիրելին հետ գար քաղաք: Եթե կարողանար ընդմիշտ մնալ կանաչի մեջ, գուցեև իր պատկերն էլ այսօր առողջ լիներ:

Նա դարձյալ սիրելիի ծանոթ բույրն առավ: Նա վեր կացավ: Սկզբում կարծեց, թե կանաչն է գտել իրեն: Բայց ոչ կանաչը տեսավ, ոչ էլ սիրելիին: Բույրը տարածվում էր մշուշի մեջ: Նա շտապեց գտնելու այն վայրը, որտեղից գալիս էր բույրը: Թափառեց քաղաքի փողոցներով: Բույրն այս անգամ ոչ թե խաղ էր անում նրա հետ, այլ ուղեկցում էր դեպի տուն: Նա կանգնեց պատուհանի մոտ ու նայեց ներս: Մշուշի մեջ տեսած ուրվագիծը իր տան մեջ էր՝ սիրելիի ու պատկերի կողքին: Ուրվագիծը ջրով էր օծում ու վարդերով պատում կանաչը: Սենյակն ասես կամաց-կամաց կենդանանում էր: Նա երջանկությունից սկսեց արտասվել: Սկզբում կարծեց, թե սիրելին է, որ եկել ու գտել է իրենց տունը ու խնամում է կանաչը:

Ներս մտավ բնակարան: Մոտեցավ մշուշի ուրվագծին, փորձեց բռնել նրա ձեռքը, սակայն վերջինս իր ճանաչած նյութական աշխարհից չէր:

-Ո՞վ ես դու,-հարցրեց նա:

Ամբողջ սենյակը մշուշով պատվեց՝ փակելով կնոջ ուրվագիծը:

-Դո՞ւ ես բերել կանաչն այստեղ,- լսվեց մշուշի միջից կնոջ ուրվագծի ձայնը:

-Այո:

Կինն ամբողջությամբ ձուլվեց մշուշին:

-Ո՞վ ես դու,- հարցրեց նա, բայց պատասխան չստացավ:

Մշուշն առավ նրան իր թևին: Նա սկսեց լողալ քաղաքի վրայով: Նա վերևից նայեց անկենդան քաղաքին, բնակիչներին, սիրելիին, իր պատկերին: Նրանք բոլորը չափազանց նման էին միմյանց: Հետո նա տեսավ ուրիշ քաղաքներ՝ մեծ ու փոքր, օվիկիանոսի ափին, անապատում: Մի պահ կարծեց, թե տեղում անընդհատ պտտվում է: Հետո հասկացավ, որ բոլոր քաղաքներն իրենց ցեղերով նման են իրար:

-Ի՞նչ են անում նրանք,- հարցրեց նա մշուշին:

-Փնտրում են, որ փախչեն,- մշուշից լսվեց պատասխան:

-Ումի՞ց:

-Չգիտեմ: Երևի իրենք իրենց են փնտրում, բայց շարունակ՝ փախչում իրենցից:

Նա ոչինչ չկարողացավ ասել: Մտքերով գնաց հեռու, դեպի այնտեղ, որտեղ չկար, հետո հիշեց ամայությունը, մտաբերեց հորն ու այդպես էլ չներեց իրեն, երբ այնտեղից հեռացավ:

-Ո՞ւր ես ինձ տանում,- հարցրեց նա:

-Տուն,- պատասխանեց մշուշը:

-Ես տանն օտար եմ: Ինձ տար այնտեղ, որտեղ չկամ:

Մշուշը ոչինչ չպատասխանեց: Նորից նրանք մտան քաղաք, որտեղ մարդիկ դարձյալ սկսեցին խարույկ վառել:

-Առաջ, երբ ես հայտվում էի, նրանք խարույկ էին վառում, որպեսզի ինձ տեսնեն:

«Այժմ ամեն-ինչ փոխվել է»,- ասաց մշուշը:

-Ցե՞ղն էլ է փոխվել,- հարցրեց նա:

«Կանաչն է պակասել»:

Նրանք մտան տուն: Մշուշը միանգամից սկսեց հետ քաշվել:

-Չիմացա, թե ով ես,- բղավեց նա:

«Աստղի՜կ»,- հեռվից լսվեց մշուշի ձայնը:

Իսկ տանը իր պատկերն ու սիրելին ճրագները ձեռքերն առած անընդհատ քայլում էին, ասես ինչ-որ բան փնտրեին: Կոշիկներից եկող դոփյունով էր լցվել ամբողջ տունը:

Նրա համար արդեն միևնույն էին դարձել թե պատկերը, թե սիրելին: Այն, ինչ նա գտել ու կորցրել էր, այն, ինչն իրենն էր, ոչ մի կապ չուներ նրանց հետ: Նա մոտեցավ կանաչին: Նստեց նրա կողքը: Երկուսով սկսեցին խոսել, բայց առանց բառերի, ու հասկացան իրար, սակայն մի բան կար, որ երկուսով այդպես էլ չհասկացան: Նրանք չհասկացան, թե ինչո՞ւ են պատկերն ու սիրելին ճրագ վառել, երբ սենյակում կա կանաչ: Ի՞նչ են նրանք փնտրում, երբ արդեն գտել են իրար, ինչո՞ւ իրենց սարքած տան մեջ չեն կարողանում իրենց տեղը գտնել:

«Ամեն տեղ արևը մեկն է, օդը նույն պարզությունն ու պղտորությունն ունի»,- մտաբերեց նա:

Իսկ այստեղ արևը ջերմություն չունի, և օդը իր պարզությամբ ու պղտորությամբ չորություն է տարածում:

Պատկերն ու սիրելին շարունակում էին քայլել սենյակում: Նա նկատեց, որ սիրելիի ճրագը շուտով կհանգի: Եվ ուրախացավ. գուցե այդպե՞ս նրանք հանգստանան, դադարեցնեն փնտրտուքն ու գեթ մի պահ կարողանան լսել, օրինակ, քամու խաղից լսվող տերևների մեղմ շրշյունը, որը կոշիկների մեղեդու հետ համընթաց էր լսվում: Բայց այդ ժամանակ կանաչը կտրուկ բոցավառվեց ու մի փոքր պակասեց, իսկ սիրելիի ճրագը դարձյալ վառվեց: Մի ժամանակ նրանք խարույկ էին վառում, որպեսզի տեսնեն Աստղիկին, հիմա խարույկ են վառում, որպեսզի գոնե կարողանան իրար տեսնել: Իսկ խարույկներն անընդհատ հանգում են, իսկ կանաչն աստիճանաբար պակասում է: Նա վերցրեց կանաչն ու բանտախցից փախուստի դիմող բանտարկյալի պես առանց հետ նայելու փախավ տնից, որն այլևս իրենը չէր:

Նա վազում էր հեռու քաղաքից, հեռու պատկերից, սիրելիից: Քաղաքն իր տներով, մարդկանց ցեղով շատ նեղ էր թե նրա, թե կանաչի համար: Խեղճ քաղաք, խեղճ մարդկանց ցեղ: Ու նա սկսեց արտասվել՝ օդը լցվեց նրա արցունքներով, որի կաթիլներում նրա տեսած քաղաքի պատկերն էր: Նա հասկացավ, որ քաղաքի համար ոչ Աստղիկը գոյություն ունի, որն ամենուրեք վարդեր ու ջուր է շաղ տալիս, ոչ կանաչը կա, ոչ ինքը, ոչ իր զգացած սիրելին և ոչ էլ հենց քաղաքի ցեղը: Քաղաքի ցեղն իր մեջ վաղուց է սպանել նրանց բոլորին: Նա կանաչը դրեց սրտի վրա, փակեց աչքերը, փորձեց մոռանալ քաղաքն ու որոշեց մտաբերել այն տեղը, որտեղ չկար:

Նրա ջանքերն անօգուտ էին: Նա մնաց նույն տեղում, քաղաքից դուրս, այնտեղ, որտեղ կար: Թիկունք արեց քաղաքին ու կանաչը ագահորեն սեղմելով կրծքին՝ քնեց:

Դա կիսաքանդ երկհարկանի եկեղեցի էր: Նա մտավ եկեղեցի: Այն ավելի շատ մողեսների, կարիճների ու օձերի բույն էր, քան Աստծո տուն: Տեղ-տեղ աճած խոտերից երևում էր, որ եկեղեցում վաղուց մարդ ոտք չէր դրել:

Նա քայլեց դեպի խորանը: Խորանի վրա դրված Աստվածաշնչի վրա կուտապ էր եղել օձը: Նա բռնեց օձի գլխից, հանեց Աստվածաշնչի վրայից ու ձեռքի թեթև շարժումով պատուհանից դուրս նետեց:

-Ի՞նչ ես անում:

Եկեղեցում լսվեց ինչ-որ ծերունու ձայն: Նա նայեց վերև՝ կարծելով, թե Աստծո հետ է զրուցում:

-Ես եմ, քո զավակը:

Ածուխի պես սև, երկար սքեմով ծերունին սկսեց դեպի խուց տանող նեղ աստիճաններով անշտապ իջնել ներքև:

-Կարծեցիր՝ Աստծո հե՞տ ես խոսում,- ասաց ծերունին։

-Ո՞վ ես,- հարցրեց նա։

Ծերունու պատկերն ամբողջովին տեսանելի դարձավ, երբ նա մոտեցավ խորանին ու լուսավորվեց պատուհանից կախվող լույսից: Եկեղեցու քահանան էր:

-Ի՞նչ է, չե՞ս տեսնում,- պատասխանեց նրան քահանան:

-Էս ի՞նչ է եկեղեցուդ վիճակը,- հարցրեց նա:

-Ի՞նչ է,- չհասկանալով հարցի իմաստը՝ ասաց քահանան:

-Կարիճների ու օձերի բույն է դարձել:

Քահանան վառեց մոմերից մեկը:

-Նրանք են հեռացել:  Օձ ու կարիճն ավելի լավ են սկսել աղոթք հասկանալ, քան մարդիկ:

-Դուրս արի, նրանց մեջ աղոթք արա: Հավատը ոչ թե օձերին է պետք, այլ մարդուն:

-Եկեղեցին այստեղ է, ես էլ եմ այստեղ: Հետո, երբ եկեղեցին այլևս այստեղ չլինի, ես կլինեմ այստեղ ու նորից եկեղեցի կդարձնեմ այս տարածքը: Իսկ եթե ես չլինեմ այստեղ, կգա մեկ ուրիշը, ով դարձյալ ինձ պես կվարվի: Անիմաստ է վազել նրանց հետևից, ովքեր քեզ չեն հասկանում: Ամեն կիրակի այստեղ պատարագ եմ մատուցում ու ոչ մի վայրկյան չեմ տատանվում, թե այժմ առաջվա պես չէ և ինձնից բացի ոչ ոք եկեղեցի չի գալիս:

-Ի՞նչ է լինելու նրանց:

-Ես նրանց հավատով եմ նայում,- ասաց քահանան:

Անձրևի կաթիլները մեկը մյուսի հետևից թռչում էին նրա երեսին: Նա բացեց աչքերը: Երկնքից հեղեղ էր թափվում, որը հասցրել էր լավ ճանաչել նրա մարմինը: Նա վեր կացավ տեղից, նայեց չորս կողմը՝ փորձելով գտնել մի տեղ, որտեղ անձրևը քիչ է հասնում: Իրենից քիչ այն կողմ նկատեց հաստաբուն մի ծառ, որի բնի մեջ մեծ ճեղքվածք կար: Նա վերցրեց կանաչը, շտապեց դեպի ծառն ու պատսպարվեց բնի մեջ:

Ծառն ուղիղ քաղաքին էր նայում: Նա դեռ հիշում էր երազատեսիլ ծեր քահանայի խոսքերը, որոնք նրա շուրջը շրջան էին բռնել ու աղոթքի պես հնչում էին ականջներում.

«Երբ եկեղեցին այլևս այստեղ չլինի, ես կլինեմ այստեղ ու նորից եկեղեցի կդարձնեմ այս տարածքը: Ամեն կիրակի այստեղ պատարագ եմ մատուցում ու ոչ մի վայրկյան չեմ տատանվում, ինչ է թե այժմ առաջվա պես չէ և ինձնից բացի ոչ ոք եկեղեցի չի գալիս»:

Նա մտորում էր երազի մասին, իր անցած ուղու մասին, քաղաքի, բնակիչների, իր, կանաչի, սիրելիի ու այն տեղի, որտեղ չկար.

«Բայց ես նրանց հավատով եմ նայում»:

Ինքն իր համար ասաց քահանայի խոսքերն ու նայեց քաղաքին: Այնտեղ էլ էր անձրև, այնտեղի ցեղն էլ է հիմա պատսպարվում անձրևից, ինչպես ինքը:

Որոշեց, որ հենց անձրևը կտրվի, դուրս կգա ծառի փչակից ու կսկսի տարածքն ուսումնասիրել. գուցե այստե՞ղ կարողանա ապրել:

Իսկ անձրևը շարունակ տեղում էր միևնույն ուժգնությամբ: Նա չէր հասկանում՝ արդյոք երկինքը ցանկանո՞ւմ է մաքրել իրեն, քաղաքը, թե՞ ընդհակառակը՝ ջուր դարձնել ու մերձեցնել հողին: Ժամանակը ամեն հարցի պատասխանը կտա: Պառկեց փչակում և քնեց:

Քամին անձրևի կաթիլներ էր ցանում նրա դեմքին:Նա արթնացավ ու տեսավ, որ աշխարհում ոչինչ չի փոխվել: Նա էլ չգիտեր, թե քանի օր է քնած մնացել: Նա անգործությունից դալկացել էր: Մի կերպ դուրս սողաց փչակից: Ու կաթիլ առ կաթիլ թրջելով նրան՝ անձրևն ասես կենդանություն պարգևեց նրան: Նա ոտքի կանգեց: Նայեց երկինք․ իսկ ի՞նչ կլինի, եթե արևն ընդհանրապես դուրս չգա: Ու որոշեց ճանաչել անձրևը: Լայն բացեց ձեռքերն ու սկսեց խաղալ անձրևի հետ: Սկզբում անսովոր էր այս նոր ընկերը, սակայն հետաքրքիր էր ու հաճելի: Աստիճանաբար նա սկսեց չառանձնացնել անձրևն իրենից: Նրան անգամ չէր հետաքրքրում, թե այդ ժամանակ ցերեկ է, թե գիշեր, ու հասկացավ, որ այլևս չկա:

Նրա մատներին ինչ-որ բան հպվեց, բայց ոչ, դա քամին չէր: Վաղեմի, բայց չմոռացված ջերմություն էր: Նայեց իր կողքը, բայց ոչ ոք չկար: Նա մոռացել էր, թե վերջին անգամ երբ է իրեն այսքան երջանիկ զգացել: Այս զարմանահրաշ, խոնավ հողը զգում էր նրա ծանրությունը, նա երկրին էր կպած, բայց երկնքին այսքան մոտ երբեք չէր եղել:

Նա բացեց ձեռքերն ու որոշեց թռչել քաղաք: Չէ, նա այս անգամ ոչ ոքի չէր փնտրում քաղաքում: Նա գնում էր ճանաչելու քաղաքն անձրևի տակ: Նա սկսեց սլանալ քաղաք․ քաղաք, որին սկսել էր հավատով նայել: Տեսավ, որ մենակ չի թռչում. կանաչն էր, որ միացել էր իրեն: Սա նրանց թռիչքի լեզուն էր, որ հասկանալի էր միայն նրանց ու այժմ տարածվում էր անձրևոտ երկնակամարում:

Քաղաքում կարելի էր լսել անձրևի մենախոսությունը: Քաղաքի ցեղը փակել էր դռներն ու լուսամուտները, որպեսզի փախչի անձրևից: Մենախոսությունն ընդհատվեց նրա ու կանաչի թռիչքի լեզով: Նա կանաչի հետ թռչում էր նրանց տների մոտով ու բացում բոլոր փակած լուսամուտներն ու դռները:

Հերթը հասավ իր տանը: Շրխկոցով բացվեցին տան դուռն ու լուսամուտը՝ փշրելով այն սահմանը, որը կառուցել էին սիրելին ու պատկերը:

-Ես քեզ ներում եմ,- քաղաքում լսցվեց ձայն. նրանն էր, թե իր պատկերինը՝ դժվար էր տարբերել:

Նա դուրս եկավ քաղաքից, որտեղ սկսել էր լսվել կանաչի ու անձրևի մեղեդին: Երանի՜ այդ մեղեդին կարողանա անվերջ հնչել:

Այժմ նա հին տեղում էր՝ ծառի փչակի մոտ: Յուրահատուկ հանգստությամբ էր այժմ պատվել ու այդ հանգստությունից աստիճանաբար սկսեց փակել աչքերը: Շուրջբոլորը սկսեց վերափոխվել: Նրան թվում էր, թե սիրտը տանում է իրեն այնտեղ, որտեղ չկար, սակայն նա սխալվեց. դա այնտեղն էր նրա մոտ գալիս:

Նա նորից զգաց, որ ապրում է, որ ներսում սիրտ ունի, որը կարողանում է բաբախել, և, իսկապես, ճշմարիտ է, որ արևն ամեն տեղ նույնն է: Նա չէր ցանկանում բանալ աչքերը. վախենում էր, որ զգացածը տեսածին նման չլինի:

Նա զգաց, թե ինչպես են սիրելիի զույգ ձեռքերը շոյում իր գոց աչքերը, ապա մեղմ հպվում ձեռքերին: Իսկ նրանց շուրջը լցվում էր կանաչով՝ անեզր, անսահման հավերժությամբ: Կանաչի միջից լսվեց ինչ-որ մեկի ձայնը՝ նրա՞նն էր, թե՞ սիրելիինը՝ արդեն դժվար էր տարբերել:

-Երբ դու փախչում էիր այն աշխարհից, որը ես քեզ տվեցի, այդ ժամանակ ես փորձում էի լռեցնել ինքս ինձ ու մոռանալ մեզ: Ես կարողացա մոռանալ ինձ, քեզ, բայց մեզ՝ ոչ:

Հետո լռություն տարածվեց օդում, որից ցանկանում էին մերկանալ նրանց չասած բառերը:

-Ես քեզ վաղուց ներել եմ,- լսվեց նրանցից մեկի ձայնը:

Լռության մեջ նրանց թվում էր, թե լսում են սրտի բաբախյուններ, սակայն չէին հասկանում, թե նրանցից որ մեկինն է: Իսկ ներսից ասես մի ուժ ցանկանար պոկվել մարմնից:

Նա հիշեց անհատակ օվկիանոսը:

Որտեղի՞ց էր սկսվում ու ավարտվում ճանապարհը, որի վրա նրանք կանգնած էին: Որտե՞ղ էր նրա ու սիրելիի սահմանը:

Կյանքում ամեն ինչ իր հետքն է թողում, իսկ ջուրը մաքրում է մեր թողած բոլոր անարժեք հետքերը:

Նրանք վաղուց հետքեր չունեին:

Հետո քայլեցին դեպի իրենց գտած անսահմանությունը՝ աստիճանաբար միաձուլվելով կանաչին ու մոտենալով քաղաքին, որը կամաց-կամաց սկսել էր կանաչով պատվել…

 

 

Անդին 8, 2016

Share

Կարծիքներ

կարծիք