Էլֆրիդա Ելինեկ. Նոբելյան ճառը

Հեղինակ:

01-650x444Ժամանակները փոխվել են այնպես, որ հաճախ գրողին ներկայացնելու համար ստիպված են լինում դիմել այլ ոլորտներում նրանց հանրաճանաչության օգնությանը: Այս նմանությամբ եթե ասվի, որ Էլֆրիդա Ելինեկի վեպի հիման վրա է նկարահանվել հանրահայտ «Դաշնակահարուհին» ֆիլմը, կարծես ամեն ինչ տեղը կընկնի:

Սակայն Ելինեկը այն բացառություններից է, ով նախ և առաջ հայտնի է իր բուն արվեստով՝ գրականությամբ: Բավական է ասել, որ նա արժանացել է ավելի քան քսան գրական մրցանակների (միջազգային, ավստրիական, գերմանական), հրատարակել է շուրջ երեսուն գիրք և համարվում է գերմանալեզու ամենահայտնի ու ընթերցվող գրողներից մեկը: Նրա գրչին պատկանող ստեղծագործություններից հիշատակենք «Մենք լոկ խայծ ենք, փոքրիկս», «Սիրեկանները», «Մերժվածները», «Դաշնակահարուհին», «Հեշտանք», «Մեռյալների զավակները», «Ագահություն», «Սպիտակեղենի ֆաբրիկա», «Հրաշալի, հրաշալի ժամանակներ», «Բացառություն» վեպերը, «Կլարա Շ», «Տարփանք կամ մուտքն ազատ է», «Դադարք կամ դրանով բոլորն են զբաղվում», «Մարզական պիես», «Ալպերում», «Աղջիկը և մահ» պիեսները (Ելինեկը ճանաչված թատերագիր է, 1998 թվականին Զալցբուրգի թատերական փառատոնն ամբողջությամբ նվիրվել է նրա ստեղծագործությանը, 2002-ին արժանացել է Հայնեի անվան մրցանակի և «Տարվա դրամատուրգ» կոչմանը), գրում է բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, նովելներ, վիպակներ, էսսեներ, կինոսցենարներ, լիբրետոներ, ռադիոպիեսներ, թարգմանում է անգլերենից ու ֆրանսերենից, ապրում և աշխատում է Վիեննայում ու Մյունխենում:

Էլֆրիդa Ելինեկը ծնվել է 1946 թվականին Ավստրիայի Մյուրցուշլագ քաղաքում, չեխական հրեայի արմատներով հոր և ավստրուհի հայտնի տոհմի ժառանգ մոր ընտանիքում, ուր եղել են բարդ հարաբերություններ (ըստ նրա խոսքերի՝ ինքնաոչնչացումից փրկվել է ստեղծագործելու շնորհիվ): Մանկության տարիներին զբաղվել է երաժշտությամբ, դաշնամուր նվագել, ուսանել Վիեննայի կոնսերվատորիայում: Թատրոն և արվեստի պատմություն մասնագիտությամբ ավարտել է Վիեննայի համալսարանը, բայց շարունակել է զբաղվել երաժշտությամբ, ավարտել Վիեննայի կոնսերվատորիան, ստացել երգեհոնահարի դիպլոմ:

Վաղ տարիքից հրապուրվել է գրականությամբ, գրել բանաստեղծություններ, սակայն համալսարանական տարիներին ուսանողական շարժման ազդեցությամբ (որի եռանդուն մասնակիցներից է եղել) անցել է սոցիալական ուղղվածության (երբեմն՝ սատիրիկ բնույթի) արձակի ու դրամատուրգիայի: Ձախ հայացքների դավանել է գրեթե ողջ կյանքում (երկար ժամանակ եղել է Ավստրիայի կոմկուսի անդամ):

Ելինեկի ստեղծագործության մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում ֆեմինիզմին ու կնոջ հասարակական դերին առնչվող թեմաները («Տարփանք» վեպում, օրինակ, կնոջ հանդեպ ցուցաբերվող սեռական բռնությունը ներկայացվում է որպես ժամանակակից հասարակության և մշակույթի մոդելի դրսևորում): Նրա ստեղծագործությունները եզրագծվում են էրոտիզմի և պոռնոգրաֆիայի հետ: Նա ինքը հակասական անձնավորություն է և ինքն իրեն անվանում է «միֆեր խորտակող» (միֆերից մեկը բուրժուական կեղծ ընտանիքն է, մեկ այլ միֆ է «ալպիական դրախտավայր» և «նացիզմի առաջին զոհ» որակումները, որ «սեփականել» է Ավստրիան): Հայրենիքի հանդեպ նրա վերաբերմունքը երկակի է, շաղախված սիրով և ատելությամբ (հավանաբար այստեղ դեր է խաղացել խառնածին լինելը): Հայրենիքը նրան պատասխանում է գրեթե նույն կերպ. նրան ընդունում են, բայց չեն սիրում (սրա վկայություններից մեկն այն է, որ նրա ստեղծագործությունները հրատարակվում և սպառվում են մեծ տպաքանակներով, իսկ պիեսները բեմադրվում են հազվադեպ ու դատարկ դահլիճներում): Ելինեկը թեև եռանդուն ու բանավիճող, սակայն ներփակ անձնավորություն է, չի սիրում հարցազրույցներ, նախընտրում է հաղորդակցվել ինտերնետով: Սակայն ուղղախոս է և չի վախենում ինքնակենսագրական փաստը դարձնել գրականություն ու ասել այդ մասին («Դաշնակահարուհին», օրինակ, որը նաև համանուն կինոնկարի շնորհիվ ունի բավականին սկանդալային համարում, ինքնակենսագրական հենք ունի):

Ելինեկին Նոբելյան մրցանակի արժանացնելիս Շվեդական ակադեմիան օգտագործել է այսպիսի ձևակերպումներ. «Ելինեկի ստեղծագործությունների բնույթը հաճախ դժվար է միանշանակ տարբերակել. պոեզիան միահյուսվում է արձակինդրանք պարունակում են թատերական տեսարաններ ու կենեմատոգրաֆիկ կադրեր»: Ինքն իր մասին Ելինեկն ասում է. «Իմ լեզուն ավելի մոտ է երաժշտությանը, քան գրականությանը: Բառը ինձ համար հիմք է, մի փոքրիկ քար է, որը ձեռքս եմ վերցնում և սկսում ուսումնասիրել»:

Բնականաբար, նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով

 

 

 

Նոբելյան բանախոսություն

Գրելիս արդյոք դրսևորո՞ւմ ենք իրականությանը հնարավորինս մերձենալու հմտություն և հնարամտություն: Չէ՞ որ նրան մերձենալն այնքան հաճելի է. սակայն ի՞նչ կպատահի ինձ այդժամ: Ի՞նչ կպատահի նրանց, ում համար իրականությունն իրականում անհասանելի է: Չէ՞ որ իրականությունն ամբողջովին բզկտված է ու գզգզված: Եվ չկա նրա փռչերը հարդարելու ունակ սանր: Բանաստեղծներն ու գրողները հուսաբեկ խառնշտում են նրա մազերը՝ ճգնելով հարմար սանրվածք գտնել իրականության համար, և սղալած իրականությունը գիշերային մղձավանջներում հառնում է նրանց առջև: Վերջերս ինչ-որ վատ բան է կատարվում այդ կերպարանքի հետ: Դեպի վեր սանրած ու նրբագեղ գմբեթարդի հանգույն ի մի բերված վարսերը այլևս չեն հպվում երազանքի կախարդական դղյակին, և իրականության խոպոպները դարձյալ ցուցանում են իրենց անսանձ բարքը, անհնազանդ դուրս պրծնում սանրվածքից, չեն ենթարկվում կարգի բերելու ճիգերին, թափվում դեմքին, ծածկում այն: Երբեմն սույն մազերը ուղղակի բիզ-բիզ են լինում զարհուրանքից. այնպիսի բաներ են կատարվում շուրջբոլորը: Դրանք հարդարելն անհնար է: Ոչ մի բանի չեն ենթարկվում: Ինչքան ուզում ես քաշքշիր քո ատամնաթափ սանրով, մեկ է, արդյունքը նույնն է. տեսքն ավելի անդուր է, քան էր:

Մենք գրում ենք այն մասին, ինչ տեղի է ունենում, և գրվածը հալվում է մեր ափերի մեջ, ինչպես հալվում և սորալով մատների արանքից հոսում է ժամանակը, որ կորսվում է տեղի ունեցող ամենայն բան նկարագրելու ջանքի հետ: Ժամանակ՝ խլված կյանքից: Եվ ոչ ոք չի մտահոգվում կորուստի մասին. ժամանակի մասին, որի ընթացքում կյանքը մեռյալ էր: Չեն մտահոգվում ողջակյացները, չի մտահոգվում սպանյալ ժամանակը, էլ ի՞նչ խոսք մեռյալների մասին: Այն ժամանակը, ուր դեռ ընդունված էր գրել, խծուծվել է այլ գրողների գրքերի մեջ: Չէ՞ որ նա ընդունակ է ամեն բանի և միանգամից, քանզի նա ժամանակն է: Ընդունակ է խցկվել քո աշխատանքի և այլոց աշխատանքի մեջ, քանց թարմ, բայց չար քամի՝ անսպասելի ելած իրականության կողմերից, քանդրտել այլոց ճիգջանքով արդեն գզգզված հարդարանքը: Դե, եթե մի բան արդեն բզիկ-բզիկ է եղել, հավանաբար այնքան էլ շուտ չի կարգավորվի: Մոլեգին քամի են փչում, իրենց հետ տանում ամենայն բան: Եվ ամեն բան պոկվում է, գետնաքարշ սլանում ինչ-որ տեղ. բայց ոչ դեպ այն իրականություն, որ անհրաժեշտ է պատկերել: Ուր ասես, բայց ոչ այն կողմերը: Իրականությունն՝ ասես քամի, որ գզգզում է սանրվածքը, խուժում փեշի տակ, պոկոտում այն, թռցնում ինչ-որ տեղ. հարցրու՝ ո՞ւր: Պոետն ինչպե՞ս ճանաչի իրականությունը, եթե այն անընդհատ խուժում է նրա վրա և հորձանքով քշում ինչ-որ տեղ, վանում մի կողմ: Այնտեղից, կողքից, նա, իհարկե, ամեն բան տեսնում է առավել հստակ, և այնուհանդերձ այնտեղ նա մեկուսացված է իրականության ուղիներից: Իրականության մեջ նա տեղ չունի: Նրա տեղը միշտ այնկողմնային է՝ իրականությունից անդին: Չէ՞ որ միշտ էլ ունկ են դրել նրա այն խոսքերին, որ ասում է անդին գտնվելով, և ունկ են դնում հենց այն պատճառով, որ նրա դատողությունները երկիմաստ են: Եվ ահա մեր առջև երկու հավաստում է. երկուսն էլ տանելի, երկուսն էլ ճշմարտացի, և երկուսն էլ հիշեցում առ այն, որ ընդհանրապես ոչինչ տեղի չի ունեցել, երկուսն էլ իրադարձությունները մեկնում են տարբեր իմաստներով, ճգնելով հասնել սանրի կոտրված ատամների նման վաղուց կորուսյալ հիմքերին՝ երկուսն էլ խորունկ պրպտումներ են կատարում: Կամ-կամ: Ճշմարտություն կամ կեղծիք: Այդպես էր լինելու վաղ թե ուշ, քանզի այդ հիմքի վրա ոչինչ չես կառուցի: Եվ մի՞թե հնարավոր է ինչ-որ բան կառուցել անհատակ փոսորակի վրա: Ամենայն բան, որ թերի է, ամենայն բան, որ անկասելի է, ամենայն բան, որ աչքի է զարնում. պոետները հենց սրանք են հիմք ընդունում, երբ փորձում են ինչ-որ բան կառուցել, թեև կարող էին լիովին բավարարվել առանց դրանց: Կարող էին թողնել ամեն բան այնպես, ինչպես կա. և թողնում են: Նրանք ոչինչ չեն մեռուկացնում: Լոկ նայում են մշուշված հայացքով, բայց այդ մշուշված հայացքը թափառիկ չէ. նրանց հայացքը կանգ է առնում հենց թիրախի վրա: Եվ իրը կամ երևույթը, որի վրա կանգ է առել այդ հայացքը, ինչ-որ բան է ասում մեզ, ասում է թեկուզ վերջին շնչում, թեև նրա վրա ընդամենը մի հայացք են նետել, թեև նրանից խոսք չեն կարողացել կորզել նույնիսկ հասարակական կարծիքի սուրսայր հայացքները: Իրը, երևույթը, որի վրա կանգ է առնում պոետի հայացքը, երբեք չի ասում, թե ինքը կարող էր նաև այլ լինել, եթե զոհ գնացած չլիներ այդ մի՝ կենտ նկարագրությանը: Վերջինս վկայություն է առ այն, ինչը լավ կլիներ լռության մատնել (կամ հնարավոր էր ասել ավելի սահուն), ինչը միշտ եղել է անորոշ և հիմնազուրկ: Շատերն են այդ անորոշի մեջ թաղվել մինչ ի կուրծք: Քանց սորուն ավազների մեջ, ինչ բնավ չի նպաստում շարժունակությանը: Այդ երևույթը չունի ամուր հիմք, սակայն բնավ էլ անհիմն չէ: Այն անպատճառական է, ամենայն բան է և յուրաքանչյուր բան, սակայն նրա հանդեպ սեր չի տածում ոչ ոք:

Գրողի կացարանը անդինում է, ու թեև նա ինքը կեցության սահմանագծերից այն կողմ է, այնուամենայնիվ նրա դիրքորոշումը ծառայում է կյանքին, և գրողը իր անդինից հետևում է կյանքին, որ ընթանում է այլուր, նրանից հեռու (այլապես կյանքի բազմամարդ խառնարանում, ամենայնի բուն կենտրոնում չէինք լինի մենք բոլորս): Կյանքն այնտեղ է, ուր դու չկաս: Արժե՞ հայհոյել նրան, ով կորուսանել է ուղին, որով ընթանում էր. իր կյանքի ուղին, իր կեցության ուղին, քանզի նա գայթել, մի կողմ է վանվել ճանապարհից: Նրան սրբել տարել են: Ոչ այն պատճառով, որ համբերությունը չի բավել հանդուրժելու բոլորին, ովքեր իր շուրջ են, ուսերին տանել այդ բեռը՝ կյանքի բեռը. նրան սրբել են հենց այնպես, պատահաբար, ինչպես ոտնամանից սրբում են փոշին. փոշին, որի դեմ անհաշտ մարտնչում է տանտիրուհին (ի դեպ՝ գուցե ոչ այնքան անհաշտ, որքան եկվորների դեմ պայքարում են այստեղ): Ի՞նչ փոշի է. ռադիոակտի՞վ է, թե՞ սոսկ ակտիվ: Հարց եմ տալիս, որովհետև իր ճանապարհին նա թողնում է տարօրինակ պսպղուն հետք: Նշանադրո՞ւմ է արդյոք այն, ինչ ընթանում է գրողից անդին, նշանադրո՞ւմ է արդյոք ճանապարհը, որ երբեք չի մոտենում նրան (թե՞ գրողն ինքն է դուրս մնում սահմանագծերից և անցնում վազքով): Այն աշխարհ դեռ չի հեռացել նա, սակայն միշտ հեռանում է անդին: Այնտեղից նայում է նրանց, ովքեր այլ են իրենից. ի դեպ, նրանք այլ են նաև միմյանց, այլ են իրենց բազմազանությամբ. և նա նայում է նրանց, որ ցուցանի այդ բազմազանությունը՝ դրան բնորոշ միանմանությամբ, նրանց տեղադրի կաղապարաձևի մեջ. չէ՞ որ ամենակարևորը ձևն է, և ուրեմն, նշանակում է՝ այնտեղից հարմար է հետևել նրանց: Սակայն նրանք, չհանդուրժելով նման խիզախում, նրա ապաստանի դուռը նշագրում են կավիճով. նշանակում է՝ նրա ուղին նշանադրված է ոչ թե լուսածիր փոշով, այլ կավճե շրջանո՞վ: Ամեն դեպքում, այս նշանը և՛ բացահայտում, և՛ միաժամանակ դարձյալ քողարկում է ամենայն բան, խնամքով թաքցնում նրա իսկ թողած հետքերը: Ասես նա բնավ չի եղել աշխարհիս երեսին: Եվ այնուամենայնիվ, նա գիտի, թե ինչ է եղել: Այդ մասին նրան հայտնել են հեռուստացույցի էկրաններից, տեսել է ցավից աղճատված, արնաշաղախ դեմքերին, տեսել է սնգույրի թանձր շերտի ծիծաղի տակ թաքնված դեմքերին, կռահել է սիլիկոնե շուրթերի շարժումներից, որոնք մշտապես ճշգրիտ պատասխան ունեն հեռուստաշոուների հաղորդավարների հարցերին, կռահել է այն կանանց շուրթերի շարժումներից, ովքեր անկախ դրան մասնակից կամ անմասն լինելու՝ ի բնե անկարող են փակել շուրթերն իրենց, կանայք, ովքեր հանկարծակի ելնում են տեղերից և տեսախցիկի առջև մի կողմ նետում վերնաշապիկը, որ ցուցանեն հենց նոր տռզեցրած, առձիգ ստինքները (պողպատե այդ առաձգականությամբ առաջներում հպարտանում էին տղամարդիկ): Եվ այդ մասին նա լսել է նաև հարյուրավոր բղավող կոկորդներից, ուրկից բառերը ժայթքում են, ինչպես որկորից ժայթքում է գարշահոտությունը. մի տարբերությամբ. թերևս առավել ուժգին… Ահա այն, հենց այն, ինչ տեսնելու էիր այդ ճանապարհին, եթե, իհարկե, ինքդ դեռ այդտեղ ես: Բայց դու դուրս ես գալիս ճանապարհից՝ այդ ուղին զիջելով հենց նրան՝ ճանապարհին: Դու դրան նայում ես հեռվից, այնտեղից, ուր շրջապատված ես միայնությամբ, և նայում ես հաճույքով, քանզի ճանապարհը զննել հաճելի է, իսկ անցնելը՝ ոչ:

Այդ ճանապարհից շրշյուններ են հնչում: Թվում է՝ նշան է անում, հրապուրում ոչ միայն վառ լույսերով ու մարդկային բարձրագոչ բացականչություններով, այլև շրշյուններով: Մի՞թե ճանապարհը, որով չի կարելի անցնել, վախենում է, որ ոչ ոք չի ելնի իր կողմերում զբոսնելու անգամ. չէ՞ որ երբ վճռվում է աշխարհի բախտը, չորս կողմն այնքան վատ բան է կատարվում, կատարվում է անընդհատ՝ չարագործություն, կտտանք, ոճիր, կողոպուտ, բռնություն, հարկադրանք:

Ճանապարհն անհաղորդ է ամենայն բանի: Ամեն բան կրում է իր վրա, կրում է ամենայն հաստատությամբ, թեև չունի հիմք. առանց հիմքերի, սորուն հիմքի վրա:

Արդեն ասել եմ, որ մազերս բիզ-բիզ են կանգնում, ոչ մի լաք չի կարող կարգի բերել դրանք: Իմ մեջ նույնպես չկա ամրակամություն: Ոչ ներքին, ոչ արտաքո: Երբ գտնվում ես անդին, պետք է միշտ պատրաստ լինես դարձյալ ու դարձյալ ետ ցատկելու, թռչելու անհատակի, անգոյի մեջ, որ սկիզբ է առնում հենց քո ճամփեզրից:

Այնտեղ, անդինում թաքնված է զոհի սպասող դարանը, որ բացվում է, որպեսզի ավելի խոր ներքաշի քեզ: Մոլորեցնում է, կլանում: Ոչ, չեմ ուզում տեսադաշտից կորցնել ճանապարհը, որով չեմ ընթանում: Ես ուզում եմ այն նկարագրել ամենայն մանրամասնությամբ, նկարագրել ճշգրիտ և հավաստի: Դե, քանի որ նայում եմ դրան, ուրեմն ինչ-որ իմաստ ունի: Սակայն ճանապարհը անողոք է իմ հանդեպ: Չի թողնում ընտրության հնարավորություն: Ի՞նչ կարող եմ անել ես: Ինձ անհասանելի է և բուն երթևեկը ճանապարհով, և ես չեմ կարող հեռանալ մի կողմ: Հեռանում եմ՝ մնալով տեղում: Բայց ապահովության համար այդտեղ նույնպես ինձ անհրաժեշտ է պաշտպանվել իմ անպաշտպանվածությունից, ինչպես նաև անհուսալի հենքից, որին ապավինած կանգնել եմ:

Իմ կողքին, ոչ միայն պաշտպանելով, այլև վստահություն ներարկելով ինձ, ընթանում են իմ բառերը՝ ստուգելով՝ ճի՞շտ եմ վարվում արդյոք, որքանո՞վ եմ անստույգ ներկայացնում իրականությունը. չէ՞ որ իմ բառերը միշտ անստույգ են ներկայացրել իրականությունը, նրանք այլ կերպ չեն կարող վարվել, սակայն դա անում են այնպես, որ յուրաքանչյուրը, ով կարդում կամ լսում է իրենց, անմիջապես նկատում է, որ իրենք անստույգ են: Չէ՞ որ իրենք ստում են: Եվ այդ պահապան շունը՝ իմ բառը, իմ պոետիկ լեզուն, որ կոչված է պաշտպանելու ինձ (լոկ դրա համար եմ կերակրում ու պահում նրան) հանկարծ նետվում է ինձ վրա: Իմ պաշտպանն ուզում է գզել ինձ: Իմ միակ պաշտպանը, որ այլոց թույլ չի տալիս նկարագրել ինձ, իմ լեզուն, իմ բառերը, որ գոյություն ունեն հենց նրա համար, որ նկարագրեն ամեն բան, ինչ ուզենան, բայց ոչ ինձ (դրա համար եմ ես նշաններով ծածկում թղթի անհունությունը), իմ միակ պաշտպանը շրջվում է հենց իմ դեմ: Մի՞թե բառերն իմ ինձ տրված են լոկ, որ իմ պաշտպանը ձևանալով՝ հարձակվեն վրաս: Բառերի մեջ, գրության մեջ ես պաշտպանություն փնտրեցի, սակայն իմ ուղեկիցները, իմ բառերը, որոնց շարժը, հնչողությունն ինձ հուսալի պատվար էր թվում, այժմ շրջվում են իմ դեմ: Զարմանալի չէ: Չէ՞ որ երբեք չեմ վստահել նրանց: Եվ սա ի՞նչ քողարկում է, որ գոյություն ունի սոսկ քեզ առավել հստակ մատնացույց անելու և ոչ թե անտեսանելի դարձնելու համար:

Իմ բառերը երբեմն պատահաբար հայտնվում են այդ ճանապարհին, սակայն երբեք ետ չեն դառնում: Հենց այդ բառերով ասած՝ այդ գործընթացը բնավ անվերահսկելի չէ, ուզես-չուզես՝ անվերահսկելի է վերահսկելիորեն: Բառերը գիտեն ինչ են ուզում: Գոհ են իրենցից: Ես, օրինակ, շատ բանից անտեղյակ եմ, չգիտեմ իրերն իրենց անունով կոչել: Խոսքը, ընդհանրապես յուրաքանչյուր խոսակցություն, անսկիզբ, անվերջ ու անդուլ հնչում է այնտեղ, կյանքի ճանապարհին, սակայն անվանել այն ասացյալ խոսքով ես չեմ կարող: Անդադար խոսակցությունները նրանց, ովքեր կանգնած են այդ ճանապարհին: Անդադար՝ քանզի ոչ ոք չի կամենում դադար առնել. հույժ բազմազբաղ ժողովուրդ են նրանք: Բոլորն այդտեղ են՝ ճանապարհին: Իսկ ես այնտեղ չեմ: Այնտեղ են լոկ իմ բառերը, որ երբեմնակի լքում են ինձ և հեռանում դեպի մարդիկ. ոչ դեպի բոլորն անխտիր, այլ դեպի նրանք, ովքեր իրական են. գնում են դեպի իրական մարդիկ: Իմ բառերը, որ հեռանում են ուղենշաններով հստակ երիզված ճանապարհով. այստեղ ոչ ոք չի կարող մոլորվել: Բառերը, ինչպես տեսախցիկ, հետևում են այդ մարդկանց յուրաքանչյուր շարժումին, որպեսզի, ծայրահեղ դեպքում, գոնե իրենք՝ իմ բառերը, կարողանան իմանալ՝ ի՞նչ կյանք է սա և ինչպիսի՞ն է, թեև հենց այն ժամանակ, երբ սկսում ես հետևել կյանքին, նա մասամբ դադարում է լինել այն, ինչ է: Իսկ հետո բառերը դեռ պիտի նկարագրեն այդ ամենը՝ բան պրպտելով հենց այնտեղ, որն ինքը բուն կյանքը չէ այլևս: Դիցուկ, ոմն մեկը ասում է, թե գնալու է կանխարգելիչ հետազոտման՝ պրոֆիլակտիկ ստուգման: Եվ հանկարծ նրա ձայներանգը դառնում է լրջից լուրջ՝ ասես մտածում է, թե արդյոք ճիշտ չի՞ լինի հրաժարվել բառերից՝ ցանկացած բառից… Ինչ էլ տեղի ունենա այնտեղ, միևնույն է, բառերն հեռանում են ինձնից, ես մնում եմ մեն-մենակ: Բառերն հեռանում են: Ես մնում եմ ճանապարհից անդին: Ուղուց դուրս: Եվ բառերն իմ դեգերում են օտար ճամփաներով:

Ոչ, սպասեք, նրանք դեռ այստեղ են, մի՞թե ոչ մի տեղ չեն գնացել, այլ միայն զննում էին, թե ում հետ չափեն ուժերը: Ահա ինձ էլ ուշադրության արժանացրին նրանք, իմ բառերը, և իսկույն հեծնեցին. ինձ հետ վարվում են, ինչպես հեծվորը իր յաբուի՝ մեծամտորեն, բռնանում են ինձ վրա, ինձ չեն սիրում: Խունջիկ-մունջիկ են գալիս ճանապարհին հանդիպող հաճելի մարդկանց առջև, քանց անտեր շուն, որ կեղծավորաբար ի ցույց է դնում հնազանդությունն իր: Իսկ իրականում նրանք անհնազանդ ու հանդուգն են ոչ միայն իմ հանդեպ, այլև բոլորի: Նրանք ինքնագլուխ են: Բարձրաձայն աղաղակում են գիշերային մթան մեջ. չէ՞ որ ինչ-որ մեկը մոռացել, ճամփեզրերին է տեղադրել լամպեր, որ սնվում են լոկ արեգակի էներգիայով և ոչ թե էլեկտրական վարդակի հոսանքով, և ինչ-որ մեկը մոռացել է մի վայելուչ անվամբ կոչել այն արահետը, որով դեգերում են նրանք: Թեև այդ պստլիկ ճանապարհն այնքան անուն ունի, որ քո դրած անունը նրան չի էլ գոհացնի:

Ես աղաղակում եմ ու առաջ վազում, բղավում եմ իմ անկյունից, դոփդոփում այն աշխարհ գնացածների շիրիմներն ի վեր. քանզի ես սլանում եմ ճամփեզրով, ուրեմն և չեմ վերահսկում, թե ուր եմ դնում իմ ծանր ոտնաթաթերը և ինչ տրորում: Ես սլանում եմ դեպի այն կողմ, ուր արդեն հաստատվել են իմ բառերը և ծաղրական նայում են դեպի ինձ: Քանզի նրանց հայտնի է, որ եթե գեթ մեկ անգամ փորձեմ մարդավարի ապրել այս կյանքում, իսկույն սառը ցնցուղի տակ կառնեն ինձ. իրենք կառնեն, իմ բառերը: Նախ սառցաջրով ողողելով կսթափեցնեն, ապա կդաղեն աղի շիթերով: Լավ: Ինքս եմ աղ շաղ տալու այն ճանապարհին, որով ընթանում են մարդիկ. շաղ եմ տալիս բռերով, որ հալեցնեմ սառույցը նրանց ոտնահետքերի, սփռում եմ չորս կողմ, որ իմ բառերին զրկեմ հուսալի հենարանից: Ի դեպ, նրանք վաղուց ի վեր անհենարան են արդեն: Եվ ինչ անհիմն է նրանց լկտիությունը: Դե, եթե ես չունեմ ամուր հիմք, ապա իմ բառերին դա թույլատրված չէ վաղուց անտի: Տեղն է նրանց: Ինչո՞ւ չմնացին ինձ հետ, այնտեղ՝ անդինում, ինչո՞ւ հեռացան ինձնից: Ուզում էին ավելի՞ն տեսնել, քան ես: Այնտեղ՝ անդինում, ճեմել կենտրոնական ճանապարհով, որ բազմամարդ է, և այդ բազմության մեջ անհամարելի են հաճելիներն ու համակրելիները, որ անփույթ, անկաշկանդ շաղակրատում են դեսից-դենից: Ուզում էին իմանալ ավելին, քան ե՞ս: Բայց առանց այդ էլ գիտեին ավելին, ու տես՝ ավելիից ավելին են ուզում: Իմ բառերը, որ անհագորեն խժռում են շուրջն ամենայն բան, և չի բացառվում, որ հանկարծ մահանան: Նրանք կճարպակալեն՝ որկորն իրականությամբ լցոնելով: Տեղն է դրանց: Ես փսխել եմ նրանց ի դուրս, ես ործկացել եմ նրանց, սակայն նրանք թերմարսողությամբ չեն տառապում, լավ մարսում են իրենց սնունդը:

Իմ բառերը ձայն են տալիս ինձ, բղավում իմ կողմ, այնտեղ, ուր ես եմ, ճանապարհից այն կողմ, բղավում են բախտաբերի, նշան չբռնելով և, ամենայն հավանականությամբ, կհասնեն թիրախին, քանզի ոչ թե խոսում են հենց այնպես, այլ ինքնադրսևորվում են, ինչպես Հայդեգերն է ասել Թրակլի մասին՝ ՙքավություն տվողի խստատեսությամբ՚:

Նրանք կանչում են, ձայնում հեռվից, հիմա դա հասանելի է բոլորին. յուրաքանչյուրը փոքրիկ տուփի մեջ ունի պատրաստի բառեր, որ հարկ եղած դեպքում կարողանա օգտագործել, հո զո՞ւր չի ուսանել գործն այդ: Իմ բառերը ձայնում են ինձ՝ ծուղակում լռկվածիս, և ես բղավում ու անուժ շարժում եմ ոտքերս, բայց ոչ. բնավ այդպես չէ, իմ բառերն ինձ ձայն չեն տալիս, չէ՞ որ նրանք հեռացել են ինձնից, լքել, ուստի ստիպված են հեռաձայնել ինձ հեռախոսով, բղավել ականջիս մեջ, կապ հաստատել ինձ հետ փեյջերով կամ բջջայինով, շաչում են ականջիս տակ, թե իմաստ չունի որևէ բան ասել, իմ փոխարեն իրենք կհոգան այդ գործը, և ես պետք է արտաբերեմ լոկ այն, ինչ կհուշեն իրենք. չէ՞ որ առավել մեծ անմտություն կլինի, եթե սրտում եղածը միանգամից թափեն ահա այսպիսի համակրելի մարդու առջև, ում կարելի է վստահել, քանզի նա սայթաքել է և ի վիճակի չէ արագորեն ոտքի կանգնել, վազել ինչ-որ մեկի ետևից, ուրեմն, ինչո՞ւ չէ, կարելի է պարզապես խոսել նրա հետ դեսից-դենից: Ամեն ինչ անիմաստ է:

Իմ բառերի խոսակցություններն այնտեղ վերևում՝ դյուրին ճանապարհի վրա (գիտեմ, այն առավել դյուրին է, քան իմը, ես ընդհանրապես դեգերում եմ անճանապարհ, ի դեպ, նույնիսկ այնքան էլ հստակ չեմ պատկերացնում այն. պարզապես գիտեմ, որ ես նույնպես կուզենայի անցնել նրանով), նշանակում է այն, ինչ ասում են ինձնից հեռացող իմ բառերը, ասվելուն պես ձեռք են բերում սիրտը մինչև վերջ բանալու առոգանություն: Ոչ, ոչ թե խոսք, այլ պարզապես առոգանություն: Եվ իրենք իրենց հեղելով՝ իմ բառերը սկսում են լսել իրենք իրենց, ուղղել իրենք իրենց, քանզի խոսքի առոգանությունը կարելի է ուղղել ամեն վայրկյան, վերջին հաշվով, առոգանությունը հենց նրա համար է, որ ուղղես, բարելավես և ներմուծես լեզվական նորանոր օրենքներ, սակայն այնպիսի օրենքներ, որոնք հնարավոր է անմիջապես էլ խախտել: Սա էլ կլինի փրկության խնդիրը լուծելու իմ նոր ծուղակը: Իհարկե, ես նկատի ունեմ ամենապարզ լուծումը: Պարզագույն ծուղակը: Իմ թանկագին բառեր, խնդրում եմ, գոնե մի անգամ ենթարկվեք իմ ասածին, լսեք ինձ: Լսեք, որ գոնե ինչ-որ բան սովորեք, վերջապես սովորեք արտաբերության կանոնները… Ի՞նչ եք աղաղակում ու ձենձենում: Այնպես եք վարվում, որ զայրույթս կրկին փոխարինեմ գթասրտությամբ ու ձեզ ե՞տ ընդունեմ: Իսկ ես կարծում էի, թե ընդհանրապես չեք ցանկանում ինձ մոտ վերադառնալ: Ակնարկ անգամ չեք արել վերադառնալու մասին, ասենք, իմաստ էլ չէր ունենա, որովհետև ես ակնարկը չէի ընկալի: Քանզի դուք բառ եք դառել, որպեսզի հեռանաք ինձնից և ապահովեք իմ առաջխաղացումը: Այդպես չէ՞: Սակայն այս հարցում չկա ոչ մի երաշխիք: Առավել ևս դուք էլ, ինչքան ճանաչում եմ ձեզ, որևէ երաշխիքի ունակ չեք: Լսեք, ես ձեզ պարզապես չեմ ճանաչում. անճանաչելի եք դարձել. կամովին՝ ձեր բարի կամքով, ցանկանում եք վերադառնալ ինձ մո՞տ: Իսկ ես այլևս չեմ ընդունի ձեզ: Սրան ի՞նչ կասեք: Ինչ գնացել է, կորած է անվերադարձ: Գնացածին ետ չես դարձնի: Բայց եթե իմ ինքնահրաժարումը, իմ մշտնջենական աններկայությունը, իմ անդուլ կանգն անդին հանկարծ ինձ հուշեն բառերը վերադարձնելու ցանկություն, վերադարձնել, որ տուն դառնալով, ինձ մոտ ապահով թաքնվելով՝ նրանք վերջապես կարողանան ինքնարտահայտվել հրաշագեղ հնչյունների տեսքով… ապա այդ հնչյունների օգնությամբ, այդ խլացուցիչ, բարձրագոչ շչակի օգնությամբ, որից օդ է ժայթքում, նրանք լոկ ավելի հեռու կվանեն ինձ, կմղեն ավելի ու ավելի հեռու: Իմ բառերը, բառեր, որոնց ես եմ ծնել, և որոնք ինչ-որ ժամանակ փախել են ինձնից (թե՞ ես նրանց ծնել եմ հենց այն բանի համար, որ իսկույն դիմեն փախուստի, քանզի ժամանակին ես չկարողացա փախչել ինքս ինձնից), հիմա, ետ խուժելով, ինձ ավելի են նեղում դեպի այդ անդինային տարածությունը: Իմ բառերը հաճույքով թավալվում են ջրափոսում, ճամփեզրի ժամանակավոր պստլիկ շիրիմում, նրանք հայացքներն հառել են ՙշիրիմին եթերային տարածություններում ՚, տիրոջը դուր գալ ցանկացող դյուրահավատ գազանիկների նման շրջվել, պառկել են մեջքի վրա, ինչպես յուրաքանչյուր առինքնող բառ, նրանք ուզում են դուր գալ տիրոջը, նրանք պառկել են՝ թաթիկները կծկած, փորիկները՝ գուրգուրանքի դեմ տված. հապա ուրիշ ի՞նչ. նրանց ուշքը գնում է փաղաքշանքի համար: Ուստի և չեն հոգում մեռյալների մասին, որոնց հոգսը դրվում է ինձ վրա, հասկանալի է՝ այդ պարտականությունը իմ վզին է: Ուստի և ժամանակ չեմ գտնում իմ բառերին ինձ կապելու համար: Իմ բառերը, որ անամոթաբար քսմսվում, փաղաքշանք կամ գուրգուրանք են աղերսում: Բանն այն է, որ խիստ շատ են մեռյալները, որոնց ստիպված եմ հոգալ: Երբ մենք՝ ավստրիացիներս, ասում ենք «հոգալ ինչ-որ մեկի մասին», ուզում ենք ասել, որ խնամում ենք նրան: Ես նրանց հետ պիտի լավ վարվեմ, չէ՞ որ մենք նշանավոր ենք հենց դրանով. միշտ, բոլորի հետ լավ ենք վարվում: Մի անհանգստացեք, ողջ աշխարհն արդեն վաղուց ի վեր հետևում է մեզ: Մենք ինքներս այդ հոգսը քաշելու կարիքը չունենք: Սակայն ինչքան ուժգին է իմ մեջ հնչում մեռյալներին հետևելու կոչը, այնքան քիչ եմ կարողանում հետևել իմ բառերին: Ես հետևում եմ մեռյալներին, իսկ ոմն պարապ զվռնող, այդ կողմերով անցնող յուրաքանչյուր ինքնակոչ հանգիստ շոյում ու փաղաքշում է իմ քնքուշ, բարի բառերին, սակայն մեռյալները, իհարկե, դրանից չեն կենդանանում: Եվ ոչ ոք մեղք չունի: Եվ ես, ներքուստ ամբողջովին խճճված (ինչպես խճճված են իմ մազերը), մեղք չունեմ, որ մեռյալները մեռյալ էլ մնում են: Ես այնքան եմ ուզում, որ այնտեղ՝ ճանապարհին, իմ բառերը վերջապես դադարեն ստորաքարշություն անել, այլևս խունջիկ-մունջիկ չգան այլոց ձեռքի տակ, անգամ եթե այդ հպումը նրանց հույժ հաճելի է:

Այնքան կուզեի, որ նրանք դադարեին նվնվալ և պահանջներ առաջ քաշել, այլ իրենք դառնային մարմնացյալ պահանջ, որպեսզի վերջապես ենթարկվեին ոչ թե օտար գուրգուրանքների, այլ ինձ մոտ վերադառնալու պահանջին: Բառերը միշտ պետք է հնազանդ լինեն, այնինչ նրանք չգիտեն այդ մասին և ինձ չեն լսում: Նրանք պետք է հնազանդ լինեն, որովհետև այն մարդիկ, ովքեր քանց հարազատ զավակ իրենց մոտ են առնում նրանց (չէ՞ որ երբ բառերի հետ նուրբ ես վարվում, նրանք դառնում են շատ քնքուշ), ուրեմն՝ այդ նույն մարդիկ, իրենք չեն ենթարկվում երբեք. նրանք հրամաններ են տալիս, բայց իրենք չեն ենթարկվում երբեք, և բազում են այնպիսիք, որ ոչնչացրել, պատառոտել, կտոր-կտոր են արել, այրել լոզունգը, որ կոչում էր ի շրջանս կամավոր հաղորդակցության, և դրոշն իրենց նրանք կտանեն իրենց հետ. ահա հենց այդպես: Ինչքան ավելանում են նրանք, ովքեր հետևում են իմ բառերի կանչին և շոյում նրանց փորիկները, փաղաքշում մորթը, արձագանքում դյուրահավատությանը, այնքան ավելի եմ գայթում ես և սայթաքելով հեռու փախչում նրանցից. ես ընդմիշտ կորուսանել եմ իմ բառերը, հանձնել այլոց, ովքեր ինձնից լավ են վարվում նրանց հետ, փախչում եմ՝ գրեթե թռչում. ո՞ւր է, ի վերջո, ուղին այն, որ պետք է գտնեմ՝ նրանց հետքահաս ընթանալու համար: Ինչպե՞ս շարժվեմ հետայսու, ո՞ւր, ինչո՞ւ: Ինչպե՞ս գտնեմ վայրը, ուր կկարողանամ վերջապես ձեռքս առնել իմ աշխատանքային գործիքը և, ի միջի այլոց, անմիջապես էլ վերստին փափեթավորելով այն:

Այնտեղ, անդինում, ճյուղերի միջից մի փոքրիկ լույս է առկայծում. արդյոք սա է՞ վայրն այն, ուր իմ բառերը նախ շողոմ գգվում են այլոց, նանիկի մրմունջով նինջ պարգևում նրանց, որպեսզի հետայդու իրենք էլ հայտնվեն ննջաբեր շշուկների անուշ գրկում: Թե՞ կրկին պատրաստվում են խայթել: Նրանք մի բան գիտեն լոկ՝ խայթել: Պարզապես դեռ ոչ ոք չգիտի այդ մասին, բայց ես հո լավ եմ ճանաչում նրանց. բավական երկար են բնակվել ինձ մոտ: Սկզբում բոլորը շվշվոցով և ղունղունալով են ընդունում արտաքուստ հեզիկ այդ գազանիկներին, որոնց նմանը կա յուրաքանչյուրի տանը: Հապա ինչո՞ւ են տուն առնում նաև օտար կենդանու: Եվ ինչո՞ւ այդ բառերը չդառանան այնպիսին, ինչպիսին հանրահայտներն են: Ու եթե այլ լինեին, մոտ թողնելը երևի վտանգավոր կլիներ: Վտանգ կա նաև, որ կարող է հանկարծ չմտերմանան այն բառերի հետ, որ իրենցից առաջ են բնակություն հաստատել մարդկային կացարանում: Եվ ինչքան ավելանում է կյանքից հասկացող բարեհամբույր անծանոթների թիվը (թեև սա չի նշանակում, թե նրանք հասկանում են դրա բուն էությունը, որովհետև հետապնդում են բացառապես հարմարավետության նպատակներ. չէ՞ որ նրանք ինչ-որ բան միշտ պիտի հետապնդեն), նույնքան իմ հայացքը կորցնում է դեպի բառերը տանող ճանապարհը զանազանելու ընդունակությունը (Miles and more):

Իսկ այլ ի՞նչը կարող է տեսնել դա, եթե ոչ հայացքը: Մի՞թե բառն ուզում է իր մեջ ներառել նաև հայացքը, մի՞թե կամենում է ասել մինչ տեսնելը. ինչ-որ բանի մասին ասել մինչ այդ ինչ-որ բանը տեսնելը:

Բառը մեկնվել է այստեղ, մեր առջև, նրան տնտղում են ձեռքերով, քամին ձաղկում է, հողմը քնեցնում, ունկը վիրավորում է նրան. վիրավորում այնքան, որ նա դադարում է այլևս լսել մեզ: Եվ այդժամ՝ լսում ամենքին: Ով չի լսի, թող խոսի, և չեն լսի նրան:

Ոչ ոքի չեն լսում, թեև խոսում են բոլորը: Ինձ լսում են, թեև իմ բառերն ինձ չեն լսում, թեև վաղուց արդեն կորցրել եմ նրանց իմ տեսադաշտից: Իմ բառերի հասցեին շատ բան են ասում: Ուստի նրանք ստիպված չեն շատ խոսել, և դա նույնպես լավ է: Նրանց ականջ են դնում. լսում, թե ինչպես են նրանք դանդաղ խոսում, խոսում այն մասին, թե ինչպես է ինչ-որ տեղ ինչ-որ մեկը սեղմում կարմիր կոճակը, ու տեղի է ունենում զարհուրելի պայթյուն: Մնում է լոկ ասել. Հայր մեր, որ հերկինս ես… Իմ բառերը ինձ նկատի չունեն, թեև ո՞վ է նրանց հայրը, ավելի ճիշտ՝ մայրը, եթե ոչ ես: Ես մայրն եմ իմ երկրի լեզվի: Մայրենին եղել է ի սկզբանե, նրա պտուղը իմ մեջ ես կրել եմ միշտ, բայց, ահա, չկա դրա հետ առնչություն ունեցող հայր: Իմ մայրենին հաճախ իրեն պահել է անպարկեշտ. դա ինձ փորձել են հասկացնել հստակ, սակայն ես չեմ ցանկացել հասկանալ: Ինքս եմ մեղավոր: Հայրը լքել է մեր փոքրիկ ընտանիքը, թողել մայրենին: Նա իրավացի էր: Նրա փոխարեն ես նույնպես չէի մնա այստեղ: Հիմա իմ մայրենին հետևել է հորը, հեռացել ինձնից: Ինչպես ասված է, նա այնտեղ է, այն կողմում: Նա լսում է ճանապարհով անցնող մարդկանց: Այն ճանապարհով ընթացողներին, որով հեռացել է հայրը վաղուց: Հիմա իմ մայրենին գիտի ինչ-որ բան (Աստված գիտի, թե ինչ), ինչ չգիտեր առաջներում: Սակայն ինչքան շատ է իմանում, այնքան քիչ է դա ինչ-որ բանի մասին խոսում: Հարկավ, նա մշտապես խոսում է ինչ-որ բանի մասին, բայց խոսքն այդ ոչ մի բան չի ասում ոչ մեկին: Եվ նույնիսկ իմ հրաժարիմքն է հրաժարվում ինձնից. քանզի չի գտնում այն կիրառում: Ոչ ոք չի նկատում, որ ես այնտեղ՝ ներսում եմ, իմ հրաժարումի մեջ: Ոչ ոք ուշադրության չի արժանացնում ինձ: Այսինքն՝ ինձ վերաբերվում են ուշադրությամբ, բայց ոչ ոք ուշադրություն չի դարձնում ինձ: Ինչպե՞ս անեմ, որ իմ բոլոր բառերը խոսեն այնպես՝ մեզ ասելու բան ունենալով: Առանց իմ արտահայտությունների օգնության: Իսկ ես ոչինչ չեմ կարող ասել. չէ՞ որ իմ բառերն հիմա տանը չեն: Նրանք այնտեղ են, այն կողմում և ասում են ինչ-որ այլ բան, ես նրանց նման բան չեմ պատգամել, սակայն իմ բառերն արագորեն մոռացել են պատգամն իմ: Նրանք ինձ ոչինչ չեն ասում, թեև ինձ են պատկանում: Իմ բառերն ինձ ոչինչ չեն ասում. ինչպե՞ս կարող են ինչ-որ բան ավետել այլոց: Եվ այնուամենայնիվ համաձայնեք, նրանք ասելիք ունեն: Ինչքան հեռու են ինձնից՝ այնքան շատ բան են ասում. հենց այդ ժամանակ են համարձակվում ասել բան, որ կուզենային ասել հենց իրենք, համարձակվում են չլսել ինձ, վիճել ինձ հետ: Երբ երկար նայում ես ինչ-որ բանի, ապա առարկան, որին նայում ես, աստիճանաբար սկսում է հեռանալ: Երբ խոսում ես՝ կրկին վերադարձնում ես ի քեզ, սակայն պահել չես կարող. այն դուրս է պրծնում դեպ ազատություն, շտապում իր անձնանվան հետքով. հետքով այն բազում բառերի, որ ստեղծել եմ ես, և կորուսանել եմ ես: Մենք բավականին բառեր փոխանակեցինք. բառի փոխարժեքը բնավ շահագրգիռ չէ, և ի վերջո շահը գնում է, մնում է գրգիռը: Ես ինչ-որ բան եմ ասում և այդ ինչ-որ բանը ի սկզբանե արդեն մոռացյալ է: Իմ խոսքը ձգտում էր դրան, ուզում էր հեռանալ ինձնից: Ամեն օր ասում են ինչ-որ անասելի բան, իսկ այն, ինչ ես եմ ասում, ասում են, իբր չի կարելի ասել: Ասելիքի կողմից դա ստորություն է: Անասելի ստորություն: Ասելիքը չի կամենում պատկանել ինձ: Ասելիքն ուզում է ասվել, որպեսզի մարդիկ ասեն՝ ասված է, արված է: Ես կհամաձայնեի, որ իմ բառերը ժխտեին ամեն կապ և առնչություն ինձ հետ, միայն թե շարունակեին առաջվա պես ինձ պատկանել: Ի՞նչ անեմ, որ նրանք գոնե մի փոքրիկ կապվածություն զգան իմ հանդեպ: Չէ՞ որ այլոց անհնար է կապվել, մտերմանալ, ուստի և ինձ եմ հրամցնում իմ բառերին. վերադարձեք. խնդրում եմ, մեծարգո բառեր, վերադարձեք: Ոչ մի արձագանք: Այնտեղ, այն կողմում, ճանապարհին, նրանց հասու են գաղտնիքներ, որն իմանալ արգելված է ինձ, և իմ բառերն այդ գաղտնիքները պատմում են այլոց. նրանց, ով չի ուզում լսել: Ահա թե ինչ կցանկանայի ես (շատ տեղին կլիներ և նույնիսկ շատ կսազեր ինձ), սակայն ներեցեք խնդրեմ, իմ բառերը չեն էլ մտածում կանգ առնել, իսկ ինձ հետ զրուցելու մասին նույնիսկ խոսելն ավելորդ է: Իմ բառերը գոյատևում են դատարկության մեջ, որի տարբերակիչ նշանը՝ ինձ դատարկությունից տարբերող նշանը հենց այն է, որ շատերն են այնտեղ: Հենց դատարկությունն է ուղին: Ես անդին եմ նույնիսկ դատարկությունից: Ես լքել եմ ուղին: Իմ խոսքը միշտ եղել է իմ հեռացյալ անձի ետևից հասնելու ճիգ՝ հազիվ հասվեհաս: Իմ հետքից շատ բան են ասել, գրեթե բոլորը՝ ոչ ճիշտ: Իսկ ես ասել եմ ինքս իմ ետևից հասնելու ճիգով միայն և պնդում եմ. հենց սա է բուն ասելիքը: Ինչպես ասված է՝ անասելի ասելիքը: Վաղուց ոչ ոք այսքան չէր խոսել: Մարդիկ նույնիսկ չեն հասցնում լսել, թեև ինչ-որ բանի ունակ լինելու համար պետք է լսել կարողանալ: Եթե այդ կողմից նայենք (ինչը իրականում կնշանակի այն կողմ նայել, նայել նույնիսկ ինձնից այն կողմ), ապա իմ ետևից ոչ ոք ոչինչ չի կարող ասել, ոչինչ չեն կարողանա ասել: Ես կյանքին միշտ նայում եմ հասվեհաս, իմ բառերն իմ դեմ շրջվում են թիկունքով, փորիկներն անամոթաբար դեմ անելով այլոց, որ փաղաքշեն, իսկ ես տեսնում եմ լոկ իմ բառերի թիկունքը, եթե, իհարկե, ինչ-որ բան տեսնում եմ: Ինչ հաճախ է լինում, որ նրանք ոչ մի նշան չեն ցուցանում և ոչինչ չեն ասում ինձ: Այնտեղ՝ անդինում, երբեմն ես նրանց չեմ տեսնում ընդհանրապես և չեմ կարող նույնիսկ ասել. «Ինչպես ասվում է», թեև այդպես արդեն ասել եմ, և ոչ մեկ անգամ, բայց ահա հիմա չեմ կարող ասել այլևս. իմ բառերը հեռացել են ինձնից: Երբեմն տեսնում եմ նրանց թիկունքը, երբեմն՝ ներբանները, որոնց վրա հաստատուն կանգնել այդպես էլ չսովորեցին իմ բառերը, թեև շարժվում են ինձնից արագ և այն էլ վաղուց: Ի՞նչ եմ անում ես այստեղ: Մի՞թե քանի որ ես այստեղ եմ, այդ պատճառով են իմ անուշիկ բառերը հանդարտվել, հանգիստ մեկնվել քիչ հեռվում: Անտարակույս, նրանք ինձնից արագաշարժ են, ու եթե փորձեմ դուրս գալ իմ անկյունից, անցնել ճանապարհը, ետ բերել նրանց՝ իսկույն ոտքի կցատկեն ու կսլանան հեռու: Ես չգիտեմ, թե ինչո՞ւ պիտի ետ բերեմ նրանց, վերադարձնեմ ինձ մոտ: Գուցե, որ իրե՞նք ինձ չտանեն իրենց մոտ: Գուցե դա հայտնի է նրանց՝ ինձնից փախածներին: Իմ ետևից չեկողներին: Նրանք հետևում են ուրիշ հայացքների ու խոսքերի, իսկ այլոց հետ ինձ շփոթելն իրականում այնքան էլ դյուրին չէ: Նրանք ինձ նման չեն, որովհետև այլ են: Այն պարզ պատճառով, որ այլ են: Իմ բառերին դա բավարար է: Ամենագլխավորը. մի բան կա, որը ես չեմ անում. չեմ արտահայտվում: Ուրիշների մոտ, դեպի ուրիշները, միշտ դեպի այլք. միայն թե չպատկանեն ինձ. ախ, իմ անուշիկ բառեր: Չէ՞ որ ես էլ կգուրգուրեի ձեզ նույնքան փաղաքուշ, ինչպես գուրգուրում են նրանք, ովքեր այն կողմում են: Եթե, իհարկե, կարողանայի բռնել ձեզ: Սակայն իմ բառերն այնտեղ են, ճանապարհին: Որպեսզի չկարողանամ բռնել նրանց:

Ե՞րբ են վերջ ի վերջո աննկատ հեռանալու ինձնից: Ե՞րբ է անհետանալու այն, որը պիտի անհետանա, որպեսզի իջնի լռություն: Ինչքան իմ բառերը հեռանում են այնտեղ, այն կողմ, այնքան բարձր է հնչում նրանց ձայնը: Նրանք բոլորի շուրթերին են, և լոկ իմ շուրթերը չեն բարբառում իմ բառերը: Խավարը պարուրում է ինձ: Ես չեմ կորցնում գիտակցությունս, չեմ տապալվում գետին, սակայն ինձ պարուրում է խավարը: Ես ջլատվում եմ, խավարի ու գիշերվա միջով իմ բառերին նայելով այնպես, ինչպես փարոսն է նայում ծովին՝ լույսերով կանչելով ինչ-որ մեկին և լուսավորելով ինքն իրեն, լույսի պտուտաձև շարժումներով խավարից անընդհատ կյանքի կոչելով մեկ այս, մեկ այլ բան, որ գոյություն ունի նաև ինքնին՝ կուզես լուսավորիր, կուզես՝ ոչ: Փարոսն այդ չի օգնի ոչ ոքի, թեև ոմանք ծարավի են նրա օգնությանը, որ չկործանվեն ջրերում: Եվ ինչքան ուժգին եմ ճգնում հանգցնել իմ բառերը, այնքան ինքնագլուխ են բոցավառվում նրանք: Ես բացարձակ մեխանիկորեն հանգցնում եմ իմ բառերի բոցը, այրիչը թուլացնում նվազագույնի, ճգնում կրակը ծածկել երկար փայտիկի ծայրի խփիկով, որով, հիշում եմ, մանկությանս տարիներին հանգցնում էին եկեղեցու մոմերը, սակայն ինչքան աշխատում եմ խեղդել այդ կրակը, նույնքան զորանում է այն սնուցող օդի հորձանքը: Եվ բառերն իմ աղաղակում են ավելի բարձր, աղեղի նման ճկվելով իրենց հաճույք պատճառող հարյուրավոր ձեռքերի տակ, ինչը ես երբեք չեմ պարգևել նրանց. ես նույնիսկ ինքս ինձ հաճույք պարգևելու մասին պատկերացում չունեմ: Նրանք աղաղակում են, որպեսզի հեռու մնան ինձնից: Նրանք գոռում են այլոց, որպեսզի վերջիններս փող փչեն և իրենց նման աղաղակ բարձրացնեն. հնարավորինս բարձրաձայն և աղմկահարույց: Նրանք աղաղակում են, որպեսզի ես չափից ավել չմոտենամ իրենց: Թող ոչ ոք չափազանց չմոտենա մյուսին: Եվ այն, ինչ ասված է, չի մոտենալու նրան, ինչ ասվելու էր: Չի կարելի շատ մոտենալ սեփական բառերին, դա մարտահրավեր է, նրանք լիովին կարող են ասել իրենք իրենց մասին, ասել այնպիսի խլացուցիչ ձայնով, որ լսողներից ոչ ոք չկռահի անգամ, որ այն ամենը, ինչ ասում են նրանք, հուշված են ինչ-որ մեկի կողմից: Բառերը այլևայլ խոստումներով նույնիսկ փորձում են կաշառել ինձ. միայն թե չմոտենամ իրենց: Խոստանում են ամեն բան. միայն թե հեռու մնամ: Նրանց մոտենալու իրավունք տրված է միլիոնավոր մարդկանց, իսկ ինձ արգելված է դա: Բայց չէ՞ որ նրանք իմն են, ինձ են պատկանում: Դուք ի՞նչ կասեք այս մասին: Ես, ահա, չգիտեմ ինչ ասել ձեզ: Բառերը, հավանաբար, մոռացել են իրենց ծագումը: Այլ բացատրություն չունեմ: Մի ժամանակ, շատ վաղուց, նրանք իմ ձեռքի տակ խաղացող մանուկներ էին: Անհավատալի է, ինչպես են մեծացել, հասակ առել: Աննկարագրելի է: Ինքս էլ դժվարությամբ եմ ճանաչում նրանց: Ես նրանց գիտեի, երբ փոքրիկ-փոքրիկ էին, ահա այսքան: Այն ժամանակ շատ խաղաղ էր, այն ժամանակ իմ բառերը դեռ իմ զավակներն էին: Իսկ հիմա հանկարծ այնպիսի հսկաներ են դարձել: Հիմա նրանք բնավ իմ զավակները չեն: Մանուկը չի մեծացել, բայց խոշորացել է, դարձել հսկայամարմին, նա չի հասկանում, որ դեռ չի ազատագրվել իմ խնամակալությունից, չի առանձնացել ինձնից, բայց այնուամենայնիվ սոսկ օրորով այլևս չես հանգստացնի նրան: Նա մշտարթուն է, իր ճիչերով խլացնում է ինքն իրեն, խլացնում յուրաքանչյուրին, ով կփորձի իմ բառերից բարձր աղաղակել: Իմ բառերը մագլցում են անհավատալի բարձունքներ: Հավատացեք ինձ, թեև դժվար թե ցանկանաք նման բան լսել: Ես չեմ հպարտանում այդ զավակներով, հավատացեք ինձ, խնդրում եմ: Երբ շատ փոքր էին, ուզում էի, որ նրանք միշտ մնան այնպես խելոք, ինչպիսին էին, երբ դեռ չէին սովորել խոսել: Ես առաջվա նման չեմ ցանկանում, որ նրանք փոթորկի նման հարձակվեն մարդկանց վրա, ստիպեն ոռնալ ավելի բարձր, ձեռքերը պարզել վեր, ծանրածանր իրեր նետել միմյանց վրա: Իրեր, որոնք իմ բառերը ոչ կարող են բարձրացնել, ոչ պահել, չէ՞ որ իմ բառերը երբեք մարզված չեն եղել: Եվ դա իմ մեղքն է: Նրանք չեն կարող որևէ բան որսալ: Նրանք կարող են խոսքեր շաղ տալ, իսկ որսալ չեն կարող: Իսկ ես նրանց ծուղակում եմ, թեև նրանք լքել են ինձ: Ես գերի եմ իմ բառերին, և նրանք պահապաններն են իմ զնդանի: Տարօրինակ է, նրանք ընդհանրապես չեն հսկում ինձ: Մի՞թե այդքան վստահ են: Վստահ են, որ ես չեմ փախչի իրենցից, ուստի կարծում են, որ իրենք կարող են փախչե՞լ ինձնից: Տեսեք, ահա գալիս է մի մարդ, նա վաղուց է մահացել, և նա խոսում է ինձ հետ, թեև չպիտի աներ նման բան: Դա նրան թույլատրվել է, հիմա շատ մեռելներ են խոսում իրենց խուլ ձայնով. նրանք համարձակվում են խոսել, որովհետև իմ սեփական բառերն ինձ չեն հետևում: Չեն հետևում, որովհետև գիտեն. դրա անհրաժեշտությունը չկա բնավ: Ու թող ցանկանան խույս տալ ինձնից. նրանք ինձ երբեք չեն կորցնի: Ես միշտ նրանց ձեռքի տակ եմ, իսկ նրանք ահա դուրս են պրծել իմ ձեռքի տակից: Բայց ես մնում եմ: Պոետները չեն ստեղծի այն, ինչ մնում է դարերին: Ամեն մնացող անհետանում է: Թռիչքը երկնի ներքո հետաձգված է: էջք չի կատարել մեզ մոտ ոչ ոք, ոչինչ անիրական չի հայտնվել մեզ: Սակայն եթե ողջամտությանն հակառակ ինչ-որ բան, որի ժամանակը դեռ չի հասել, այնուհանդերձ կամենա մի կարճ պահ հանգրվանել այստեղ, ապա կանհետանան նրան անհրաժեշտ բառերը, ամենաանորսալին այն ամենից, ինչ մնում է: Նրանք արձագանքել են այլ տիրոջ առաջարկի: Ինչին վիճակված է մնալ՝ անհետանում է ընդմիշտ: Համենայն դեպս, այն այլևս այստեղ չէ: Ու էլ ի՞նչ կարող եմ անել ես, եթե ոչ…

Ռուսերենից թարգմանությունը՝ Հակոբ Սողոմոնյանի

 

Անդին 5, 2016

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք