Անդինի հյուրն է, իր խոսքով ասած, սիրողական լուսանկարիչ Գերման Ավագյանը

Հեղինակ:

12509471_977609488964610_8734796269638221028_nԺամանակակից արվեստը պետք է հարց առաջադրի

 

-Թերևս սկսենք  «Գարունից», որի միջով անցան բազում շնորհալի ստեղծագործողներ, այդ թվում նաև Դուք: Ի՞նչ եք հիշում այդ ժամանակներից:

-Երբ իմ պոլիտեխնիկական կրթությամբ գործուղվեցի Ռուսաստան, հասկացա, որ ինձանից երբեք էլ ինժեներ դուրս չի գա: Լուսանկարչությունն ավելի հարազատ էր ինձ, բայց հոգուս խորքում արդեն հասկացել էի, որ չեմ ուզում դառնալ «ռուս լուսանկարիչ»: Այդպիսով, վերադարձա Հայաստան, սկսեցի լուսանկարչությամբ զբաղվել. դերասան ընկերներիս դիմանկարներն էի անում իրենց պորտֆոլիոների համար:

Ուզում էի դառնալ պրոֆեսիոնալ՝ արհեստավարժ լուսանկարիչ, որ փող աշխատեմ: Թեև հիմա ուրախ եմ, որ այդպես էլ այդ «արհեստավարժը» չդարձա:

Կինոստուդիայում «Ֆոտոցեխ»  կար՝ բաժնի վարիչով  ու տարբեր մանր-մունր չիներով: Հավաքեցի մի քսան լուսանկար և թևիս տակ դրած գնացի կինոստուդիա: Բաժնի վարիչը նայեց լուսանկարներս, ասաց՝ լավ է, բայց լուսանկարչի թափուր տեղ չունենք, հենց ունենանք՝ կզանգահարենք քեզ:

Ուրախ-ուրախ դուրս եկա կինոստուդիայից, և երբ ավտոբուսն արդեն հասել էր այն ժամանակվա հայտնի Ձկան խանութի մոտ, հանկարծ միտս եկավ՝ ախր ես տանը հեռախոս չունեմ, ինչպե՞ս են զանգահարելու:

Մտքումս բաժնի վարիչի հետ չեղած կռիվներ տալով՝ զայրացած իջա ավտոբուսից ու ճանապարհս շարունակեցի Կարմիր բանակի փողոցով, երբ հանկարծ մի շենքի մուտքի մոտ հանդիպեցի Գարուն ցուցանակին: Ի՞նչ ունեի կորցնելու, լուսանկարներս էլ մոտս էին. ներս մտա:

Բայց եթե չեմ սխալվում, դրանից մի երկու տարի առաջ արդեն գնացել էի Գարունի խմբագրություն, ո՞ւմ էի ցույց տվել լուսանկարներս՝ չեմ հիշում, անունը կարծեմ Արմեն էր: Այդ Արմենը նայեց լուսանկարներս ու հարցրեց՝ այս աղջիկը հա՞յ է: Ասացի՝ ոչ, Բելառուսիայում եմ լուսանկարել: Ասաց՝ ափսո՜ս, այ թե հայ լիներ, կտպեինք: Հաջորդ լուսանկարը վերցրեց, պատկերված էր Վիլնյուսում Գեդիմինիսի աշտարակը՝ լավ լուսավորված կամրջով: Նորից հարցրեց՝ Հայաստանո՞ւմ է սա: Ասացի՝ այո, այո, Ապարանում եմ լուսանկարել: Ապարանի «Գեդիմինի աշտարակը» տպվեց:

 

-Այդ երկրորդ անգամ Գարունի խմբագրությունում Արմենին գտա՞ք:

-Ոչ, այդ Արմենը չկար: Երկու տղա էին նստած սենյակում, մեկը բարձրահասակ, մյուսը՝ ցածրահասակ (բարձրահասակ տղան Անդին ամսագրի ներկայիս գեղարվեստական խմբագիր Արտակ Բաղդասարյանն էր, իսկ մյուսը՝ Գրիգոր Խաչատրյանը. — Մ.Լ): Լուսանկարներս նայեցին, աթոռ առաջարկեցին, ասացին՝ նստիր, մինչև գլխավոր խմբագրին հրավիրենք: Ներս մտավ Մերուժան Տեր-Գուլանյանը: Նայեց ինձ, ապա լուսանկարներիս, հետո նորից ինձ ու ասաց՝ Գոքոր, թե հավանում եք, պայմանագիր կնքենք, ձեզ հետ աշխատի:

Այսպես ես ծանոթացա գարունական պոետների, գրողների հետ:

DSC_1353

Հիշում եմ, մի անգամ Մերուժան Տեր-Գուլանյանը կանչեց իր սենյակ ու ինչ-որ բան առաջադրեց: Ճիշտն ասած, ես հայերեն լավ չէի հասկանում, իր ասածից հասկացել էի միայն այն, որ սենյակներից մեկում մի մարդու պիտի լուսանկարեմ:

Մտա այդ սենյակը, տեսնեմ՝ մի մարդ է նստած գրասեղանի մոտ՝ ակնոցն աչքերին ինչ-որ բան է գրում: Իրար հետևից մի տասը լուսանկար արեցի, իսկ նա ոչ մի լուսանկարում աչքերը չբարձրացրեց: Ներքուստ ըմբոստացա, մտքումս ասացի՝ վերջին կադրում գոնե պիտի ինձ նայի: Վերջապես այդ մարդը ավարտեց իր գործը, ակնոցը բարձրացրեց ճակատին ու ինձ նայելով հարցրեց՝ տղա ջան, էդ ի՞նչ ես անում: Արագ բռնեցի կադրը: Այդպես ծանոթացա Հրանտ Մաթևոսյանի հետ:

Այսպիսին էր Գարունը: Բայց մի վատ կողմ ուներ. Գարունը գագաթն էր: Դրանից վերև էլ ոչինչ չկար, որին պիտի ձգտեիր հասնել: Եվ երբ Գարուն ամսագիրն արդեն «պաշտոնաթող» եղավ, ես մնացի զրոյի վրա: Պետք էր նորից սկսել:

 

-Սկզբում շեշտեցիք, թե այդպես էլ արհեստավարժ լուսանկարիչ չդարձաք: Ձեզ սիրողակա՞ն լուսանկարիչ եք համարում:

-Արհեստավարժի ու սիրողականի սահմանումներն ինձ համար մի քիչ այլ են: Ես որսում եմ այսօրվա պահը՝ վաղվա համար: Ես չեմ նկարում պատվերով, որպեսզի ստիպված լինեմ հարմարվել պատվիրատուի քմահաճույքներին: Իսկ սիրողական բառից խորշել պետք չէ, արմատում, խնդրեմ, սեր բառն է, այսինքն թե՝ սիրով արված գործ է:

 

-Խոսենք Ձեր նախագծերից: Որքանով ես եմ տեղյակ, Ձեր վերջին նախագիծը՝ «Տեսողական պոեզիան», Բրոդսկու հայտնի խոսքերի հիման վրա ստեղծվեց: Ի՞նչ սկզբունքով ընտրեցիք գրող-հերոսներին:

-Նախագիծն առաջին հերթին լուսանկարչական էր, ոչ թե գրական: Եվ իմ մոտեցումը այս նախագծին գրականագետի չէր: Նախապես ինձ համար գրողների ցուցակ էի կազմել, ապա հարցուփորձ արեցի ընկերներիս, նրանք էլ առաջարկեցին մի քանիսին: Եթե անկեղծ լինեմ, ես այս նախագիծը համարում եմ իմ պարտքը Գարունին, որի միջոցով ես ծանոթացա Տիգրան Պասկևիչյանի, Արմեն Դավթյանի և գրական աշխարհի այլ հետաքրքիր դեմքերի հետ: Ափսոսում եմ միայն, որ Վահագն Աթաբեկյանին չեմ նկարել: Ինձ խոստացել եմ, որ այս նախագիծը Աթաբեկյանի լուսանկարով եմ ամբողջացնելու: Այդ օրերին լինում էր, որ ես իմ բանաստեղծ ընկերների «առաջին ականջն» էի, առաջինն էի լսում նրանց դեռ երեկ գրված բանաստեղծությունները: Եվ պոետն ու իր բանաստեղծությունը լուսանկարչի իմ աչքում կոլլաժ էին դառնում:

Իսկ այս նախագծի լուսանկարները սկսեցի 2015-ի հունվարից: Հունվարի 4-ին գնացի Վանաձոր՝ Հրաչյա Սարուխանին լուսանկարելու: Ուզում էի նրան լուսանկարել անպայման իր միջավայրում: Այնտեղ Սարուխանը ինքն է, իր  աշխարհում, իսկ Երևանում կարծես քաղաքի բարձր շենքերի մեջ կորչում է:

 

-Երբ պատրաստվում էի այս հարցազրույցին, համացանցում Ձեզանից մի միտք հանդիպեցի, այն է՝ «մեր ժողովրդի մտածելակերպը խաչքարերից այն կողմ չի փոխվել»: Խոսե՞նք առանց չակերտների:

 

-Մենք հին ազգ ենք ու հին չափանիշներով էլ նայում ենք աշխարհին: Այսօր մենք շատ նկարիչներ ունենք, բայց քիչ արտիստներ: Եվ այդ քիչ արտիստներով մենք պետք է մտնենք համաշխարհային մշակութային հոսքի մեջ:

Մի քանի տարի առաջ Ֆրանսիայում մի փառատոնի էի մասնակցում, ինձ ուղեկցող վարորդը ֆրանսիացի էր: Իր կոտրտված անգլերենով ինձ հարցրեց՝ որտեղի՞ց ես: Ասացի՝ Հայաստանից: Ասացի ու ափսոսացի, որովհետև մտածում էի, որ հիմա կսկսի՝ Գենոցիդ, Ազնավուր… Բայց այս մեր ֆրանսիացին ուրախ բացականչեց՝ օ՜, Փելեշյա՜ն: Ասացի՝ արգելակիր, քեզ պիտի գրկեմ: Փելեշյանին մեր ժողովրդի քանի՞ տոկոսն է ճանաչում (99):

Մենք կենտրոնացած ենք հին արժեքների վրա: Կամ պետք է մեզ փոխենք, կամ դրանց մատուցման ձևը:

Մի դեպք էլ հիշեցի. արտասահմանում կրկին մի փառատոնի էի մասնակցում: Այցելուներից մեկը մոտեցավ լուսանկարներիս ու Արարատը տեսնելով հարցրեց՝ ի՞նչ լեռ է: Մտածեցի՝ հիմա ստիպված եմ սկսել մեր հնագույն պատմությունից կամ էլ Եղեռնից: Բայց հրաշալի պատասխան գտա: Ասացի՝ Աստվածաշունչը կարդացե՞լ եք, այնտեղ գրված է: Մարդկանց միտքը պետք չէ ծանրացնել մեր ողբերգությամբ կամ պատմություններով, այլ պետք է թույլ տալ, որ իրենք հարցեր տան, իրենց հետաքրքրի կամ հուզի:

Նույն մեթոդը ես կիրառեցի Մահից հետո ծնվածները նախագծով, երբ լուսանկարեցի Արցախյան պատերազմում ընկած մարտիկների զավակներին՝ հայրերի լուսանկարները ձեռքներին: Ես չպատմեցի արդեն պատմված պատմությունները, ես դիտողի առջև մերկացրեցի փաստը: Մարդիկ սկսեցին հարցեր տալ, որոնց պատասխանները, հույս ունեմ, կփնտրեն արդեն առանց ինձ:

Այդպես է: Ժամանակակից արվեստը պետք է հարց առաջադրի: Պատասխանն արդեն դիտողի գործն է:

Հ. Գ.

Եթե ես պոետ լինեի, բանաստեղծություն կգրեի լուսանկարչի մասին, ով ամեն անգամ, երբ ուզում է բիբլիական լեռը լուսանկարել, չի կարողանում: Չի ստացվում: Որովհետև էն ժամանակ, երբ ամեն անգամ ուզում էի Արարատը լուսանկարել, ձեռքս դողում էր, չէի կարողանոմ ֆոկուս բռնել իսկ աչքերս թրջվում էին, ու հոսում կաթիլները: Հիմա դյուրին է, տեխնիկան ինքնաֆոկուս ունի, որքան ուզում ես՝ կարող ես չխկացնել: Հիմա էլ դա է դարձրել անհոգի:   

Գերման Ավագյան

2 դեկտեմբերի, 2015, Անդինի խմբագրություն

Անդին 9-10, 2015

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք