Ոսկե ճանճը

12355094_1300939439931761_1167011846_nԶիզին ուրախացավ՝ շնչավոր տեսնելով և ուղղակի ու անմիջական  դիմեց նրան.

-Հը, ի՞նչ կա…

Տան փականր չէր փակում, ինչր փակեր, ումից… «հյուրերը»  փակ դռան տակից էլ ներս ու  դուրս կանեին.  Մկների  համար բոլոր  դռները  բաց էին։ Քանդված  ծեփերի  տակով ելումուտ էին անում ու ծվծվոցով լցնում տունր։

Թակարդ չէր գնում… «Թող ապրեն, նրանց կերածն ի՞նչ է»:

Սարդին չէր քշում ցանցի հետ։ Եվ անցյալ- անցյալ  տարիների  սարդերր ցանցերի մեջ խճճվում, չորանում, մնում էին։  Զիզին մաքրասեր էր, բայց տան այդ անկյունը համառորեն ու երկյուղածորեն չէր սրբում, վախենում էր որևէ մեկին սպանելուց։

Ձմռան ընթացքում մկներն էին հյուր դալիս, մեկ էլ պատանկյունի սարդը։ Նրանք, Զիզին ու Տորքը ապրում էին համերաշխ, տալիք-առնելիք  չունեին։ Հարազատ, խղճալի մի բան կար  Զիզիի ու շրջապատի մեջ։

Տորքի գլխին կուչ եկած ճանճը ոչ մի շարժումով  չմտանեց իր անծանոթ լինելը.

-Ձմռան կեսին մոլորվել ես։

ճիշտ է, նա միշտ զրուցում էր գոյություն չունեցող որևէ մեկի հետ, բայց ճանճն ուրիշ էր։

-Թևերդ էլ ոսկի են… Իմ գորգի քնջերի պես դեղին:

ճանճը տեղից  չշարժվեց, և պառավը չհամարձակվեց նրան նեղություն տալ. «Թող կանգնի, երևի մտքին բան կա, սպասում է։ ճանճերն էլ  բոլորի նման սպասում են՝  ո՞ւմ, ինչի՞ …»:

Ձմեռն եկավ, սենյակի կիսալույսի միջով մտավ մարմնի մեջ, երակներով տարածվեց դեպի ոտքերը, որոնք սմքել էին հին կրկնակոշիկների մեջ։ Վեր կացավ, կտուտիչը, թելերը դրեց կողովի մեջ, մոտեցավ բուխարիկին, ցախ ավելացրեց, ձեռքերը պահեց կրակի վրա՝  մատներր կենդանացան ու գնացին դեպի գլխաշորը.  Ինչ- ինչ, նրա գլխաշորը միշտ կարգին վիճակում էր լինում։ Օհանեսն էլ էր նրա գլխաշոր կապելուն սիրահարված՝  կար ժամանակ, նրա արծվաքիթն էլ էր դուրեկան, և աչքերն էլ  գլխաշորի տակից կրակով էին վառվում, թռչկոտում գյուղի տղաների վրա։

Բնությունը չարախնդաբար, թե պատահաբար նրա դեմքին չարություն էր ծերացրել։

(Կյանքը ում հետ ինչպես վարվում է, այն էլ ծերացնում է դեմքին)։

Գյուղում մոռացել էին նրան։ Եվ ոչ ոք չգիտեր, թե նրա մեջ բացի վշտից էլ ինչ կա նստած։ Եվ քանի որ ոչ ոք մի ժամանակ չի իմանա, թե որևէ մեկի մեջ ինչ կա նստած՝ սիրտը մնում էր փակ աշխարհին ու մարդկանց։ Սիրտը փակ, կնճիռները ծվարած, գլխաշորը գունաթափ, սենյակը անշունչ՝ չորացած լավաշով ու դեղնած բնկալով, հետո ինչ, որ գործածը «դեղնաքունջ» էր, որ այս էլ քառորդ դար հավաքում էր այդ գորգի թելերը՝  մի քիչ  ձգձգելով… թելերը ներկում էր, ներկածը մտքի մեջ կցում իրար և հուշերը կցմցում, որը պատառ-պատառ էր անում պատռված սիրտը։

-Գարունր գա, ծառերը ծաղկեն…

«Գուցե այս ճանճը լիազորված է, որ գա ու նստի՞». այդպիսի արարածներ շատ կան, որ գալիս ու նստում են։

«Բնազդը մի նպատակ ունի՝ ապրել»։ Զիզին այս քանի տարի ապրում է մաշված բնազդով, կտկտացնում է կտուտիչը, և հենքի թելերը լարվում են, լարվու՜մ…

-Թե նստելու ես, նստիր, բան չունեմ ասելու, բայց որ խոսել իմանայիր, լավ կլիներ, հոգնած ենք, երկուսիս քունն էլ կտաներ։

Այդպես է, պատահում է ավելի շատ խոսելուց է մարդու քունը տանում։

Նրա մանկությունն էլ  շատերի մանկության պես անխաղալիք էր անցել, ջահելությունը՝ անհրճվանք, այդ պատճառով կարմիր գույն շատ էր սիրում, որդան կարմիր, որով նախշում, զարդարում էր իր հավատների «դեղնաքունջը»։

Մահվան մասին որոշակիորեն չէր մտածում, մտածելիս էլ մտքերը շեղում էր։ Կյանքը անկանոն կերպով բաժանում էր երկու մասի՝ մինչև Կարոն և Կարոյից հետո: Օրն էլ էր բաժանվում երկու մասի՝ մինչև Կարոյի նկարից կարոտն առնելը և հետո։ Այսօր ճանճի պատճառով երկրորդ անգամ գնաց դեպի Կարոն. ձեռքերն իջեցրեց, փեշերին տարավ, փեշատակից բանալի հանեց։ Ժամանակին այդ սնդուկում ինչ ասես կար՝ ծախեց-ծախծխեց, տվեց֊-առավ, նպատակ ուներ։ Սնդուկից հանեց Կարոյի նկարն ու երկյուղածորեն սրբեց՝  հաստատ գիտենալով, որ նկարները էլ ոչինչի տերը չեն այս աշխարհում։ Աչքերի փոսերը համակրելի ընդգծումով  եզերվեցին  այտոսկրերի վերևը, և արծվաքիթն էլ մեղմացավ՝ Կարոն զինվորի շորերի մեջ ժպտում Էր։

-Մի քիչ էլ համբերիր, հողահոտից գլուխս պտտվում է, գարունը գալիս է…

Նկարը փաթաթեց գլխաշորով, որ պսակից էր մնացել և ծաղիկներ ուներ վրան:

Սնդուկր նորից փակեց։

(Բոլորը միշտ կարծում են, թե փակելով որևէ բան կփրկեն աշխարհից)։ Փեշը աչքերին տարավ.  նկարը ձեռքին երբեք լաց չէր լինում, ամաչում էր Կարոյից։

Նա գիտեր, անհայտ կորածների ցուցակից մի օր Կարոն կիջնի, կհայտնվի, մարդկային գույն կստանա ու կգա մորը տեսության. սպասումր տարիք չունի, սպասումը եզր չունի: Ամեն մարդու սպասում տիրոջ տարիքն ունի, սրտի գույնն ունի և տիրոջ նման հիվանդանալով, գունատվելով,  հյուծվելով է… վերջանում։

-Ես էլ թևեր ունեի…

Զիզիի կնճռոտ դեմքը հարթվել էր, և խավար լույսի տակ թրթռում էին կաաույտ երակները, հոգնած  կոպերն իջնում էին  և ծածկում երբեմնի խոշոր աչքերը, ձևը կորցրած բիբերը նստում էին իրար վրա։

Դրսից գարնան հոտ էր գալիս, ոնց որ բոռերը կռիվ տալիս` անտանելի աղմուկ կար ականջների մեջ։

Հասկացավ, որ ձայները խարխլված ականջների գործն են` բա չխարխլվե՞ն… քանի տարվա  ականջներ են, որքան աղմուկներ են լսել, կարոտի կանչերը թողած ճամփեքին. Չալոյենց Օհանեսի դռանը, որի հետ փնջած գառով սար գնացին, փնջած «ղոչ֊ տղա» աշխարհ բերին։ Օհանեսը գնաց,  չեկավ… Օհանեսը գնաց, չեկավ…  Դատարկությունը քարափների գլխին վզզաց ու քամու պես մի օր գլորվեց քարափներից, անհուսությունն էլ հետը.  ջահել էր։ Արտերը նորից  կանաչեցին, աովակները  նորից  քչքչացին իրենց երգերը։ Հե֊տո Կարոն գնաց… չեկավ.  հետո Կարոն գնաց, չեկավ… և ուըիշի  ճրագի փոխարեն …

(Այդպես է, երբ քո ճրագը հանգչում է, ուրիշների վառվող ճրագներն են մեղավոր, անտանելի)։

-Խիղճս էլ է պառավել, մի կարգին չեմ կարողանում քեղ խղճալ, առանց խիղճ ապրել կլինի՞ …

Անպատասխան խոսքերից, թե անհենարան գլխի  ծան֊րությունից  կծկվեց ինքն իր մեջ։ Ննջում, սթափվում էր, նայում  ճանճին, նորից փակում աչքերը… Անտես մի ձեռք չէր թողնում, որ գնա իր տեղաշորի մեշ ամփոփվի, վերջապես ամփոփվի մի ուրիշ բանի մեշ.  Կյանքի խաշամը մի կողմ էր գնացել, տակին մնացել էր հողը. փխրուն, անուժ մարդկային  շինվածքը։

-Բը՜ղղ…

«Ծանրացած ականջներիս գործն է, այ ճանճ, բա էլ մարդ չկա՞ … որ գնաս նրանից բան ուզես, ես էլ մարդահաշիվ չեմ:  Թռչել տես ուզո՞ւմ… պահակ կանգնիր, էսօր էլ միասին լուսացնենք։ Մի կերպ կլուսացնենք։ Մարդահաշիվ չեմ, բայց գլխիս պահակ կա, աշխարհում ամեն մարդու գլխին հոգեառի պես մի քանի պահակ կան»։

Կեսգիշերին պառավը, պատին հենված, ննջում Էր։

Գիշերը  քրթմնջաց, հասավ սարերի գլուխը, լույս քսեց  աշխարհի երեսին։

-Նստած եմ քնե՞լ…

Պատուհանի ապակու  վրայից գոլորշի Էր բարձրանում։ Փափկել էր բակի ձյունը, տակից պղտոր ջուր էր հոսում։

Զիզիի սիրտր ընդառաջ գնաց լուսաբացին, ետ եկավ ապակուն և կարոտով կպավ նրան, ոնց որ Կարոյի նկարին։ Հետո թափով շուռ եկավ, կարծեց ուշանում է` նստեց գորգի տակ, եզրերի վերջին ոսկե թելերը քաշելու. ժպիտը ծվարեց բերանի խորշոմներում` ճոճքի թելերի մեջ ճոճվում էր գիշերվա ոսկե ճանճը, և մաշված թելերից լույս էր ճառագում:  Զիզիի սիրտը ծառս եղավ։ Նա վերջնականապես երես դարձրեց իրենից  ու աշխարհից, իր խղճից և օտար ճանճերի մահն էլ չուզեց պառաված  աչքերով սգալ, ոչ էլ օտար ճանճերի մասին ուզեց պառաված ականջներով լսել։
Ինքն իր վիշտն ունի, որ ոչ տարիք ունի, ոչ գույն, թող կորչեն բոլորը, թոդ դժոխքի բաժին  դառնան…

Եվ նա անճարակ ու լուռ, հեծկլտաց անտարիք արցունք֊ներով: Հետո ճանճին վերցրեց, դրեց տորքի գլխին, իր նախկին տեղը և ավելի շեշտված, ավելի վրեժխնդիր ու ավելի համառ սկսեց  կտուտիչր  կտկտացնել: Ամեն հարվածից հետո ավելի հասկանալով, որ աշխարհի ամեն ինչի մեջ ոսկե ճանճ է նստած, որ բզզում, հա բզզում է, հետո լուռ ու մունջ վերջանում, գնում էս  անտարիք աշխարհից, մեկի սպասումը ոսկի դարձնելով, մյուսինը` ճանճ։

Լուսաբացը վերջնականապես մտել էր գյուղ, և որոշակի մի բվվոց չէ, չէ, հարսանիքի ձայնը լսելի էր գյուղամիջից:

Զուռնի ձայնը ականջների մեջ, գորգի մեջ գյուղի հարսանիքը` կտուտիչով կռվում էր, սպանում էր բոլոր ցավերը։

Վերջացրեց։

Կտրեց գորգի խավը, դեմքը հպեց դեղին քնջերին ու անշարժացավ. կարծես հողին հենվեր, որից դեռ գթալու բան ուներ։ Հետո հեռվում զուռնան զլեց.  Զիզին ուշքի եկավ, ու մկրատը նորից կենդանացավ մատների մեջ։ Հետո գորգը ծանրությունից իջավ, ներքև սահեց։  Ջիզիի ոտքերի տակ, որպես երախտագիտություն, որ իրեն արարել, աշխարհ են բերել…  Զիզիի աչքերը սևեռվեցին տորքի դատարկ քառանկյունուն:  Շատ էր սպասել այդ օրվան. հարյուր հազարավոր Կարո, ծաղկեփնջեր թափահարելով, գալիս էին դեպի Զիզին և տորքի դատարկ քառանկյունու մեջ ծաղիկների  հետ պսակի զույգեր էին կազմում, նկարվում ։

Վախով լի, կարկամած շուռ եկավ դեպի դուռը, թվաց ինչ-֊որ մեկն եկավ։ Եկավ ու շնչասպառ կանգ֊նեց դռան տակ և շնչասպառ չհամարձակվեց ձայն հանել, որ ծեր մորը չվախեցնի։ Այդ «մեկի» սրտի տրոփն զգում էր, հևոցն ու հեթոցը զգում էր, ուզում էր ասել` հանգստացիր, թե չէ սիրտդ կպայթի այդ սարսափելի տրոփ֊յունից։

Հետո ցավագնորեն, չորացած մատներով բռնեց իր դողդողացող կուրծքն ու փակեց աչքերը. դռան գլխի ծեփն էր ընկել։

… Հարսանիքը պտույտ էր գալիս, հարսանիքը դոփում  էր, ծիծաղները դղրդալով թափվում էին երկնքի տորքից։

Հենքի կտրած թելերը ձեռք֊-ձեռքի տված զինվորների պես  սպիտակ ու անմեղ, տոնական շրջանակ էին կազմել տորքի դատարկությանը։

Գորգը  Զիզեի ոտքերի տակ ու ձմռան մեջ, իր կյանքի ձմեռների մեջ, կրակին էր տալիս ու կրակի պես այրվում էր։

Զիզին բռնեց գորգի քնջերից, չկարողանալով գորգն իրեն  փաթաթել, ինքը փոքրացավ, մտավ գորգի տակ: Բուխարիկի  կարմիր հրացոլքը ընկել էր տորքի դատարկ քառանկյունու  մեջ, և սպիտակ  շրջանակի մեջ բոցը այրվում էր, և նկարվող զինվորներն էին այրվում հրացոլքի մեջ։

Զիզին գորգը մեջքին շարժվում էր անկյանք, պառավական մոռացկոտությամբ, հետո հիշելով, հիշողությունը շարժում և պտույտ դարձնելով, քիչ-քիչ  շտկում մեջքը։

Բոցերի միջից դուրս գալով` նրա հետ պարում էր Օհանեսր ապակե աչքերով, Կարոն` ապակե աչքերով… և  չգիտես ինչու, նրանց աչքերը  երբեմն դատարկվում էին և օտար ու մութ էին դառնում` մեջը մոլորված, ջահել  Զիզին։  Զիզին որ֊քան ուզում էր, որ Օհանեսն ու Կարոն ժպտան, չէր լինում, չէ…

Արյունը ծառս եղավ, խենթացրեց պառավին, թևերը երկինք կարկառեց, մնաց այդպես, հետո  ճմլեց  թևերը ու գա֊լարվեց տան դատարկության մեջ։

… Նազենազ, վազեվազ, գույն տալով, գույն առնելով, դհոլ զուռնի թնդյունի տակ պսակի ծոպքերը ամոթխած շաղ էր ավել դեմքին, և այդ շաղերի հետ խենթ պարում էր Օհանեսը, և թնդում էր աշխարհը նրանց ոտքերի տակ, և ձորերն էին թնդում` մեջքը լիքը հաճա՜ր, հաճա՜ր… որ խաշամի տակից, ցուրտը փչելով հավաքում էին, որ ապրելու հաց ամբարեն։

Զիզին ձեռքերը աչքերին էր տանում, ամաչում էր Օհանեսից։ Հետո, երբ ձեռքերը  դեմքից հեռացնում էր, նորից  էին բոլորը գալիս ու ապակե  աչքեր էին ունենում` Զիզին  շարունակում էր  ճոճումը։ Նրանց ապակե աչքերի փայլը  սառնություն էր փչում, և ձեռքերը նորից էին մնում կարկառված օդում. և նրա միջի ոսկե ճանճն էր մնում կարկառված։ Հետո երկնային ուժ առած կարմիր մեղքի պես գորգը փաթա֊թեց իրեն, և վհատ թևերը փաթաթվեցին գորգին` ծանր էր, շատ էր ծանր գորգր, կարմիր ու դաժան։ Տեղում փլվեց, կուչ եկավ գորգի տակ։

Մարող, վհատ, մեղքի պես մեղավոր, տրոփում էր նրա մի բուո սիրտը ոսկե ճանճի պես։

-Որ մեղքիս  համար…

Հետո կոպերն իջան հանգած աչքերի վրա, Օհանեսի դեմ֊քը դարձավ Կարոյինր, Կարոյինը` Օհանեսինը, և ամեն ինչ դարձավ մի գիծ, և  այդ գծի վրայով հարսանքավորները  լարախաղացների պես թռչկոտելով, անդարդ ու անտեղյակ գալիս էին Զիզիին աչքալուսանք տալու.

-Վեր կաց, բոլորն ուրախանում են, դու էլ ուրախացիր…

Շեմից մտնող կինը փշաքաղված կանգնեց`

-Զիզի՞… Բա ինչու՞ էիր խաբար անում։

Կոպերը բացեց և չտեսնող աչքերով հասկացրեց, որ գորգը վրայից վերցնի` ծանր է:

Հարևան կինը թաքցրած հիացմունքով ձեռքը քսեց «դեղնաքունջին»։

-…Օհանեսից… Կարոյից…  հարսին-փեսին տար…

Զիզիի  մրմունջները այրվեցին կարմիր  հալոցքի մեջ։

-Զիզին ձեզ մատաղ… մի բարձի ծերանաք… զույգ ղշերի նման… կալերի վրա դուշման քար գցող չլինի, չէ…

…և մարած հեծկլտոցը այրվեց այդ բոցերի մեջ։ Տորքի դատարկ շրջանակի միջից էլ ոչ մեկը դուրս չեկավ ապակե աչ֊քերով, Կարոն դուրս չեկավ, Օհանեսը դուրս չեկավ, ոչ մեկը  դուրս չեկավ։ Երկնքի տորքի մեջ գնաց Զիզին`  ջահել… կարոտով։ Վառվռուն, ինչպես կարմիր գույն, և հարևան կինը մնաց տորքի դատարկ քառանկյունու մեջ հարևանցիորեն  վհատ  ու կարկամած. հետո գորգը գրկած, մի ամբողջ կյանք գրկած, ուզում էր մնար`գնում էր։ Ուզում էր գնալ… մնում էր… Գորգի դեղին քնջերից շողք էր ընկել Զիզիի դեմքին ու մնացել քնած` վախենում էր արթնացներ։

Հարևան կինը տորքի դատարկ քառանկյունու միջից  եր֊կյուղածորեն շարժվեց  դեպի ելքը… գնաց  նորապսակներին  ընծա  տալու… և նրա հետ, գորգի քնջերին թառած, հարսանքատուն գնացին ԱՊՐԵԼՈւ ԲՈԼՈՐ ԼՈւՅՍԵՐԸ։

 

Share

Կարծիքներ

կարծիք