Սարյակի հմայքը

Հեղինակ:

IMG_9535

Անմարդկայինի վերածումը միայն այսօրվա ծեգին եմ ապրում. մղձավանջ-երազներից են, ոնց որ ուղեղս ու ներքին օրգաններս հանած լինեն, ասենք, լվացքի փոշու տուփ եմ արթնացել, սիգարետի չեմ ասում, որովհետև գոնե էդպես լավ կլիներ: Երազներիցս միայն մի բան եմ հիշում. մարդիկ ու ես էլ նրանց հետ ոտքերով էինք խոսում, այսինքն՝ լեզու չկար, վազում էի կամ արագ քայլ գցում, ու դա ինչ-որ բան նշանակում էր՝ լեզուն ոտքերում էր. անկապ մի բան, բայց պատկերացնում եմ՝ երեխայիս համար հեքիաթ ոտքերով պատմեի՝ ինչքա՜ն պետք է քայլեի:

Աչքերս դեռ մշուշոտ նայում եմ շուրջս ու լսում վարագույրների խշշոց, դռների ճռնչոց, կատվի մլավոց, սկսում եմ տեսնել սրանց, առարկաները հետզհետե դասավորվում են, ուրեմն լրիվ արթնացել եմ, բայց այս առավոտ տարօրինակ անհանգստությամբ եմ ելել, գուցե ոտքերով երազից էր. նույն երազն եմ ուզում տեսնել, երևի կա այդպիսի մոլորակ, որտեղ անրջելու բջիջը ոտքերում է պահպանված, մյուս գիշեր կփորձեմ անցնել մի անհայտ կետից անհայտ կետ ճանապարհորդող ծնկներին: Ամեն դեպքում սիրտս խաղաղ չէ, չնայած ականջ եմ դնում, և ձախ կողմից մանկան կրծքային կտկտոց է գալիս, այնուամենայնիվ մի բան այն չէ, ասես երազիցս ինչ-որ բան եկել ու թաքնվել է մոտակայքում…

Ֆռթոցն ինձ հուշում է, որ արդեն սուրճ եմ խմում, կարծես խաղաղվել եմ, հեռախոսը զանգում է, վերցնում եմ՝ հայրս է, այսինքն՝ ինքն է ասում՝ ողջույն, ես քո հայրն եմ, ինչպե՞ս ես: Ասում եմ՝ լավ եմ, հայր: Նա զնգոցով դնում է լսափողը, թվում է՝ այս կարճ, անբովանդակ երկխոսությունը կրկնվել է. նորից խռովվում է հոգիս. ուժեղ ցավ եմ զգում շնչափողիս՝ հենց «հոգումս», ցավն ավելի է սաստկանում, սա միակ բառն է, որն իմ տեսողությունում որևէ առարկայի հետ չի հարաբերվում, տաբու կա բառի վրա, ստիպված լռում եմ:

Միանում է ձայնագրիչներից մեկը, ու աչքս ընկնում է վրան, ինչը մինչ այդ սպիտակ սեղանին չէի նկատել, ոտքերին հենված այս մակերեսն էլ հայտնվեց, երբ դաստակով հենվեցի, ու փայտը կռկվեց:

Այսինքն՝ ձայնն ավելի արագ է ստեղծում իմ ուզածը, քան տեսողությունը կգտներ դրա դատարկությունը:

Պատերին, չորս կողմս մեծ տառերով գրված է՝ «Սարյակի հմայքը»*: Ես չեմ հասկանում սրա իմաստը, նախկինում չեմ էլ վերլուծել, բայց երազից եկած հետաքրքրասիրությունը աչքաթող չի անում:

Ձայնագրիչից սիրելի հնչյուններ են գալիս. նե ինչ-որ հուշեր է մեզանից պատմում. հանկարծ զգացի, որ սիրում եմ ներա ձայնը ու արդեն վաղուց, տեսնես երբ է թողել այստեղ ու գնացել. պետք է գտնեմ, համբուրեմ, գոնե ներան սեղմեմ ինձ,- մտածեցի ես: Վերցրեցի հեռախոսը՝ հավաքեցի ներա ձայնագրիչին ամրացված համարն ու սպասեցի, հենց առաջին զանգի հետ միացավ, անհամբեր մրմնջացի՝ կարոտում եմ քեզ: Ներա ինքնապատասխանիչն արդեն խոսում էր՝ գիտեմ, ես նույնպես կարոտում եմ: Մոտեցա և չխկոցով միացրեցի 1950 թ. ձայնագրված Վոյաջերներից* մեկը. երգում է Էդիտ Պիաֆը,- ասաց մի խռպոտ ձայն:

Ովքե՞ր են ապրում ինձ հետ նույն շենքում, միևնույն փողոցում. այս հարցը, այսօր ծագում էր կիսախուլ հնչյունների ու վերելակի դռան չխկոցներից, գուցե ոչ մեկը չկա ամբողջ շենքում, միայն ես եմ նստած սենյակումս: Կարծես ինչ-որ գաղտնի մարդիկ կենդանության հնչյուններն են ձայնագրել ու դրել բնակարաններում՝ օրորոցի ճռճռոց, դռանը մոտեցող և հեռացող քայլերի կտկտոց, մուրճի մի քանի զարկ, ծեծվող կնոջ ճիչ: Չեմ կարող էսքանին ականջ դնել, հանկարծ մտածում եմ՝ ինձնից բացի այլևս մարդ չկա և միայն ձայնագրություններ են, լրիվ թևաթափ եմ լինում: Այո՛, ես սեփական ձայն ունեմ, ես խոսում եմ, ուրախացած թռչկոտեցի թմբուկաձայն հատակին, որը փռվեց ու երկարեց սենյակով մեկ, մի պահ անց նորից սառեցի, իսկ եթե ինձ տրված ձայնալարն էլ ընդամենը խայծ է մեկ ուրիշ ձայնագրության համա՞ր, գուցե ես նո՞ւյնպես…

Նայում եմ, շուրջբոլորս ձայնագրիչներ են տեղադրված:

Սեփական մարմին ու ձայն չունեմ. «լավ եմ, հայր, կարոտում եմ քեզ», սա և իմ բոլոր մտքերը նախօրոք ձայնագրված դրված են շուրջս որևէ սարքում. կրկնությունների շարքում եմ կենում, դատարկության մեջ, որտեղ մատերիա չկա: Փորձում եմ չմտածել, ունայնացնել ինձ մինչև վերջ, մինչև տակ. ներսս տպավորված մտքերը սեղմում՝ մեկից մյուսն անցնելով, ոչ թե ժխտում, այլ արհամարհում եմ, և սրանք ցնդում են, անգամ ժամանակի զգացողությունը նետում եմ երեք վայրկյանի արանքը, այսինքն՝ նույն բանը հազար անգամ մտածում եմ այդ երեք վայրկյանի ընթացքում. ժամանակը խցկում եմ անդադար նույնը մտածվող մտքիս մեջ, որ սառի, ոչ առաջ, ոչ հետ՝ դադարում եմ, այլևս (–) և (+) մտորումը չկա, ընդամենը դիտում եմ, այնպես, որ եղածը հայացքիցս ներս չտանեմ. առարկաներին որոշակի հեռավորությամբ եմ պահում, աչքերիցս մի 2 մմ տարածության վրա սրանց անշարժացնում՝ փակուղի եմ դնում, որ ներս չսողոսկեն ու չստիպեն ինձ մտածել, այսինքն՝ 0-ական պահի մեջ եմ, էսօր անընդհատ ընկնում եմ այս խուլ՝ ածխացած ժամանակահատվածում, ինչպես ագռավի ձայնը, որը և ժամանակ է ընդգրկում, և տարածություն, սակայն միևնույն է՝ նրա կանչը միս ու արյուն չունի. զգացողություններից, տեսապատկերներից, ամեն ինչից զրկված՝ դրսից-ներս-ներսիցս-դուրս անցման թափանցիկ շերտում են կենում: Ինքս ինձ նետելով անդադար կուլ տվող ունայնությանս մեջ՝ տեսնում եմ, սկսում եմ հասկանալ, որ իրականում տրանսցենդենտալ, այնկողմնային ու արհեստականորեն ստեղծված ԴԱՏԱՐԿՈՒԹՅԱՆ մեջ եմ, և ոչինչ չկա, ինչպես անհատակ փուչը, անգամ հայացքս է զրկվում առարկաներին կառչելու և դիտելու ուժից, քանի որ բացարձակ ամայություն եմ հայում: Կոշիկներիս կտկտոցը, անգամ «գլուխս» պտտելիս կռճիկների հատուկենտ ճռթոցը այս նախապես ստեղծված ձայներն են ստեղծում շուրջս, միայն սրանք են ինձ պատկերի զգացողություն հաղորդում:

Գտնվում եմ մի վայրում, որտեղ մարդիկ վերացել են, ու միայն ձայնագրություններ են մնացել, պարզվում է՝ ես նույնպես ընդամենը ձայն եմ, ոչ մարմին ունեմ, ոչ ոտք ու ձեռք: Անհիշելի ժամանակներից, ինչ-որ մելամաղձոտ տեսակից, գուցե հոգեբուժարանից վերցրած ձայնագրություն եմ, ցանկանում եմ իմանալ՝ հազարավոր ձայնագրիչներից որի՞ միջից եմ ես լսվում, որտե՞ղ եմ ես. մոտենում եմ ապարատներից մեկին, որից դռան թակոց եմ առնում, և մեկը կրկնում է՝ վճարե՛ք տան վարձը, բացե՛ք դուռը: Մի՞թե ինձ ոչ ոք չի լսում, չէ՛, ինչպես ես եմ նրանց խոսք-հնչյունները առնում, այնպես էլ իրենք են իմը լսում, երևի ես որպես մտացնոր եմ ծառայում հարևաններից մեկի համար, դե, մարդիկ ունենում են նման մեկի խենթությունները լսելու օրեր: Այսպիսով անհայտ ուժերը նաև ինձնով՝ որպես խելագարի, կատարյալ իրականության պատրանք են ստեղծում. ես ձայն եմ՝ սարսափահար ճչացի ձայնիս համահավասար գծագրվող ամբողջ շենքով, փողոցով մեկ…

Ասես առարկաները հենց դրան էլ սպասում էին՝ բազմաձայն մի երգչախմբով խուժեցին գլուխս ու լցվելով ներսս՝ զինվորականների պես դասավորվեցին իրենց տեղերում, ընդամենը մի պահ լարում եմ անուշադրությանս անկումը, ու ստացվում է նկատել ձայնագրիչների առկայությունը, ու վերջ՝ ես կրկին հնչյունների կույտ եմ՝ առանց այդ մասին կասկածելու:

Ահա, պատուհանը բացեց քամին ու կուզեկուզ զարկվելով կողափայտերին՝ ներս անցավ, դրսում հաճելի ծլվլոց է, կարելի է սիգարետ վառել, ու չխկաց  կրակայրիչը, վերցրեցի լսափողն ու նախապես ամրագրված ձայնով ասացի՝ կարոտում եմ քեզ… Ներա ինքնապատասխան ձայնը պատասխանեց՝ գիտեմ, ես նույնպես կարոտում եմ:

 

 

 

ծնթ.

Սարյակը տիրապետում է լայն ձայնածավալի, որը կարող է ընդգրկել սուլոցներ, ծլվլոցներ, մլավոցներ, տարատեսակ աղմուկներ և զնգզնգոցներ, ի վիճակի է նմանակել ուրիշ թռչունների երգերը, անգամ գորտերի կռկռոցը, շների հաչոցն ու մտրակի շաչյունը:

Վոյաջեր — (անգլ. Voyager — ճանապարհորդ), ամերիկյան տիեզերական սարքավորում, սկսել են արձակել 1977 թ.-ից: Բոլոր Վոյաջերներում տեղադրված են ալյումինե տեսաձայնասկավառակներ, (երկրագնդի տեսքը, մարդկանց, կենդանիների ձայները, անատոմիական կառուցվածքը, երաժշտություն և այլն), որոնք անընդհատ պտտվում ու տարածվում են տիեզերքում:  

Share

Կարծիքներ

կարծիք