Լեռնցին ու անծիրը

Հեղինակ:

20141009162917833

Սկզբում նա կտրում է կապն աշխարհից, քաշվում իր լեռները, և առաջին հայացքից թվում է, թե փակվել իր մեջ ու հաշտություն է որոնում: Հետո հազար ու մի հնարով քարերին կպչելու մոգություն է ձեռք բերում, քարաքոսի պես դրանց վրա ծաղկելու ունակություն, թեև զրկանքի ու զոհողության անվերջանալի մի շղթա է նրա ողջ կյանքը: Բայց դա նրա հոգը չէ: Երբեք որևէ հույզ կամ մի ուրիշ ցուցք չես տեսնի նրա դեմքին, չես իմանա, թե ինչ է լսում կամ ուր է նրա ուշքը, երբ աչքերը ժպտում են քեզ, անգամ եթե նրան պարզապես դավաճանում են…

Մի մեծ գաղտնիք գիտի լեռնցի մարդը, որ փոխանցվել է նրան արյամբ, և այդ մասին նա չի աղաղակում, չի շշնջում. կարծես թե մոռացել է դրա գոյությունը: Դարեր ի վեր լեռնցին նրան անուն չի տվել ու թողել է առանց հոտ ու ջերմության տարբերակումի, առանց շոշափելու հնարի, նաև տեսնելու կամ ունկնդրելու բացառության, բայց այդ բանը զգում է արյամբ, ինչպես զգում են սեփական անմահությունը կամ Աստծուն: Նա ինքն է հալածել իրեն այս խստաշունչ լեռները՝ շարժման, պայքարի, տոկալու և հաղթելու է բերել իր արյունը, վերջին հաշվովª հղկելու ու մի անգա՛մ էլ հնչեցնելու դրա թունդ ու բնապաշտ ձայներգումները, մի անգա՛մ էլ հաստատելու, որ ինքն է այս հողի պահապանը…

Երբեմն նա լքում է իր որձաքարե կացարանը, հեռանում է գագաթներ, ուր արահետներ չկան, չեն եղել, և ամեն ինչ իր վայրի սկզբի մեջ է, վայրի սկզբի պես, ուր հինավուրց ձայներ կան, բզկտված տեսիլքներ ու երբեմնի փոթորիկներից պառակտված շնչառություններ, որ կեծկլտում են կատարներով մեկ ու կոծկում բարձրավանդակը կապտամուժ ցնորքների մեջ, ուր պապանձվում է լեռնցի մարդը, մշուշվում քարափներին և ամենքից թաքուն գիտե, որ դեռ չի պարտվել…

Կրակի պես հին, զորավոր մի տենդ կա, ահեղ, ամենակործան և արարիչ մի բնույթ, որ արտակերտված է մեր մեջ բնությունից. ստեղծելու մարմաջը…

Բայց բնության, այս անկասելի զորեղության առջև ոչնչից ոչինչ է մարդու ստեղծածը: Մեր ստեղծածը ոչ միայն չի դիտվում նրա կողմից, լսվում կամ ընկալվում, այլ գոյություն չունի առհասարակ…

Երկիրը՝ որպես կենսաբանական ճառագում, բոլոր զգայարաններով հառված է անծիրի խորքը, և անհաղորդ, սևեռուն ու կլանված պարպում է դեպի իր նախասկիզբը, իր գոյության առեղծվածը… Սակայն երկնային գաղտնարանի դռները ճաք չեն տալիս, հեքիաթ չեն մաղում, կախարդություններ չեն շրշում, և ո՛չ մի հայտնություն չկա ու ո՛չ մի մարգարեություն էլ չի շողում այնտեղ: Փոխարենը անեզրության խորթ ու անսեռ դատարկությունները փշաքաղեցնում են նրան, բորբոքում խանդը, գժվեցնում նրա ինքնարար բնույթը, ինչից բնությունը փթթում, ահագնանում և տենչում է բուսնել հե՛նց այնտեղ՝ այդ չգո տարածքների ուղիղ սրտի մեջ: Եվ բուսնելու է: Ամե՛ն գնով. սկսած միակ ու աննշան մի հյուլեի մեջ իրեն զետեղելու ունակությունից մինչև մարդկանց ու աստվածիկների հեղեղուն բանակը ջնջելու, թե նրանց իր կառքին լծելու միանշանակ, դաժան ու անխորհուրդ վայրագությամբ…

Բայց այս գաղտնագիրը նաև մեր մեջ է, և անընթեռնելի մեր էությունն է դրա ուղիղ թարգմանը, որ որսում է ակնթարթը, երբ լեռները մխիրճով կանգ են առնում, տրոփում են, ասես երկնքի ծոցի մեջ աչք նետելու պահին ուշաթափվել  և թողած շիկնանք, շփոթ ու սրտազարկի գույժ՝ քլթում են այդ անհատակ, երբևէ հագուրդ չունեցող հրայրքե օվկիանի ճկումների առաջ… Եվ մթագնում է մարդու արյունը, շառաչում, խելահեղ փրփրումների մեջ բզկտում է ինքն իրեն, հորձանք տալիս, թե իր անկուշտ ծարավը զորեղ է  ամենքից…

Եվ զարթնում է ավերմունքի դևը… Ելնում ու կանխագիտումներ է սփռում աջ ու ձախ, գալիքներ մեկնում, զարմանազան հրաշքներ գործում, սկիզբ է փորփրում, վերջ գուշակում, ապա խոսում է Աստծո հետ, բայց իրականում որոնում է արարման կրակը: Բայց լեռնցու արյունն առնում է այս խաբեության հոտը՝ նման այն սոսկումին, երբ միայն մարդն ու նրա ստեղծողը գիտեն, որ տղամարդն այլևս այր չէ, որձ, այլ համակերպումի դանդաղ ու խորամանկ մի փտում, ով սակայն դեռ հույս ունի՝ սպասում, որ զարմանքի, ափսոսանքի ու փուչ պատրանքների խառնուրդով նրա աչքերի մեջ առկայծում է վերին գաղտնիքը տեսնելու կատաղի, ապա մորմոքիչ, ապա ներում աղերսող մի փայլով, որ հետզհետե մթագնում է աչքերի լույսը, մինչև որ խոնարհումն ու անսեռ մտագարությունը կսպանեն նրան… Այդ վերին գաղտնիքը նույնքան անհեթեթ է, ունայն, որքան այն կեղծիքը, երբ մարդն, իրեն արարիչ զգալով, վերածվում է դրա ու ժամանակի ծաղրի, ինչպես ամեն ստեղծող: Թող որ կատարելությանը հանդգնած մեկը, երբ վերջում կանգ է առնում՝ ունկնդրելու իր ստեղծածը, վերջին հաշվով միայն նա գիտե, որ ոչինչ էլ չի ստեղծել: Պայծառատես այդ երերումի մեջ իր էության վերջին ճիգով նա կառչում է ինքնայրումից՝ իր անցած ճանապարհի խաթար, բեկ-բեկ ու վայրիվերո սրտազարկերի մեջ լսելու ու զանազանելու գեթ մեկ զրինդ՝ նվիրական այն հույզը, երբ բոցկլտացել է ներքին շաղկապվածությունը ամենամայր բնության հետ, ձուլել նրան իր տարերքին, որ ամեն ինչին անտարբեր պարպում ու պարպում է դեպի անշունչ, անկենդան անծիրը… Բայց ա՛յն էլ չկա, քանզի ստեղծելն արդեն նախանշում է մարդու՝ բնությունից օտարվելն ու աղճատվելը…

Բայց լեռնցի մարդը այնտեղ է՝ բարձրավանդակի մույթերի ներքո ծվարած քարափներից մեկի մեջ՝ ձյունե կամ կապտասև գագաթներից մեկի հսկումի տակ, որ մամռել քարերին ու լսում է իր արյան շրջապտույտը, ավելի ճիշտ՝ ղողանջը, բորբ ու թրծված ելևէջումը այն հինավուրց ու անկործան ծեսի ամբողջական լրումին սպասելուց, որ ամեն գիշեր հառնում է այստեղ աստղակաթի հետ, որ ոչ ոք դեռ չի տեսել, և ոչ մի որոնող դեռ չի գտել այդ զորեղությունը…

Նա կանգնած է որպես ժառանգ՝ խոնարհ ու հպարտ՝ որպես իր հղկվող արյան հարություն, նաև այն փոխանցելու ու ծավալելու անկասելի կամք, ինչպես իր լեռները: Նա կանգնած է իր իսկ տոնի, կենդանի փառաբանության մեջ՝ որպես դրա հաղթանակը՝ անանուն, գրեթե՛ անտես, գրեթե՛ անշոշափելի, գրեթե՛ անէ, բայց համոզված, որ ահա, ահա անծիրը իջնում, ծունկ է դնում երկրի տանիքին, հևում է, լարում լսողությունը, բռնում շունչն ու նորից հևում… Այդ նա է քամել իրեն այստեղ, բռնկվել սրբազան ցնորքներով ու հողմահարվել, ճայթել, ճողփացել, ճարճատել ու կորզել է իրենից այս հար, հնավանդ ու հարագնա բորբոսը՝ կենաց փառաբանումը: Անծիրը հեղել է իրեն այստեղ և մնացել է բարբարոսված դատարկությունների անմխիթար ու ահալի գրկում մենակ, բայց առնական, անզղջում, անանեծք և անօրհնանք…

 

Անդին 3, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք