Զրույցներ: Մաս երրորդ

20152801132950928

Նայեք երկնքի թռչուններին` նրանք չեն ցանում, չեն հնձում, չեն հավաքում շտեմարաններում` մի հոգացեք վաղվա օրվա մասին: Նայեք դաշտի խոտին, որ այսօր կա:

 

Եկեք, ուրեմն, դիտարկենք շուշանին և թռչնին, այդ բերկրուն ուսուցիչներին: «Բերկրուն ուսուցիչներին»,- բայց չէ՞ որ դու գիտես, որ ուրախությունն ունակ է փոխանցվելու, այնպես որ ոչ ոք ավելի լավ չի ուսուցանի բերկրանքը, քան նա, ով ինքը բերկրուն է: Ուրախության ուսուցչին պետք չէ այլ բան անել, քան այն, որ ինքդ բերկրես կամ բերկրանք լինես. որքան էլ ջանադրաբար նա աշխատի հաղորդել բերկրանքը, եթե նա ինքը բերկրալի չէ, նրա դասը թերարժեք է: Այսպիսով, ավելի հեշտ բան չկա, քան բերկրանք ուսուցանելը,- ա՜խ, դրա համար հարկ է լոկ միշտ իսկապես բերկրել: Սակայն այդ «ա՜խը», ա՜խ, վկայում է այն մասին, որ այդ ամենն այնքան էլ հեշտ չէ, այսինքն` այնքան էլ հեշտ չէ միշտ բերկրելը, չէ՞ որ եթե դու միշտ բերկրում ես, հեշտ է և ուրախություն ուսուցանելը. ինչը կարող է դրանից ավելի ակնհայտ լինել:

Սակայն այնտեղ` շուշանի և թռչնի մոտ, կամ այնտեղ, ուր շուշանն ու թռչունը ուրախություն են ուսուցանում, միշտ ուրախություն է: Եվ շուշանն ու թռչունը երբեք դժվարության մեջ չեն ընկնում, ինչպես դա երբեմն պատահում է մարդ-ուսուցչի հետ, ում մոտ այն, ինչ նա դասավանդում է, գրված է թղթի վրա կամ դրված է գրադարակում, կարճ ասած, գտնվում է ինչ-որ այլ վայրում և միշտ չէ իր հետ. ո՛չ, այնտեղ, ուր շուշանն ու թռչունը բերկրանք են ուսուցանում, այնտեղ միշտ ուրախություն է. չէ՞ որ այն հենց շուշանի և թռչնի մեջ է: Ի՜նչ բերկրանք է, երբ լուսանում է, և թռչունն արթնանում է վաղ առավոտյան օրվա բերկրանքի համար, ի՜նչ ուրախություն է, թեպետ և այլ երանգի, երբ իրիկնանում է, և թռչունը բերկրալի փութում է դեպ իր բույնը, և ի՜նչ ուրախություն է երկար ամառվա օրը: Ի՜նչ ուրախություն է, երբ թռչունը, ով ոչ թե պարզապես ինչպես բերկրալի մշակ երգում է իր գործի պահին, այլ ում աշխատանքը հենց երգելն է, բերկրալի սկսում է իր երգը, ի՜նչ նոր ուրախություն է, երբ սկսում են երգել նաև իր հարևանները, և երբ երգավարժվում է այս գոյավորված երգչախումբը` ի՜նչ ուրախություն է, և երբ, վերջապես, այդ երգչախումբն իր ձայների ծովով լցնում է անտառ ու հովիտ, և արձագանքով նրան են երկրորդում երկինք ու երկիր` ձայների ծովով, որում նա, ումից սկսվում է այդ երգեցողությունը, այժմ բերկրանքից գլուխը կորցրած կայտռում է, ի՜նչ բերկրանք է, ի՜նչ բերկրանք: Եվ այսպես ողջ թռչնային կյանքի ընթացքում, ամենուր և միշտ կա ինչ-որ բան, և բավ է այն, ինչի համար կարելի է ուրախանալ, թռչունը ոչ մի ակնթարթ չի կորցնում, բայց նա կորած կհամարեր ամենայն ակնթարթ, եթե ինքը չուրախանար: Ինչ բերկրանք է, երբ իջնում է ցողը և թարմացնում է շուշանին, և շուշանը, զովանալով, հանգստանում է, ինչ բերկրանք է, երբ լվացված շուշանին քնքշորեն չորացնում են առաջին արևաշողերը, և ինչ բերկրանք է երկար ամառվա օրը: Օ՜, դե նայիր նրանց, նայիր շուշանին և նայիր թռչնին, և հիմա նայիր նրանց միասին: Ինչ բերկրանք է, երբ թռչունը ապաստան է գտնում շուշանի մոտ, ուր նա բույն ունի, և ինչ աննկարագրելի հարմարավետ է այնտեղ, երբ նա ժամանակ է անցկացնում` կատակելով և զվարճանալով շուշանի հետ: Ինչ բերկրանք է, երբ թռչունը վերից` բարձր ճյուղից կամ ավելի բարձր` հենց երկնատակից երանավետ հայացքով հետևում է բույնին և շուշանին, ով ժպտալով վեր է նայում` նրան: Դյութիչ, երջանիկ կյանք, բերկրանքով անչափ լեցուն: Կամ, գուցե թե, բերկրանքն ավելի քիչ է այն բանից, որ, եթե մանրակրկիտ քննես, ապա այն, ինչի համար նրանք այդքան ուրախանում են, քիչ է և չնչին: Ոչ, այդպիսի մանրախնդիր ըմբռնումը,- չէ՞ որ դա լիակատար անհասկացողություն է,- ավաղ, գերագույնս տրտմալի և վշտալի անհասկացողություն. չէ՞ որ հենց այն, որ քիչը նրանց այդքան բերկրալի է դարձնում, վկայում է այն մասին, որ հենց իրենք բերկրանք են և հենց բերկրանք: Մի՞թե այդպես չէ: Չէ՞ որ եթե այն, ինչի համար որևէ մեկը ուրախանում է, պարապ բան է, և այդուհանդերձ հիրավի անասելիորեն ուրախ է, ապա դա լավագույնս ապացուցում է, որ նա ինքը ուրախություն է և որ ինքը հենց ուրախությունն է: Հենց այդպիսին են շուշանն ու թռչունը, այդ ուրախության բերկրալի ուսուցիչները, չէ՞ որ նրանք այն պատճառով են միշտ բացարձակ բերկրուն, որովհետև իրենք հենց ուրախությունն են: Չէ՞ որ նրան, ով բերկրում է ոչ միշտ, բայց ում ուրախությունը կախված է այս կամ այն պայմաններից, չես կոչի հենց ուրախություն, նրա ուրախությունը պատկանում է պայմաններին, ի տարբերություն շուշանի և թռչնի բերկրանքի: Սակայն նա, ով  ինքը ուրախությունն է, նա միշտ բացարձակ բերկրուն է, նա հենց ուրախությունն է: Օ՜, մեզ մոտ` մարդկանց, բազում պայմաններ են, որոնցից է կախված մեր ուրախությունը, բազում դժվարություններ և հոգսեր. եթե նույնիսկ բոլոր պայմանները լինեն, մենք, հնարավոր է, միևնույն է, բացարձակ ուրախ չենք լինի: Բայց արդյոք ճի՞շտ չէ, օ՜ դուք` բերկրանքի խորիմաստ ուսուցիչներ, որ այլ կերպ լինել էլ չի կարող. չէ՞ որ նույնիսկ թող որ բոլոր անհրաժեշտ պայմանների օգնությամբ կարելի է ձեռք բերել սոսկ  առավել կամ նվազ հարաբերական ուրախություն, չէ՞ որ պայմաններն ու այդ հարաբերականությունը համապատասխանում են միմյանց: Ոչ, բացարձակ բերկրալի կենում է միայն նա, ով ինքնին ուրախությունն է, և միայն նա` ինքը ուրախությունը, ով բացարձակ բերկրալի է:

Սակայն արդյոք չի՞ կարելի լրիվ համառոտ ցուցանել, թե հատկապես ինչ են ուսուցանում շուշանն ու թռչունը, երբ ուրախություն են սովորեցնում, այսինքն թե` ինչպիսին է այդ ուրախության դասերի բովանդակությունը, արդյոք հնարավոր չէ՞ համառոտ շարադրել այդ դասերի համար որոշիչ մտքերը: Այո, դա դժվար չէ անել, չէ՞ որ այն բանում, ինչում շուշանն ու թռչունը այդքան պարզ են, դրանում նրանք, իհարկե, անխոհեմ չեն: Այնպես որ դա դժվար չէ, միայն թե չմոռանանք, որ պատասխանն արդեն իսկ այնու է, ինչը հենց ինքը արտասովոր կրճատում է թվում. այնու, որ շուշանն ու թռչունը հենց իրենք են այն, ինչը ուսուցանում են, իրենք են արտահայտում այն, ինչի ուսուցիչներն են: Դա տարբեր է անմիջական և սկզբնական նախնականությունից այն բանով, որ շուշանն ու թռչունը ամենախիստ իմաստով առաջին ձեռքից են ստանում այն, ինչը նրանք դասավանդում են` ձեռքբերովի նախնականությունը: Եվ շուշանի, և թռչնի այդ ձեռքբերովի նախնականությունը, դա նորիցնոր պարզությունն է. չէ՞ որ երբ դասավանդումը պարզ է, նա այնքան էլ շատ չէ կախված այն բանից, որի շարադրանքը կպահանջեր սովորական և առօրյա կամ թե վերամբարձ և գիտական արտահայտություններ, ոչ, այն պարզապես այն է, որ  ուսուցիչն ինքը հենց այն է, ինչ դասավանդում է: Եվ բանն այդպես է շուշանի և թռչնի դեպքում: Եվ ուսուցանում են նրանք, և դա դարձյալ  արտահայտվում է իրենց կյանքով, կարճ ասած, հետևյալը` կա միայն այսօրը, և այդ կա-ի վրա  անվերջանալի իմաստային շեշտ է ընկնում, և պետք չէ, ամենևին պետք չէ ոչ մի կերպ հոգ տանել այն մասին, թե ինչ կլինի վաղը կամ ուզածդ հաջորդ օրը: Դա թեթևամտություն չէ, որն իբր ներհատուկ է շուշանին ու թռչնին, դա բերկրանքն է, որ բերում են լռությունն ու հնազանդությունը: Չէ՞ որ եթե դու լռում ես այդ հանդիսավոր մնջանքում, որ իշխում է բնության մեջ, վաղվա օրը գոյություն չունի, և եթե դու հնազանդ ես, ինչպես հնազանդ է արարվածը, ապա վաղվա օրը գոյություն չունի, չարաբաստիկ օրը, շատախոսության և անհնազանդության հայտնագործությունը: Եվ եթե լռության ու հնազանդության հողի վրա վաղվա օրը գոյություն չունի, ապա լռության և հնազանդության մեջ կա միայն այսօրը, և կնշանակի` կա այն բերկրանքը, որը կա շուշանի և թռչնի մեջ: Ի՞նչ է ուրախությունը կամ ուրախալի լինելը: Բերկրուն լինել` կնշանակի հիրավի ինքնին ներկա լինել, դա էլ հենց «այսօրն է», դա էլ հենց այսօր լինելն է, հիրավի այսօր լինելը: Եվ այնչափ, որչափ դու իրոք կաս այսօր, այնչափ, որչափ դու ինքզինքդ ես լիովին ներկա այսօրվա մեջ կենալում, այդչափ էլ չարաբաստիկ վաղվա օրը քեզ համար գոյություն չունի: Ուրախությունը ներկա ժամանակն է, և այստեղ է ընկնում ողջ իմաստային շեշտը` ներկա ժամանակը: Քանզի Աստված երանյալ է, Նա որպես Հավերժ ասում է` այսօր, Նա որպես Հավերժ և Անվերջանալի Ինքզինքն է, որ  ներկա է այսօրվա մեջ կենալում:

«Բայց,- կասես դու,- շուշանին և թռչնին, նրանց դա հեշտ է»: Կպատասխանեմ` ոչ մի «բայց» դու իրավունք չունես վկայաբերելու, բայց ուսանիր շուշանից և թռչնից այնպես լինել ինքնեկ, լիովին ներկա լինելով այսօրվա մեջ կենալում, որպեսզի դու նույնպես բերկրանք լինես: Բայց, ինչպես ասված է, ոչ մի «բայց», չէ՞ որ դա լուրջ է, դու պետք է բերկրանք ուսանես շուշանից և թռչնից: Եվ ավելի քիչ իրավունք ունես  մեծամտելու, որքան մեծամտում ես, երբ տեսնելով, որ շուշանն ու թռչունը պարզ են այդ արարքում, դու, հնարավոր է, այն բանի համար, որ զգաս, որ դու մարդ ես, սրամիտ ես դառնում և, խորհրդածելով լոկ վաղվա օրվա մասին, ասում ես` «Շուշանի ու թռչնի համար դա հեշտ է, նրանց համար ասես չկա էլ ոչ մի վաղվա օր, որը նրանց տանջեր, բայց մարդը, որը ոչ միայն վաղվա հոգսն ունի, թե ինչ է ուտելու, այլ նաև երեկվա օրվա հոգսը, այն մասին, թե ինչ է կերել, և այդ ամենը` վճարովի»: Չկա ոչ մի սրամտություն, ուսմունքին խանգարող և ոչ մի չարաճճիություն: Բայց սովորիր, դե թեկուզ սկսիր սովորել շուշանից և թռչնից: Չէ՞ որ ոչ մեկը իրավունք չունի լրջորեն մտածելու, որ այն, ինչից ուրախանում են շուշանն ու թռչունը և բոլոր համանման բաները, որ այդ ամենը չնչին է և բերկրանքի անարժան: Այն, որ դու լույս աշխարհ ես եկել, որ դու կաս, քեզ հարկ է ՙայսօր՚ լինել, որ դու մարդ ես ծնվել, այն, որ դու կարող ես տեսնել, որ դու կարող ես լսել, որ դու կարող ես հոտոտել, որ դու կարող ես համ զգալ, որ դու կարող ես շոշափել, որ արևը շողում է քեզ և քեզ համար, երբ արեգակն հոգնում է, հայտնվում է լուսինը, և վառվում են աստղերը, որ գալիս է ձմեռը, և ողջ բնությունը փոխում է հանդերձանքը, անծանոթ է ներկայանում, որպեսզի զվարճացնի քեզ, որ գալիս է գարունը, և թռչունները չվում-գալիս են վիթխարի երամներով, որպեսզի ուրախացնեն քեզ, որ բուսնում է կանաչը, որ անտառը նորոգվում է և կեցած է, հանց հարսնացու, որ քեզ բերկրանք պարգևի, որ վրա է հասնում աշունը, որ թռչունը չվում է, ոչ թե որ գինը բարձրացնի, օ՜, ոչ, այլ որ քեզ չձանձրացնի, որ անտառը թաքցնում է իր հանդերձանքը մյուս անգամվա համար, այսինքն` որպեսզի  հաջորդ անգամ կարողանա քեզ ուրախացնել,- և դա՞ է չնչին և բերկրանքի անարժան: Օ՜, եթե ես համարձակվեի նախատել, բայց շուշանի և թռչնի հանդեպ ակնածանքից ես չեմ համարձակվի դա անել, և այդ պատճառով ես, այն բանի փոխարեն որ ասեմ, որ այստեղ որախանալու բան չկա, կասեմ, որ եթե այս ամենը բերկրանքի արժանի չէ, ապա չկա ոչինչ, որ արժանի է բերկրանքի: Մտածիր, որ շուշանն ու թռչունը հենց ուրախությունն է, իսկ չէ՞ որ նրանց մոտ, հասկանալի բան է, շատ ավելի քիչ է այն, ինչից կարելի է ուրախանալ, քան քեզ մոտ` քեզ մոտ, ով նույնպես կարող է բերկրել շուշանից և թռչնից: Այդու ուսանիր շուշանից, ուսանիր թռչնից, նրանք ուսուցիչներ են, նրանք ըստ էության այստեղ են, նրանք ըստ էության այսօր են և նրանք ըստ էության բերկրանք են: Եթե դու չես ուրախանում` նայելով շուշանին և թռչնին, որոնք չէ՞ որ հենց ուրախությունն են, եթե դու չես որախանում` նայելով նրանց, և չես կամենում  ուրախությունից սովորել նրանցից, ապա քո վիճակը նույնն է, ինչ երեխայինը, ում մասին ուսուցիչն ասում է. «Բանն այստեղ ընդունակությունների պակասը չէ, ընդ որում` առարկան այնքան հեշտ է, որ ընդունակությունների պակասի մասին խոսք անգամ չի կարող լինել, այստեղ, իհարկե, բանն այն է, ինչ-որ այլ բան է, հնարավոր է` ընդամենը ընկճված տրամադրությունն է, որին չի կարելի մեկեն շատ խիստ մոտենալ և դրան վերաբերվել որպես չկամության կամ նույնիսկ համառության»:

Այսպիսով, շուշանն ու թռչունը բերկրանքի ուսուցիչներն են: Եվ այդուհանդերձ շուշանն ու թռչունը ունեն հոգս ու բեռ, ինչպես և ողջ բնությունն ունի հոգս ու բեռ. մի՞թե չի հեծեծում ողջ արարվածը քայքայումից, որին ենթակա եղավ ոչ իր կամքո՞վ: Ամեն ինչ ենթակա է քայքայման: Աստղը, որքան էլ հաստատուն նա կենա երկնքում, նույնիսկ այն, որ ամենաամուրն է մնում երկնքում, պետք է տեղից վար գա և ընկնի, այն, որ երբեք չի իջանել իր տեղից, պետք է վարընկեց լինի անդունդը, ողջ այս աշխարհն իր ամեն ինչով, որ կա նրանում, աշխարհը, որ պիտի փոխվի, ինչպես հագուստն են փոխում. երբ այն մաշվում է` քայքայման ճարակ է: Եվ շուշանը, եթե նույնիսկ նա խուսափի վառարանը նետվելու բախտից, միևնույն է, պետք է թոշնի` մինչ այդ այս կամ այն փոքր-ինչ ճաշակելով: Եվ թռչունը, եթե նույնիսկ նրան թույլատրվի մահանալ օր ծերության, միևնույն է, ստիպված կլինի մահանալ, բաժանվել այն բանից, ինչը նա սիրում է, նախօրոք այս կամ այն փոքր-ինչ ճաշակելով: Օ՜, ամեն ինչ երկրի երեսին քայքայման ենթակա է: Քայքայում, քայքայում, դա հոգոց է. չէ՞ որ քայքայման ենթակա լինելը կնշանակի ենթակա լինել այն բանին, ինչի համար հառաչում են` կալանքի, շղթաների, զնդանում բանտարկվելու համար, և հոգոցն ասում է` քայքայում, քայքայում:

Եվ այդուհանդերձ շուշանն ու թռչունը բացարձակ բերկրուն են, և այստեղ դու հիրավի տեսնում ես, թե ինչ ճիշտ է Ավետարանը, երբ  ասում է` դու պետք է բերկրանք ուսանես շուշանից և թռչնից: Դու չես էլ կարող երազել ավելի լավ ուսուցչի մասին, քան նա, ով տանելով անսահման խոր  հոգս ու բեռը` այդուհանդերձ բացարձակ բերկրուն է և ինքն ուրախությունն է: Եվ ինչպես է շուշանին և թռչնին հաջողվում այն, որ ասես հրաշք լինի` խորախոր հոգս ու բեռի մեջ բացարձակ բերկրուն լինել, երբ այդքան սարսափելի վաղն է սպասում, այստեղ լինել, այսինքն` լինել բացարձակ բերկրուն այսօր,- ինչպե՞ս է դա նրանց հաջողվում: Նրանք այստեղ վարվում են պարզ և աննենգամիտ, շուշանն ու թռչունը միշտ այդպես են պահում իրենց և հեռացնում են  այդ վաղը, կարծես թե այն գոյություն չունենար: Կա Պետրոս առաքյալի մի խոսքը, ով շուշանին ու թռչնին զետեղել էր իր սրտում, լինելով պարզ, ինչպես նրանք, խոսք, որը շուշանն ու թռչունը միանգամայն տառացի են ընդունում, ա՜խ, և հատկապես այն, որ նրանք այն միանգամայն տառացի են ընկալում, դա էլ հենց օգնում է նրանց: Այդ խոսքի մեջ ահռելի ուժ է պարփակված, եթե այն միանգամայն տառացի ընդունես, իսկ եթե այն չես ընդունում տառացի իմաստով` հետևելով տառերին, ապա այն առավել կամ պակաս կորցնում է ուժը, դառնալով ի վերջո ոչինչ չնշանակող խոսելաեղանակ, բայց որպեսզի այդ խոսքը միանգամայն տառացի ընդունես, բացարձակ պարզություն է պետք: «Բոլոր ձեր հոգսերը գցեք Աստուծո վրա»: Տես, շուշանն ու թռչունը  միշտ կատարելապես այդպես են անում: Կատարյալ լռության և կատարյալ հնազանդության օգնությամբ նրանք նետում են` այո, ինչպես ամենազորեղ բաբանը ինչ-որ բան իրենից դուրս է նետում, և այնպիսի մոլեգնությամբ, որով մարդ իրենից դուրս է վանում իր համար ամենազազրելին` բոլոր իր հոգսերը իրենից հեռու, և նետում է դրանք նույն անվրեպությամբ, որով խփում է  ամենաանվրեպ հրազենը, և նույն հավատով և վստահությամբ, որով ամենահմուտ հրաձիգը նշանակետին է հասնում` Աստծուն: Եվ այդ «այժմ»-ում, և հենց այդ «այժմը», սկսած առաջին ակնթարթից, այսօրը առաջին ակնթարթի հետ միաժամանակ այն է, ինչ-որ կա այստեղ, ինչը որ ներկա է, նույն ՙայժմ՚-ում նրանք բացարձակ բերկրուն են: Եվ այդ ամենը միանգամայն բնական է, քանզի Աստված ամենազոր է, Նրա համար անսահման հեշտ է ողջ աշխարհն ու աշխարհի բոլոր հոգսերը` շուշանի և թռչնի հոգսերի հետ: Ի՜նչ աննկարագրելի բերկրանք: Եվ հենց բերկրանք Աստծո համար` Ամենազորի:

Արդ, ուրեմն, ուսանիր շուշանից և թռչնից, սովորիր բացարձակի այդ հմտությունը: Հիրավի, դա զարմանալի հնարք է, բայց հենց դա էլ պետք է դրդի քեզ շուշանի և թռչնի հանդեպ առավել ևս ուշադիր լինել: Դա զարմանալի հնարք է, և, ինչպես և «խոնարհության հնարքը», նա իր մեջ հակասություն է պարունակում, թե դա հնարք է, որ լուծում է հակասությունը: «Նետել» բառը ստիպում է մտածել ուժի գործածության մասին, ինչպես եթե հարկ լիներ քո ողջ ուժերը ժողվել և ուժերի ահագին լարումով հուժկուաբար քեզանից հեռու վանել բոլոր քո հոգսերը, սակայն «հուժկուությունը» հենց այն է, ինչն այստեղ օգտագործելու հարկ չկա: Ինչը որ այստեղ պետք է և միանգամայն անհրաժեշտ է օգտագործել, «զիջողությունն է», և ընդ որում հարկ է քեզանից հեռու վանել քո բոլոր հոգսերը: Եվ հարկ է քեզանից հեռու վանել «բոլոր» հոգսերը, իսկ եթե նետես ոչ բոլոր հոգսերը, այնպես որ շատերը մնան, կամ որոշները, դրանցից քչերը, ապա բերկրուն էլ չես լինի կամ, համենայն դեպս, բացարձակ բերկրալի: Եվ եթե դրանք չնետես միայն Աստծո վրա, այլ նետես այլ մի տեղ, ապա դրանցից լիովին չես ազատվի. դրանք այսպես թե այնպես կվերադառնան առ քեզ, ամենից հաճախ ավելի ուժգին և դառը հոգսերի տեսքով: Չէ՞ որ հոգսերը քեզանից հեռու նետելը, բայց ոչ Աստծո վրա, դա  «զվարճանք է»: Իսկ զվարճանքը հոգսերի դեմ կասկածելի և երկիմաստ միջոց է: Ընդհակառակը, բոլոր հոգսերը Աստծո վրա նետելը, դա «կենտրոնացումն է», և ընդ որում հակասությամբ լի ինչ զարմանալի հնարք` կենտրոնացում, որի դեպքում դու ամբողջապես և լիովին բաժանվում ես քո բոլոր հոգսերից: Դե, ուրեմն, ուսանիր շուշանից և թռչնից: Քո բոլոր հոգսերը նետիր Աստծո վրա: Բայց բերկրանքը դու չպետք է քեզանից հեռու վանես, ընդհակառակը, դու պետք է ողջ զորությամբ, քո բոլոր կենաց ուժերով պահես այն: Եթե դու դա անես, հեշտ գլխի ընկնես, որ դու միշտ կպահես ինչ-որ ուրախություն. չէ՞ որ եթե դու դեն ես նետել քո բոլոր հոգսերը, քեզ արդեն ոչ մի բան ետ չի պահում այն բանից, ինչը քեզ համար բերկրանք է: Բայց դա էլ լիովին բավական չէ: Այնպես որ շարունակիր հետո էլ սովորել շուշանից և թռչնից: Նետիր քո բոլոր հոգսերը Աստծո վրա` լիովին, ամբողջապես, վարվիր ինչպես շուշանն ու թռչունը: Ահա թե որն է բացարձակ բերկրանքը` ծնկի գալ ամենազորության առջև, որով Ամենազոր Աստված տանում է քո բոլոր հոգսերը ասես ոչինչ: Եվ ահա թե էլ ինչումն է բացարձակ ուրախությունը (ինչը որ հավելում է հետո Պետրոս առաքյալը)` խոնարհվելով խիզախել հավատալ, «որ Աստված հոգ է տանում քո մասին»: Բացարձակ բերկրանքը դա հենց բերկրանքն է Աստծո համար, Նրա մասին, Ում և Ում մեջ դու միշտ, բացարձակապես միշտ կարող ես ուրախանալ: Եթե այդ առումով դու բացարձակ բերկրուն չես, ուրեմն անշուշտ ինչ-որ սխալ ես թույլ տվել, սխալ, որից էլ բխում է բոլոր հոգսերը Նրա վրա նետելու անկարողությունը, այդ անելու քո չկամությունը, քո ինքնավստահությունը, քո ինքնակամությունը, կարճ ասած, այն ամենը, որում դու այնպիսին չես, ինչպես շուշանն ու թռչունը: Կա միայն մի հոգս, որի նկատմամբ շուշանն ու թռչունը չեն կարող ուսուցիչներ լինել և որի մասին այդ պատճառով ավելի լավ է այստեղ չխոսենք. դա տրտմությունն է մեղքերից: Իսկ ամենայն այլ հոգսերի առնչությամբ ճիշտ է, որ եթե դու չես կենում բացարձակ բերկրանքում, իսկ դա քո պարտքն է, կնշանակի` դու չես կամենում ուսանել շուշանից և թռչնից լիակատար լռության և հնազանդության մեջ լինել բացարձակ բերկրուն Աստծո համար:

Ու մեկ բան ևս: Գուցե թե դու ասես` «բանաստեղծի հետ». «Այո, եթե կարելի լիներ բնակվել և ապրել թռչնի կողքին` ծածկվելով անտառային մենության մեջ, ուր թռչունը թռչնի հետ զուգավորվում է, բայց որտեղ  համենայն դեպս չկա հասարակություն, կամ եթե հնարավոր լիներ բնակվել շուշանի կողքին դաշտի խաղաղ լռության մեջ, ուր ամեն մի շուշան հոգ է տանում իր մասին և ուր չկա հասարակություն, այդժամ հեշտ կլիներ նետել քո բոլոր հոգսերը Աստծո վրա և լինել կամ դառնալ բացարձակ բերկրուն: Չէ՞ որ դժբախտությունը «հասարակությունն է» և միայն հասարակությունը. դժբախտությունն այն է, որ մարդը միակ էակն է, ով ծվատում է իրեն և այլոց հասարակության ու հասարակությանը վերաբերող չարաբաստիկ քմայքներով, և այդ դժբախտությունն աճում է ավելի արագ, քան հասարակությունը, աճում է ի կործանումն հասարակության և մարդու»: Այնինչ, դու չպետք է այդպես խոսես, ոչ, ավելի ուշադիր դիտարկիր այդ առարկան և ամոթով ճանաչիր, որ, չնայած բոլոր հոգսերին, կա և սիրո անասելի բերկրանքը, որով թռչունները զույգ են կազմում, և կա, չնայած հոգսերին, այն մենավոր վիճակի ինքնաբավ բերկրանքը, որով շուշանը կենում է միայնակ. ընդունիր, որ հենց այդ ուրախությունը պատճառն է այն բանի, որ հասարակությունը չի խանգարում նրանց, չէ՞ որ հասարակությունը ամեն դեպքում կա և այնտեղ, շուշանի և թռչնի մոտ: Դիտարկիր դա ավելի ուշադիր և ամոթով ընդունիր, որ իրականում հենց  կատարյալ լռությունն ու կատարյալ հնազանդությունը, որով շուշանն ու թռչունը միշտ բերկրում են Աստծո համար, որ հենց դրանք են պատճառն այն բանի, որ շուշանն ու թռչունը նույնքան բերկրուն են և նույնքան բացարձակ բերկրուն են և մենության մեջ, և հասարակության: Դե, ուրեմն, ուսանիր շուշանից և թռչնից:

Եվ եթե դու կարողանայիր սովորել լինել լիովին ինչպես շուշանն ու թռչունը, ա՜խ, եթե ես էլ կարողանայի ուսանել դա, այդժամ և քո մեջ, և իմ մեջ ճշմարիտ կլիներ աղոթքը, վերջին աղոթքը Աստծո աղոթքում, երբ այն (որպես օրինակ ամենայն ճշմարիտ աղոթքի համար, ինչը չէ՞ որ արարվում է բերկրալի, և ավելի բերկրալի, և բացարձակ բերկրալի), չունենալով այլևս խնդրանք ու ցանկություն, բացարձակ բերկրուն եզրափակվում է գովաբանությամբ և երկրպագությամբ. աղոթքը` Զի Քո է արքայություն, և փառք: Այո, Նրանն է Արքայությունը, և այդ պատճառով հարկ է  գալ առ կատարյալ լռություն, որպեսզի քեզ թույլ չտաս շեղվելու առ այն, որ դու այստեղ ես, այլ լռության անսահման հանդիսավորությամբ արտահայտես, որ Արքայությունը Նրանն է: Եվ Նրանն է ուժը, և այդու քեզ հարկ է լինել լիովին հնազանդ և լիակատար հնազանդության մեջ հաշտվել ամեն ինչի հետ, չէ՞ որ Նրանն է ուժը: Եվ Նրանն է փառքը, և այդ պատճառով քեզ հարկ է այն ամենում, որ դու անում ես, և այն ամենում, որ տանում ես, նաև անվիճելիորեն մի բան անել` Նրան փառք մատուցել, չէ՞ որ փառքը Նրանն է: Օ՜, բացարձակ բերկրանք` Նրանն է Արքայությունը, և ուժը, և փառքը հավիտյանս: ՙՀավիտյանս՚ կնշանակի այն օրը, հավերժության օրը, որը երբեք չի ավարտվի: Միայն թե բացարձակ անսասան ապավինիր այն բանին, որ Նրանն է Արքայությունը, և ուժը, և փառքը, և քեզ համար ահա այսօր այդ օրն է, որը երբեք չի ավարտվի, այսօր օրն է, երբ դու հավերժորեն կարող ես, ներկա գտնվելով, ինքզինքդ լինել: Թող որ երկինքը փլվի, և աստղերը տեղը փոխեն, և ամեն ինչ շրջվի, թող որ թռչունն էլ մեռնի, և շուշանը թոշնի, քո բերկրանքը երկրպագության մեջ է, և դու քո բերկրանքում կվերապրես,- և արդեն այսօր,- ցանկացած կործանում: Մտածիր, թե որքան է այս վերաբերում քեզ, եթե նույնիսկ ոչ որպես մարդու, ապա համենայն դեպս որպես քրիստոնյայի. չէ՞ որ քրիստոնեաբար և ինքը մահվան վտանգը քեզ համար այնքան քիչ բան է նշանակում, որ ասվում է` «Արդեն այսօր դու դրախտում ես», և կնշանակի անցումը ժամանակավորից առ հավերժություն,- ինչը կարող է մեկը մյուսից այդքան հեռու լինել,- այնքան արագընթաց է, և եթե նույնիսկ  հարկ չլիներ, որ ամեն ինչ լիովին կործանվեր, այդուհանդերձ այնքան արագընթաց է, որ դու արդեն այսօր դրախտում ես, քանի դեռ, իհարկե, դու քրիստոնեաբար կենում ես Աստծո մեջ: Չէ՞ որ եթե դու կենում ես Աստծով, ապա ապրում ես դու կամ մահանում, կատարվում է արդյոք, քանի դեռ դու ապրում ես, ըստ քեզ, ինչ-որ բան կամ էլ չէ, կմահանաս դու այսօր, թե յոթանասուն տարեկանում, և կհասնի քեզ արդյոք մահը ծովի խորխորատում, ամենախոր ջրերում, կամ թե դու կզոհվես օդում, դու այստեղ առանց Աստծո չես եկել, դու կենում ես` կենում ես ինքզինքդ ներկայող Աստծո մեջ, և այդ պատճառով քո մահվան օրը արդեն այսօր դրախտում ես: Շուշանն ու թռչունն ապրում են միայն մեկ օր, ընդ որում` շատ կարճ օր, և այդուհանդերձ բերկրում են, որովհետև նրանք, ինչպես մենք փորձեցինք բացատրել, հիրավի ըստ էության այսօրն են, կենում են ինքնեկ, ներկայելով այս այսօրում: Իսկ դու, ում տրված է  ամենաերկար օրը` ապրել այսօր և արդեն այսօր լինել դրախտում, մի՞թե չպիտի լինես բացարձակ բերկրուն, դու, ում համար դա ուղղակի պարտավորություն է. չէ՞ որ դու կարող ես բերկրանքի մեջ շատ ու շատ գերազանցել շուշանին և թռչնին, ինչում որ դու համոզվում ես ամեն անգամ, երբ աղոթում ես այդ աղոթքով, և ինչը որ քեզ համար մոտեցնում ես ամեն անգամ, երբ անկեղծ աղոթում ես այդ աղոթքով` Զի քո է Արքայություն, և զորություն, և փառք հավիտյանս: Ամեն:

 

Ռուսերենից թարգմանեց  Վարդան Ֆերեշեթյանը

 

Առաջին մասը՝ այստեղ

Երկրորդ մասը՝ այստեղ

 

Անդին 6, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք