Զրույցներ: Մաս երկրորդ

20152801134346679

Ոչ ոք չի կարող ծառայել երկու տիրոջ, քանզի մեկին կսիրի, իսկ մյուսին կատի, մեկի հանդեպ փութաջան կլինի, իսկ մյուսի` անտարբեր:

 

Իմ ունկնդիր, ինչպես դու գիտես, աշխարհում շատ են խոսում ինչ-որ Կամ-կամի մասին, և այդ Կամ-կամն իր վրա մեծ ուշադրություն է բևեռում, և տարբեր կերպ շոշափում է ամենաբազմազան բաները` հույսը, վախը, անհանգիստ գործունեությունը, լարված անզբաղությունը և այլն: Ինչպես և դու գիտես, ողջ աշխարհում լսվում են խոսակցություններ այն մասին, որ ոչ մի Կամ-կամ էլ չկա, և այդ իմաստնությունը ավելի քիչ աղմուկ չի հանել, քան բազմանշանակ Կամ-կամը: Բայց այնտեղ, ուր իշխում է մնջանքը, շուշանի և թռչնի մոտ, արդյոք հնարավո՞ր է կասկածել այն բանին, որ Կամ-կամը կա, որ այդ Կամ-կամը խորագույն իմաստով միակ Կամ-կամն է:

Ոչ, այստեղ` այս հանդիսավոր մնջանքում, ոչ թե պարզապես Աստծո երկնքի տակ, այլ Աստծո առաջ հանդիսավոր մնջանքում, այդ բաներում ոչ մի կասկած լինել չի կարող լինել: Կամ-կամը կա` կամ Աստված, կամ… դե չէ՞ որ միևնույն է` ինչ. ինչ էլ որ մարդ ընտրի, եթե նա չի ընտրել Աստծուն, նա բաց է թողել իր Կամ-կամը ու թերևս նա կորած է իր Կամ-կամի համար: Այսպիսով, կամ Աստված. դու տեսնում ես՝ բոլոր մնացյալ բաների վրա իմաստային շեշտ չի դրվում, դե եթե նույնիսկ համարես այդ մնացյալն Աստծուն հակադիր, բայց այստեղ էլ ողջ շեշտն ընկնում է Աստծո վրա, այնպես որ իրականում Աստված հենց Նա է, Ով Իրեն ընտրության առարկա է կարգում և այնքան է սրում ընտրության անհրաժեշտությունը, որպեսզի Կամ-կամն իսկապես գոյություն ունենա: Մարդը կարող է թեթևամտորեն կամ մռայլորեն ենթադրել, որ եթե Աստծո հետ լինելը առաջինն է, ապա այդուհանդերձ կա երեք բան, որոնց միջև ստիպված ես լինում ընտրել. նաև կարող է պատահել, որ նա կորած է կամ թե նա կորցրել է Աստծուն, բայց այդժամ նրա համար չկա և ոչ մի Կամ-կամ. չէ՞ որ Աստծո հետ,- այսինքն՝ երբ Աստծո մասին հասկացությունը խեղաթյուրվում է կամ անհետանում է,- հեռանում է նաև Կամ-կամը: Սակայն արդյոք կարող է նման բան պատահել մնջանքում, որ իշխում է շուշանի և թռչնի մոտ:

Այնպես որ` Կամ-կամ. կամ Աստված, և ինչպես Ավետարանն է դա պարզաբանում` կամ սիրել Աստծուն, կամ ատել Նրան: Ճիշտ է, երբ շուրջբոլորդ աղմուկ է, կամ երբ դու զվարճանում ես, դա համարյա թե չափազանցություն է թվում, թվում է, թե սիրո և ատելության միջև չափից դուրս մեծ հեռավորություն է այն բանի համար, որպեսզի իրավամբ այդչափ ուղիղ` մի շնչով միմյանց ճակատես, մի շնչով, մեն-միակ մտքում, երկու խոսքով, որոնք առանց որևէ միջնորդավորման, առանց այդ հակադրություններն համաձայնեցնելու, ամենայն միջանկյալ բառերի, նույնիսկ առանց իսկ փոքրագույն կետադրության նշանի հաջորդում են միմյանց: Բայց ինչպես մարմինն անօդ տարածությունում շատ ավելի արագ է ընկնում, այնպես էլ այնտեղ իշխող մնջանքում` շուշանի և թռչնի մոտ, Աստծո առաջ հանդիսավոր մնջանքում այդ երկու հակադրություններն հակադրվում  են միասնական «այժմ»-ում և նույնիսկ ծնվում են միասնական «այժմ»-ում` կամ սիրել, կամ ատել: Ճիշտ այնպես, ինչպես  անօդ տարածությունում չկա այն երրորդը, որ դանդաղեցնում է մարմնի վայրէջքը, այնպես էլ Աստծո առջև այդ հանդիսավոր մնջանքում չկա այն երրորդը, որ միայն կարող է սերն ու ատելությունը միմյանից հեռավորության վրա պահել: Կամ Աստված. և ինչպես Ավետարանն է պարզաբանում` կամ նրան ապավինել, կամ քամահրել Նրան: Մարդոց մեջ, եռուզեռում, երբ շատերի հետ ես շփվում, թվում է, թե այն բանի միջև, որ ինչ-որ մեկին ապավինես, և այն բանի, որ ինչ-որ մեկին քամահրես, մեծ հեռավորություն է. ես կարիք չունեմ շփվելու այն մարդու հետ,- կասի ինչ-որ մեկը,- բայց դրանից ամենևին չի հետևում, որ ես նրան քամահրում եմ: Եվ հենց այդպես է տեղի ունենում աշխարհիկ շփման մեջ, երբ թեթևամտորեն շփվում են բազում մարդկանց հետ` առանց առանձակի խորության, շատ կամ սակավ անտարբերությամբ: Սակայն որքան քչանում է նրանց թիվը, որոնց հետ դու շփվում ես, այնքան նվազում է թեթևամիտ աշխարհիկ շփումը, այսինքն` որքան խորանում է շփումը, այնքան առավել է սիրո և քամահրանքի միջև հայտնվում Կամ-կամը. իսկ շփումն Աստծո հետ ոչ մի իմաստով և ոչ մի կերպ աշխարհիկ չէ: Վերցրեք դե թեկուզ սիրահարների զույգը, նրանց կապն էլ աշխարհիկ չէ, և հենց այդ պատճառով այն այդքան խորն է. նրանց համար դա իրոք այդպես է` կամ միմյանց ապավինել, կամ միմյանց քամահրել: Եվ Աստծո առաջ մնջանքում, այնտեղ` շուշանի և թռչնի մոտ, որտեղ այլ ոք չկա, որտեղ այդ պատճառով չկա այլ մեկն, ում հետ շփվես, բացի Աստծուց, դա հիրավի այդպես է` կամ դու ապավինում ես Նրան, կամ դու Նրան քամահրում ես: Եվ այդ քամահրանքին ներում չկա, քանզի այստեղ այլ ոք չկա, համենայն դեպս ոչ ոք ներկա չէ այն կերպ, որպեսզի դու ապավինես նրան` չքամահրելով Աստծուն: Չէ՞ որ այնտեղ` այդ մնջանքում, պարզ է, թե քեզ ինչ մոտ է Աստված: Երկու սիրահարներն այնչափ մոտ են միմյանց, որ նրանցից մեկը, եթե կա էլ ինչ-որ այլ բան կյանքում, կարող է, չքամահրելով երկրորդին, ապավինել այդ մյուսին. դա էլ հենց այն Կամ-կամն է, որ առկա է նրանց միջև եղած հարաբերություններում: Չէ՞ որ այդ Կամ-կամը (կամ ապավինել, կամ քամահրել) կա այնքան ժամանակ, քանի դեռ այս երկուսը միմյանց հետ մոտ են, և կախված է այն բանից, թե որքանով են նրանք մոտ: Սակայն Աստված, Ով չի մահանում, ավելի մոտ է քեզ, անհամեմատելի մոտ է, քան երկու սիրահարները միմյանց հետ. Նա քո Արարիչն ու Պահպանիչն է, Նա, Ում մեջ դու ապրում և շարժվում ես, և կաս, Նա, Ում ողորմածությամբ դու ամեն ինչ ունես: Այնպես որ չափազանցություն չէ այն, որ դու ապավինում ես Աստծուն կամ քամահրում ես Նրան, և այստեղ ճիշտ չէ այն մարդը, ով Կամ-կամ ընտրությունը պարապ բան է համարում, մարդը, ում մասին այդ դեպքում ասում են, թե նա կարճամիտ է: Այստեղ դա այդպես չէ: Չէ՞ որ ընտրությունն այստեղ Աստծո և դարձյալ Աստծո միջև է: Եվ Նա չի առաջարկում ընտրություն ինչ-որ անկարևոր բանի միջև: Նա չի ասում` կամ վարդ, կամ մեխակ: Բայց Նա ընտրություն է առաջարկում Ինքն Իր հանդեպ և ասում է` կամ Ես… կամ դու ապավինում ես Ինձ միշտ և ամեն ինչում, կամ դու քամահրում ես Ինձ: Աստված այլ կերպ չէր խոսի Ինքն Իր մասին. արդյոք հարիր է Աստծուն չլինել բացարձակ առաջինը կամ խոսել Իր մասին այնպես, կարծես թե Նա առաջինը չլիներ, ինչպես եթե նա չլիներ Միակը, չլիներ բացարձակ Ամենայնը, այլ ինչ-որ մեկը բազում մյուսներից, ինչ-որ մեկը, ով կարող է սոսկ հուսալ առ այն, որ, գուցե թե, իր մասին էլ կհիշեն: Եթե դա այդպես լիներ, Աստված կկորցներ Ինքն Իրեն, կկորցներ հասկացությունն Իր մասին և կդադարեր լինել Աստված:

Այսպիսով, մնջանքում, որ իշխում է շուշանի և թռչնի մոտ, կա Կամ-կամը, կամ Աստված… և դա նշանակում է կամ սիրել Նրան, կամ` ատել Նրան, կամ ապավինել Նրան, կամ` քամահրել Նրան:

Այդ Կամ-կամը բացահայտում է, թե ինչ է պահանջում Աստված. չէ՞ որ Կամ-կամը պահանջատիրություն է, ճիշտ այնպես, ինչպես սիրահարները հավակնում են սիրո, երբ նրանցից մեկն ասում է մյուսին` կամ-կամ: Սակայն Աստված չի վերաբերում Ինքն Իրեն որպես սիրահարի, ավելի ճիշտ դու ես վերաբերվում Նրան որպես սիրահար: Այստեղ այլ վերաբերմունք է` արարվածինը` Արարչին: Ի՞նչ է Նա պահանջում այդ Կամ-կամով: Խոհեմություն` խոհեմություն միշտ և ամեն ինչում. եթե դու հնազանդ չլինես Նրան միշտ և ամեն ինչում, կնշանակի` դու չես սիրում Նրան, իսկ եթե դու չես սիրում Նրան, կնշանակի` դու ատում ես նրան, եթե դու հնազանդ չես Նրան միշտ և ամեն ինչում, դու չես ապավինում Նրան կամ ապավինում ես Նրան ոչ միշտ և ոչ ամեն ինչում, և կնշանակի` չես ապավինում Նրան, և եթե դու չես ապավինում Նրան, դու քամահրում ես Նրան: Այդ լիովին հնազանդությանը,- երբ եթե դու չես սիրում Աստծուն, ապա ատում ես Նրան, եթե չես ապավինում Աստծուն միշտ և ամեն ինչում, քամահրում ես Նրան,- այդ լիովին հնազանդությունը դու կարող ես ուսանել այն ուսուցիչներից, որոնց մատնացույց է անում Ավետարանը, շուշանից և թռչնից: Ասում են, որ լսել սովորելով` սովորում են և իշխել, բայց ավելի ճիշտ է, որ լինելով հնազանդ` դու կարող ես ինքդ հնազանդություն ուսուցանել: Այդպես և շուշանը թռչնի հետ: Նրանք ուժ չունեն, որի օգնությամբ կկարողանային ստիպել սովորողին, նրանք միմիայն հնազանդություն ունեն, որը և հարկադրում է: Շուշանն ու թռչունը «հնազանդ ուսուցիչներ են»: Արդյոք ասվածը տարօրինակ չէ՞: Չէ՞ որ «հնազանդը» բառ է, որը կիրառում են սովորողների նկատմամբ, ումից պահանջվում է լսող լինել, բայց այստեղ հենց ուսուցիչն է, որ լսող է: Եվ ի՞նչ է նա ուսուցանում: Հնազանդություն: Եվ ինչի՞ օգնությամբ է նա ուսուցանում: Հնազանդության օգնությամբ: Եթե դու կարողանայիր դառնալ այնչափ հնազանդ, որքան շուշանն ու թռչունը, դու էլ կկարողանայիր քո հնազանդությամբ ինքդ հնազանդություն ուսուցանել: Բայց քանի որ ոչ դու, ոչ ես չունենք այդպիսի հնազանդություն, շուշանից և թռչնից կսովորենք

Հնազանդությունը:

Մենք ասում էինք, որ այնտեղ` շուշանի և թռչնի մոտ, իշխում է մնջանքը կամ այն, ինչը որ մենք ջանում էինք ուսանել` լռել կարողանալը,- դա առաջին պայմանն է այն բանի համար, որպեսզի իսկապես ունակ լինես լսելու: Երբ ամեն բան քո շուրջը թաղված է այնտեղ իշխող հանդիսավոր մնջանքում, և երբ մնջանքը քո մեջ է, այնժամ դու զգում ես, անսահման ուժով և պարզությամբ զգում ես այն բանի ճշմարտությունը, որ դու պետք է սիրես քո Տեր Աստծուն և ծառայես միայն Նրան, և դու զգում ես, որ դա «դու ես», դու նա ես, որ այդպես պետք է սիրի Աստծուն, միայն դու ողջ աշխարհում, դու,- չէ՞ որ դու միայնակ ես հանդիսավոր լռությամբ շրջապատված, միայնակ այնպես, որ ամենայն կասկած, ամենայն առարկություն և ամենայն արդարացում, և ամենայն պատրվակ, և ամենայն հարց, կարճ ասած, ամենայն ձայն բերված է առ լռություն հենց քո ներսում` ամենայն ձայն, այսինքն` ամենայն ձայն բացի Աստվածայինից, ով քո շուրջն ու քո ներսում խոսում է` դիմելով քեզ լռության մեջ: Եթե այդպիսի մնջանքը միշտ քո շուրջը լիներ և քո ներսում, դու կսովորեիր, իսկ ավելի ճիշտ` մշտապես կուսանեիր հնազանդությունը:

Դիտարկիր բնությունը քո շուրջ: Բնության մեջ ամեն ինչ հնազանդություն է, լիովին հնազանդություն: Այստեղ «արարվում է կամքն Աստծո, ինչպես երկնքում, այնպես էլ երկրի վրա», կամ, եթե որևէ մեկը կամենա շրջափոխել այդ սրբազան խոսքերը այլ դասավորությամբ, միևնույն է ճիշտ կստացվի` այստեղ` բնության մեջ, կամքն Աստծո արարվում է ՙերկրի վրա ճիշտ նույնպես, ինչպես այն արարվում է երկնքում՚: Բնության մեջ ամեն ինչ կատարյալ հնազանդություն է, այստեղ դա այդպես է ոչ միայն այն պատճառով, որ, ինչպես և մարդկային աշխարհում, Աստված ամենակարող է, և ուրեմն ոչինչ, նույնիսկ ամենաչնչին բանը տեղի չի ունենում առանց Նրա կամքի, ոչ, այստեղ դա այդպես է նաև այն պաճառով, որ այստեղ ամեն ինչ կատարյալ հնազանդություն է: Բայց չէ՞ որ առաջինն ու երկրորդը անսահմանորեն  տարբերվում են, քանի որ ինչ է առաջինը, եթե ոչ ամենափոքրոգի և համառագույն անհնազանդությունը, երբ առանձին մարդու կամ ողջ մարդկային ցեղի անհնազանդությունը պարզապես անզոր են որևէ բան անելու Նրա կամքի դեմ, Նրա` Ամենազորի, իսկ երկրորդը` երբ Նրա կամքն արարվում է այն պատճառով, որ ամենայն ինչ կատարյալ հնազանդ է Նրան, այնպես որ ոչ երկնքում, ոչ երկրի վրա չկա այլ մի կամք` բացի Նրա կամքից. հենց այդպես է տեղի ունենում բնության մեջ: Բնության մեջ, ինչպես ասում է Սուրբ Գիրքը, «առանց Նրա կամքի ոչ մի ճնճղուկ չի ընկնի երկրի վրա (Մատթ. 10-29), և դա ոչ թե պարզապես այն պատճառով, որ Նա ամենազոր է, այլ այն պատճառով, որ ամենայն ինչ կատարյալ հնազանդ է Նրան, այնպես որ Նրա կամքն այստեղ միակն է. այստեղ դույզն-ինչ առարկություն չի լսվում` ոչ բառ, ոչ իսկ հոգոց. կատարյալ հնազանդ ճնճղուկը լիակատար հնազանդության մեջ ընկնում է երկրի վրա, եթե դա Նրա կամքն է: Քամու աղմուկը, անտառային գետակի խոխոջյունը, միջատների բզզոցը ամռանը, տերևների շշուկը, խոտերի շրշյունը, յուրաքանչյուր ձայն, ամենայն ձայն, որ դու լսում ես, այդ ամենը ենթարկվածություն է, լիովին հնազանդություն, այնպես որ դու այդ ամենում կարող ես լսել Աստծուն, ինչպես և կարող ես լսել Նրան հնազանդ շարժվող լուսատուների երաժշտության մեջ: Եվ նորագալուստ այս հիասքանչ եղանակը, և ամպերի թեթևությունն ու փափկությունը, ծովի հոսանուտությունն ու նրա կաթիլների համախմբվածությունը, և արևի շողերի արագությունը` առավել արագ, քան ձայնը, այդ ամենը հնազանդություն է: Եվ արևի ծագելը որոշակի ժամին, և որոշակի ժամին մայրամուտը նրա, և քամու փոփոխությունը ասես ըստ հրամանի, և տեղատվություններն ու մակընթացությունները` իրենց հերթին միմյանց հաջորդող, և տարվա եղանակների փոխվելը որոշակի կարգով, այդ ամենը, ամենը, ամենը միասին հնազանդություն է: Եվ եթե լիներ երկնքում մի աստղ կամ երկրի երեսին մի փոշեհատիկ, որոնք կսկսեին արարել իրենց կամքը, դրանք հենց նույն պահին կդառնային ոչինչ, և դա տեղի կունենար շատ պարզ: Չէ՞ որ բնության մեջ ամեն ինչ ոչինչ է, այսինքն` ոչինչ է բացի միշտ և ամենուր և ամեն ինչում իշխող Աստծո կամքից. հենց նույն պահին, երբ ինչ-որ բան դադարում է ենթարկվել Աստծո կամքին, այն դադարում է գոյություն ունենալ:

Եկեք, ուրեմն, ավելի մոտիկից, մարդկայնորեն դիտարկենք շուշանին և թռչնին, որպեսզի նրանցից հնազանդություն ուսանենք: Շուշանն ու թռչունը հնազանդ են Աստծուն միշտ և ամեն ինչում: Դրանում նրանք ուսուցիչներ են: Նրանք, ինչպես դա պատշաճ է ուսուցիչներին, կարողանում են վարպետորեն ճշգրիտ հասնել այն բանին, որ, ավաղ, թերևս մարդկանց մեծամասնությունը բաց է թողնում և կողքանց վրիպում է, այդ «միշտ և ամեն ինչում»-ի անպայմանականությունից: Բայց մի բան շուշանն ու թռչունը բացարձակապես չեն հասկանում` ավաղ, այն, ինչը մարդկանց մեծամասնությունը ամենից լավ է հասկանում` կիսատպռատությունը: Այն, որ փոքրիկ անհնազանդությունը չի լինի բացարձակ անհնազանդություն, դա շուշանն ու թռչունը չեն կարող և չեն ուզում հասկանալ: Այն, որ փոքրիկ անհնազանդությունը պետք է իրականում ինչ-որ այլ կերպ կոչվի, քան Աստծուն քամահրել, դա շուշանն ու թռչունը չեն կարող և չեն ուզում հասկանալ: Հնազանդության անպայմանականության մեջ, որին շուշանն ու թռչունն այդքան ճշգրիտ հասնում են, և որում նրանք անցկացնում են իրենց կյանքը, զարմանալի հուսալիություն և անվտանգություն է ամփոփված: Եվ նույնիսկ,- օ՜, խորիմաստ ուսուցիչները,- եթե նույնիսկ հնարավոր լիներ անվտանգություն գտնել այլ մի բանում, քան այդ անպայմանականության մեջ, ապա պայմաններն իրենք, որոնցից կախված կլիներ այդ դեպքում անվտանգությունը, իրենցից ինչ-որ անհուսալի բան կներկայացնեին: Այնպես որ, ես, թերևս, այժմ այլ կերպ կասեմ, ես չեմ հիանա այն բանով, թե որքան վստահ և ճշգրիտ են նրանք հասնում հնազանդության անպայմանականությանը ՙմիշտ և ամեն ինչում», բայց ավելի լավ է ասեմ, որ հենց այդ ՙմիշտ և ամեն ինչում՚-ի անպայմանականությունը նրանց զարմանալի վստահություն է պարգևում, որը նրանց հնազանդության ուսուցիչներ է դարձնում: Չէ՞ որ շուշանն ու թռչունը միշտ և ամեն ինչում հնազանդ են Աստծուն, նրանք հնազանդության մեջ այնքան պարզ են և այնքան վսեմ են, որ նրանք հավատում են այն բանին, որ ամենայն ինչ, ինչ էլ որ կատարվի, միշտ և ամեն ինչում ծագում է ըստ Աստծո կամքի, և որ նրանք կյանքում այլ գործ չունեն` բացի այն, որ բացարձակապես հնազանդ ընդունեն կամքն Աստծո կամ կատարելապես հնազանդ ընդունեն կամքն Աստծո խոնարհության մեջ:

Տեղը, որում շուշանին վերապահված է ապրել, ոչ թե պարզապես ծայրահեղ խղճուկ է, այլև, ակնհայտ է, նաև այնպիսին է, որ նրան ողջ կյանքի ընթացքում ոչ ոք երբեք, գուցե թե, չի տեսնի, ոչ ոք չի ուրախանա նրանով. նրա տեղն ու շրջակայքը,- այո, ես իսպառ մոռացա էլ, որ խոսում եմ շուշանի մասին,- այնքան «հուսահատ» խղճուկ են, որ պարզապես չափազանցություն չի լինի, այլ նույնիկ չափից դուրս ճապաղ կլինի ասելը` հնազանդ շուշանը հնազանդորեն  հաշտվում է իր տեղի հետ և աճում է իր ողջ գեղեցկությամբ: Մենք` մարդիկ, կամ մեզանից որևէ մեկը, թերևս, կասեին շուշանի փոխարեն` «Դա ծանր է, դա անտանելի է, չէ՞ որ եթե դու շուշան ես և հիասքանչ, ինչպես շուշան, ապա այսպիսի վայրում տեղադրվելը, ուր դու կաճես այդչափ ապերախտ շրջապատում, որքան միայն հնարավոր է, շրջապատում, որն ասես հատուկ հորինվել է այն բանի համար, որպեսզի վերացնի ամենայն տպավորություն քո գեղեցկությունից, ոչ, դա անտանելի է, այստեղ Արարիչն հակասում է Ինքն իրեն: Ահա այսպես, թերևս, կսկսեր խոսել մարդը կամ մենք` մարդիկ, շուշանի փոխարեն, վշտից թոշնելով այնտեղ: Բայց շուշանն այլ կերպ է մտածում, նա մտածում է մոտավորապես այսպես`«Ես ինքս չեմ կարող տեղ և պայմաններ ընտրել, որոնցում ես ապրում եմ, դե դա իմ գործն էլ չի, այն, որ ես կանգնած եմ այնտեղ, ուր կանգնած եմ` Աստծո կամքն է»: Այդպես է մտածում շուշանը, և այն, որ նա իսկապես այդպես է մտածում,- մտածում է, որ այդպես է կամքն Աստծո,- երևում է նրանից. չէ՞ որ նա հիասքանչ է` Սողոմոնն իր ողջ փառքով այնպես չէր զուգված, ինչպես նա: Օ՜, եթե շուշանը շուշանի հետ մրցեր գեղեցկության մեջ, այդ շուշանին պետք է որ մրցանակ հասներ` նրա մեջ մի աստիճան բարձր է գեղեցկությունը. չէ՞ որ գեղեցիկ լինելը, եթե դու շուշան ես, ոչ մի արվեստ չի պահանջում, բայց գեղեցիկ լինելն այդպիսի պայմաններում արվեստ է: Շրջապատում, ուր ամեն ինչ խոչնդոտում է դրան, այդպիսի շրջապատում լիովին լինել և մնալ ինքնեկ, ծիծաղելով շրջապատի ողջ ուժի վրա, ոչ, չծիծաղելով,- շուշանը դա չի անում,- բայց կենալով միանգամայն անհոգ իր ողջ գեղեցկությամբ: Չէ՞ որ շուշանը, չնայած շրջապատին, ինքզինքն է մնում, քանի որ նա լիովին հնազանդ է Աստծուն, մանավանդ այդ պայմաններում: Եվ քանզի նա,- ի դեպ, հակառակը նույնպես ճիշտ է,- լիովին կենում է ինքզինքը և միանգամայն անհոգ է, քանզի նա հիասքանչ է: Միայն լիովին հնազանդության դեպքում կարելի է բացարձակ ճշգրտությամբ ընկնել այն ՙվայրը՚, ուր դու պետք է լինես: Եվ երբ ընկնում ես ճիշտ այդ տեղը, հասկանում ես, որ եթե նույնիսկ այդ վայրը գոմաղբի կույտն է, դա բնավ կարևոր չի: Այդպես և շուշանը, ընկնելով այնքան  չարաբաստիկ տեղ, որքան հնարավոր է, վայր, ուր հենց նույն պահին, երբ նա պետք է ծաղկի, նրան,- և նա վերջին համոզվածությամբ գիտի այդ մասին,- նրան անպայման կջարդեն, կարծես նա ծնվել և աճել է այդչափ հիասքանչ լոկ այն բանի համար, որպեսզի կործանվի, հնազանդ շուշանը հնազանդորեն համակերպվում է դրան, նա գիտի, որ այդպես է կամքն Աստծո, և նա ծաղկում է. եթե դու տեսնեիր նրան այդ պահին, նրանից բնավ անհնար էր կռահել, որ նրա ծաղկունքը միաժամանակ նրա կործանումը կլինի, այնքան լիառատ էր նա բացվել, այնքան հարուստ և հիասքանչ էր գույնը նրա, և ծաղկելով այդքան հարուստ և հիասքանչ` գնում էր նա,- չէ՞ որ դա ընդամենը մի ակնթարթ էր,- նա միանգամայն հնազանդ գնում էր  իր կործանմանն հանդիման: Մարդը կամ մենք` մարդիկ, կսկսեինք, թերևս,  շուշանի փոխարեն հուսահատվել այն մտքից, որ մեր ծաղկունքը կհամընկնի մեր կործանմանը, և այդ մեր հուսահատությամբ ինքներս մեզ կխանգարեինք դառնալու այն, ինչը մենք կարող էինք դառնալ` թող որ և մի ակնթարթ: Այլ կերպ է բանը շուշանի հետ. շուշանը միանգամայն հնազանդ է, և այդ պատճառով էր շուշանը բացում իրեն իր ողջ գեղեցկությամբ, իրականացնում էր իր բոլոր հնարավորությունները` չանհանգստանալով, ամենևին չանհանգստանալով այն մտքից, որ նա կմեռնի, հենց որ ծաղկի: Օ՜, եթե շուշանը շուշանի հետ մրցեր գեղեցկության մեջ, այդ շուշանին պետք է մրցանակ հասներ. նա էլ առավել հիասքանչ է այն բանից, որ նա այդքան գեղեցիկ է, չնայած կործանման անխուսափելիությանն իր ծաղկունքի պահին: Եվ իրոք, հարկ է խիզախություն և հավատ ունենալ` ծաղկելու համար քո ողջ գեղեցկությամբ անխուսափելի կործանմանն հանդիման. դրան ունակ է միայն լիովին հնազանդությունը: Մարդն, ինչպես ասվում է, ուզում է խույս տալ անխուսափելի մահից, չէ՞ որ նա չի իրականացրել իր հնարավորությունները, թեպետ և նրան թույլատրվել էր իրականացնել դրանք, թող որ իրեն հատկացված կենաց ժամանակը չափազանց կարճ էր: «Ինչի՞ս է պետք այդ ժամանակը»,- կասեր մարդը, կամ` «Ինչի՞ս է այն», կամ` «Ինչի՞ն կարող է դա օգնել»,- կասեր նա և դրանով չէր իրականացնի իր բոլոր հնարավորությունները, այլ արժանի կլիներ սոսկ այն բանին, որպեսզի հաջորդ ակնթարթին խեղված և տգեղ ի չիք լիներ: Միայն լիովին հնազանդությունը կարող է բացարձակ ճշգրտությամբ ընկնել «ակնթարթ», միայն լիովին հնազանդությունը կարող է օգտվել ակնթարթից` բացարձակապես հոգ չտանելով հաջորդ ակնթարթի մասին:

Ինչ վերաբերում է թռչնին, ապա գալիս է պահը, երբ նա պետք է թռչի, և թռչունը պարզ հասկանում է ամեն ինչ այնպես, ինչպես կա. հասկանում է, որ, թռչելով, նա թողնում է այն ամենը, ինչ ծանոթ է նրան, և հայտնի չէ, թե ինչ է նրան սպասում, այդուհանդերձ հնազանդ թռչունն ակնթարթաբար ճամփա է ելնում` պարզության մեջ, լիակատար հնազանդության շնորհիվ, նա միայն մի բան գիտի, բայց գիտի անկասկած` որ այժմ հենց դրա համար է եկել ակնթարթը: Երբ թռչունը հանդիպում է այս կյանքի անբարեհամբուրությանը, երբ նրա վրա են թափվում անախորժություններն ու տհաճությունները, երբ նա ամեն առավոտ իր բույնը քանդված է գտնում, հնազանդ թռչունը դարձյալ սկսում է աշխատանքը նույն սիրով և ջանադրությամբ, ինչպես առաջին անգամ, պարզության մեջ, լիակատար հնազանդության շնորհիվ, նա միայն մի բան գիտի, բայց գիտի անկասկած` որ դա իր աշխատանքն է, որ հենց ինքը պետք է դա անի: Երբ պատահում է, որ թռչունը բախվում է այս աշխարհի չարիքին, երբ փոքրիկ երգող թռչունը, ով երգում է ի փառս Աստծո, ստիպված է լինում հաշտվելու այն բանի հետ, որ չարաճճի երեխան զվարճանում է` ծաղրելով նրան և դրանով ձգտելով, որքան հնարավոր է, խախտել երգի հանդիսավորությունը, կամ երբ մենավոր թռչունը իր համար սիրելի տեղ է գտնում, սիրելի ճյուղը, որի վրա նա հատկապես սիրում է նստել, փայփայելով, գուցե թե, իրեն համակող թանկագին հուշերը, և ահա հայտնվում է մարդը, ով ուրախություն է գտնում այն բանում, որ նրա վրա քար նետելով կամ ինչ-որ այլ կերպ նրան քշի այդ տեղից, մարդը, ով, ավաղ, նույնքան անխոնջ է չարիք գործելիս, որքան որ թռչունը, որին նա քշում և վախեցնում է, անխոնջ է իր փորձերում` վերադառնալու այն բաներին, ինչը նա սիրում է, վերադառնալու հին տեղը, հնազանդ թռչունը հպատակվում է բացարձակապես ամեն ինչում, լիակատար հնազանդության շնորհիվ, նա միայն մի բան գիտի, բայց գիտի անկասկած` որ իրականում այդ ամենն իր հետ կապ չունի, որ այդ ամենը վերաբերում է իրեն սոսկ այլաբանորեն կամ, ավելի ճիշտ, որ իրեն այդ ամենում վերաբերում է,- բայց վերաբերում է անվիճարկելի,- լոկ այն, որ Աստծուն լիակատար հնազանդության մեջ հաշտվի դրա հետ:

Այդպիսին են շուշանն ու թռչունը, որոնցից մենք պետք է ուսանենք: Եվ դու չպետք է ասես` «Շուշանին և թռչնին հեշտ է հնազանդ լինել, չէ՞ որ ոչ մի այլ բան չեն կարող, կամ նրանք այլ կերպ չեն կարող, ընդ որում` հնազանդության օրինակ  ծառայելը նշանակում է բարօրություն գործել»: Դու չպետք է այդպես խոսես, դու ընդհանրապես չպետք է ոչինչ խոսես, դու պետք է լռես և լսես, չէ՞ որ եթե շուշանն ու թռչունը իսկապես անհրաժեշտությունից բարօրություն են գործում, ապա գուցե թե քեզ էլ հաջողվի բարիք գործել: Չէ՞ որ դու էլ ես անհրաժեշտությանը ենթակա, և Աստծո կամքը կատարվում է անխուսափելիորեն, արդ, ուրեմն, ջանա բարիք գործել անհրաժեշտությունից, լիակատար հնազանդության մեջ կատարելով կամքն Աստծո: Աստծո կամքը կատարվում է անխուսափ, արդ, ուրեմն, ջանա բարիք գործել անհրաժեշտությունից, լիակատար հնազանդության մեջ հպատակվելով Աստծո կամքին, այնչափ լիակատար հնազանդության մեջ, որպեսզի Աստծո կամքն իրագործելու և Նրան հպատակվելու առումով դու հիրավի կարողանաս ինքդ քո մասին ասել` ես չեմ կարող ոչ մի այլ բան, ես այլ կերպ չեմ կարող:

Եվ այժմ քեզ հարկ է խորհրդածել այն մասին, թե ինչու շուշանի և թռչնի հետ համեմատած մարդուն իսկապես ավելի դժվար է լինել բացարձակապես հնազանդ, և այն մասին, որ մարդու համար դարձյալ վտանգ գոյություն ունի, որը, համարձակվում եմ ասել, կապակցված է այն բանին, որ ընդունակ է նրա համար թեթևացնելու այդ խնդիրը` Աստծո համբերությունը ձեռքից բաց թողնելու վտանգը: Չէ՞ որ եթե դու երբևէ իսկապես լրջորեն դիտարկել ես քո կյանքը, մարդկային աշխարհը, որն այնքան տարբերվում է բնության աշխարհից, ուր ամեն ինչ բացարձակ հնազանդություն է, եթե դու երբևէ այդպիսի դիտարկում կատարել ես և եթե դու այդ ժամանակ բացի սարսուռից  ինչ-որ այլ բան էլ ես զգացել, ապա դու զգացել ես, թե որքան արդարացի է Աստված Իրեն կոչում Համբերանքի Աստված, չէ՞ որ Նա Աստված է, որ ասում է` կամ-կամ, որ նշանակում է` կամ սիրիր Ինձ, կամ քամահրիր Ինձ, Նա մեզ տանելու համբերանք ունի` և ինձ, և մեզ բոլորիս: Եթե Աստված սովորական մարդ լիներ, ապա ի՞նչ կլիներ այնժամ: Այդժամ Նա, վերցնենք, օրինակ, ինձ, արդեն շատ վաղուց հոգնած կլիներ ինձանից, հոգնած կլիներ ինձ հետ գործ ունենալուց և կսրտնեղեր ինձանից և կասեր անսահման ավելի մեծ իրավունքով`«Այս երեխան միաժամանակ անպիտան է, հիվանդագին, բութ և անհասկացող, եթե նրա մեջ ինչ-որ լավ բան էլ կար, ապա վատը խիստ շատ է նրանում` ոչ մի մարդ չի կարող դա տանել»: Այո, ոչ մի մարդ ունակ չէ դա տանելու, դրան ընդունակ է միայն համբերատար Աստված:

Իսկ հիմա մտածիր այն մասին, թե որքան անհամար են երկրի երեսին ապրող մարդիկ: Մենք` մարդիկ, ասում ենք, որ ցածր դասարանների ուսուցիչ լինելը համբերություն պահանջող աշխատանք է, իսկ ինչ համբերություն ունի Աստված, որ ունակ է լինելու մարդկանց անթիվ բազմության ուսուցիչը: Եվ անսահմանորեն համբերության պետք ունի Նա, նաև այն պատճառով, որ այնտեղ, ուր Աստված ուսուցիչ է, բոլոր երեխաները առավել կամ նվազ չափով տառապում են երևակայությամբ, թե իբր իրենք մեծ, հասուն մարդիկ են, երևակայությամբ, որից շուշանն ու թռչունը միանգամայն ազատ են` ինչի շնորհիվ, թերևս, նրանց համար այդպես հեշտ է և հաջողվում է հնազանդ լինել միշտ և ամեն ինչում: «Մնում էր որ,- կասի մարդ ուսուցիչը,- երեխաներն իրենց հասուն մարդիկ երևակայեն, այդպես կարելի է ընդհանրապես կորցնել համբերությունն ու հուսահատվել, ոչ մի մարդ չի կարող դա տանել»: Այո, ոչ մի մարդ չի կարող դա տանել, դրան ունակ է սոսկ համբերատար Աստված: Եվ Նա հիանալիորեն գիտի` ինչ է ասում, երբ Նա Իրեն անվանում է համբերանքի Աստված: Նա այդպես է կոչում Իրեն ոչ ըստ տրամադրության, Նա չի փոխվում տրամադրության մեջ, չէ՞ որ դա անհամբերություն է: Նա հավերժությունից գիտի, որ քանի դեռ պիտի գոյություն ունենա ողջ երկրայինը և դրանում` մարդկային ցեղը, Նա ստիպված կլինի լինել համբերանքի Աստված, չէ՞ որ այլապես անհնար է տանել մարդկային անհնազանդությունը: Շուշանի և թռչնի հանդեպ Նա հայրաբար Արարիչ և Պահապան է, և միայն մարդու հանդեպ Նա համբերանքի Աստված է: Դա հիրավի մխիթարանք է, անհրաժեշտագույն և անարտահայտելի մխիթարանք, երբ Սուրբ Գիրքն ասում է, որ Աստված համբերանքի Աստված է և մխիթարանքի Աստված, բայց միաժամանակ դրանք սարսափելի լուրջ խոսքեր են, որոնք ասում են, որ մարդուն հենց այնպես չէ բաժին հասնում այդ համբերությունը: Մարդը Աստծո մեջ բացահայտել է մի հատկություն, որը չգիտեն շուշանն ու թռչունը, որ միշտ և ամեն ինչում հնազանդ են Աստծուն, իսկ Աստված այնքան է սիրում մարդուն, որ վստահությամբ բացահայտել է նրա համար, որ Ինքն ունի այդ հատկությունը, որ Նա համբերանքի Աստված է: Եվ ընդ որում այդ հատկությունը որոշակի իմաստով պատասխանում է,- օ՜, սարսափելի պատասխանատվություն,- մարդկային անհնազանդությանը, որոշակի իմաստով պատասխանում է Աստծո համբերանքը: Դա մխիթարանք է, բայց այն կապված է սարսափելի պատասխանատվությանը: Մարդուն վստահված է իմանալու, որ եթե նույնիսկ բոլոր մարդիկ երես թեքեն նրանից, եթե նույնիսկ հենց ինքն էլ մոտ է այն բանին, որ երես թեքի ինքն իրենից, միևնույն է, Աստված համբերանքի Աստված է: Դա անգնահատելի հարստություն է: Օ՜, միայն թե իրավամբ գործածիր այն, հիշիր, որ դրանք խնայողություններ են. երկնից Աստծո համար իրավամբ օգտագործիր այդ հարստությունը, կամ թե այն քեզ ավելի մեծ չարիքի մեջ կանկանի, կվերածվի իր հակադրությանը և կլինի արդեն ոչ թե մխիթարանք, այլ կդառնա քեզ համար  մեղադրանքներից ամենասարսափելին: Չէ՞ որ քեզ շատ դաժան են թվում խոսքերը, որոնք, սակայն, ավելի դաժան չեն, քան ճշմարտությունը` որ միշտ և ամեն ինչում ՙմեկեն՚ Աստծուն չապավինելը նշանակում է քամահրել Նրան: Գուցե թե այդժամ ոչ այնքան դաժան կլինի քեզ համար խոսքն այն մասին, որ Աստծո համբերությունից զուր օգտվելը կնշանակի Աստծուն քամահրել:

Այնպես որ, օգտվելով Ավետարանի վկայությունից` հոգ տար առ այն, որպեսզի հնազանդություն ուսանես շուշանից և թռչնից: Եվ դու սարսափից չես ընկրկի և չես հուսահատվի, երբ քո կյանքը համեմատես այդ ուսուցիչների կյանքի հետ: Այստեղ հուսահատվելու կարիք չկա, չէ՞ որ դու պետք է նրանցից սովորես, և Ավետարանը սկզբում մխիթարում է քեզ` ասելով, որ Աստված համբերանքի Աստված է, իսկ հետո հավելում է` դու պետք է սովորես շուշանից և թռչնից, սովորես կատարելապես հնազանդ լինել, ինչպես շուշանն ու թռչունը, սովորես չծառայել երկու տիրոջ, չէ՞ որ ոչ ոք չի կարող ծառայել երկու տիրոջ, այլ կարող է կամ… կամ:

Բայց եթե դու կարողացել ես դառնալ լիապես հնազանդ, ինչպես շուշանն ու թռչունը, ապա դու սովորել ես այն, ինչը որ պիտի սովորեիր, և դու սովորել ես դա շուշանից և թռչնից (և եթե դու լիովին սովորել ես դա, դու դարձել ես նրանցից այնքան կատարյալ, որ շուշանն ու թռչունը ուսուցիչներից պատկերքի են վերածվում), դու սովորել ես ծառայել միայն Տիրոջը, սիրել Նրան և ապավինել Նրան միշտ և ամեն ինչում: Եվ այդժամ այն, ինչի մասին դու խնդրում ես, երբ աղոթում ես Աստծուն` «Եղիցի կամք Քո, ինչպես երկնքում, այնպես էլ երկրի վրա»,- ինչը որ, իհարկե, այսպես թե այնպես, միշտ կատարվում է,- կկատարվի և քեզանով, չէ՞ որ լիակատար հնազանդության դեպքում քո կամքը միասնական է Աստծո կամքին, այնպես որ կամքն Աստծո, ինչպիսին է որ այն երկնքում, կատարվում է քեզանով երկրի վրա: Եվ այդժամ կլսվի քո խնդրանքը, երբ դու աղոթում ես`«Մի տար մեզ ի փորձություն», չէ՞ որ եթե դու լիովին հնազանդ ես Աստծուն, ապա քո մեջ ոչ մի երկիմաստ բան չկա, իսկ եթե քո մեջ ոչ մի երկիմաստ բան չկա, ապա դու ամբողջովին բացարձակ պարզ ես Աստծո առաջ: Այստեղ առկա է պարզությունը` պարզությունը, որը ողջ սատանայական խորամանկությունը և գայթակղությունների բոլոր ցանցերը անզոր են որսալու կամ հանկածակիի բերելու: Չէ՞ որ այն, ինչ սատանան սրատես հետապնդում է որպես իր ավար, բայց ինչը որ երբեք չունեն շուշանն ու թռչունը, ինչին որ ձգտում են բոլոր գայթակղությունները, բայց ինչը որ երբեք չունեն շուշանն ու թռչունը, երկիմաստությունն է: Որտեղ կա երկիմաստ ինչ-որ բան, այնտեղ կա գայթակղություն, և այնտեղ միշտ ծիծաղում է նա, ով ավելի ուժեղ է: Բայց այնտեղ, որտեղ կա ինչ-որ երկիմաստ բան, դրա հիմքում միշտ, այսպես թե այնպես, ընկած է անհնազանդությունը, հենց այդ պատճառով էլ շուշանի և թռչնի մոտ բացակայում է որևէ երկիմաստություն, չէ՞ որ նրանց մոտ ամեն ինչի հիմքում խորն ու հաստատապես դրված է լիակատար հնազանդությունը, և հենց դրա պատճառով, որ շուշանի և թռչնի մեջ բացակայում է որևէ երկիմաստություն, նրանց անհնար է ներքաշել գայթակղության մեջ: Սատանան անզոր է այնտեղ, որտեղ ոչ մի երկիմաստ բան չկա, ինչպես անզոր է թռչնորսը իր բոլոր թակարդներով, երբ չկա և ոչ մի թռչուն, բայց այնտեղ, ուր կա երկիմաստության թեկուզ դույզն-ինչ նշույլ, այնտեղ սատանան ուժեղ է, և գայթակղությունը հնարամիտ է, և նա սրատես է` նա, ով չարիքն է, ում որոգայթը գայթակղություն է կոչվում, իսկ ավարը մարդկային հոգին է: Նա ինքն իրականում ոչնչով հրապուրիչ չէ, սակայն ոչ մի երկիմաստություն չի կարող նրանից թաքնվել, և նա կգտնի այն, և նրա հետ կգա  գայթակղությունը: Բայց մարդը, ով  լիակատար հնազանդությամբ թաքչում է Աստծո մեջ, նա կատարյալ անվտանգության մեջ է. իր հուսալի թաքստոցից նա կարող է տեսնել սատանային, բայց սատանան չի կարող նրան տեսնել: Իր հուսալի թաքստոցից, չէ՞ որ որքան սրատես է սատանան երկիմաստության հանդեպ, նույնքան էլ նա կույր է գտնվում` դեմ առնելով պարզությանը, նա կույր կամ կուրությամբ զարկված է լինում: Եվ այդուհանդերձ ոչ առանց սարսռալու է նայում սատանային նա, ով լիովին հնազանդ է. նա տեսնում է նրա առկայծող հայացքը, որն ասես միջաթափանց շամփրում է և երկիրը, և ծովը, և սրտի խորագույն գաղտնիքները, և որն իրոք կարող է դա, և ահա, այդ հայացքով, նա կույր է: Բայց եթե նա, որ գայթակղությունների ցանցեր է նետում, եթե նա կույր է քո հանդեպ, որ լիակատար հնազանդությամբ թաքչած ես Աստծո մեջ, կնշանակի քեզ համար ոչ մի գայթակղություն գոյություն չունի: «Աստված ոչ մեկին չի գայթակղում»: Եվ, ուրեմն, լսված է քո աղոթքը` «Մի տար մեզ ի փորձություն», այսինքն` թող որ չհամարձակվեմ ես երբեք անհնազանդության պատճառով իմ թաքստոցից դուրս գտնվել, և եթե ես, այդուհանդերձ, անհնազանդ եմ գտնվում, մի քշիր ինձ մեկեն իմ թաքստոցից, որից դուրս ես ակնթարթաբար գայթակղության մեջ կընկնեմ: Եվ եթե դու քո լիակատար հնազանդության շնորհիվ մնում ես քո թաքստոցում, դու կազատվես նենգադավից:

Ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել, նա կամ կսիրի մեկին և կատի մյուսին, կամ կապավինի մեկին և կքամահրի մյուսին. չեք կարող ծառայել Աստծուն և մամոնային, Աստծուն և աշխարհին, Աստծուն և չարին: Կնշանակի` կա երկու ուժ` Աստված և աշխարհը, Աստված և չարը, և պատճառը, ըստ որի մարդ կարող է ծառայել միայն մի տիրոջ, հավանաբար այն է, որ այդ երկու ուժերը, եթե նույնիսկ դրանցից մեկն անսահմանորեն ավելի ուժեղ է, մարտնչում են միմյանց դեմ կենաց ու մահու կռվով: Այդ պայքարը մարդու համար վիթխարի վտանգ է ներկայացնում, և հատկապես մարդու համար, շուշանն ու թռչունը իրենց լիակատար հնազանդությամբ, հավասարապես և իրենց երջանիկ անմեղությամբ, այդ վտանգից ազատված են, չէ՞ որ նրանց համար չեն մարտնչում Աստված և աշխարհը, Աստված և չարը: Հենց վիթխարի վտանգը այն է, որ մարդը դրված է երկու վիթխարի ուժերի միջև և նրան տրված է ընտրել դրանց միջև, այդ վիթխարի վտանգն էլ հենց պատճառն է այն բանի, որ մարդ կարող է կամ սիրել, կամ ատել. չսիրել` կնշանակի ատել. չէ՞ որ այդ երկու ուժերը այնչափ թշնամի են միմյանց, որ նվազագույն շեղումն այդ ուժերից դեպի մեկի կողմը դառնում է մյուսի հանդեպ լիակատար հակադրություն: Երբ մարդ մոռանում է այն վիթխարի վտանգի մասին, որում նա գտնվում է, վտանգի մասին, նկատենք, այնպիսի տեսակի, որ իրականում չկա հարմար կենտրոն նրա միջև, որպեսզի տեսնես այդ վտանգը, և այն բանի, որպեսզի մոռանաս դրա մասին, երբ մարդ մոռանում է, որ ինքն ահռելի վտանգի մեջ է, երբ նա ենթադրում է, թե ինքն ամենևին էլ վտանգի մեջ չի, և երբ նա նույնիսկ ասում է` խաղաղություն և անվտանգություն, Ավետարանի խոսքերը կարող են նրան անհեթեթ չափազանցություն թվալ: Ավաղ, բայց դա այն բանից է, որ նա խեղդվել է վտանգի մեջ, որ նա մոլորվել է, որ նա գաղափար չունի ոչ սիրո մասին, որով Աստված սիրում է նրան, ոչ չարի խարդավանքի և ուժի մասին, և ոչ էլ իր իսկ անզորության մասին: Եվ մարդն ի սզբանե չափազանց մանկամիտ է այն բանի համար, որպեսզի ունակ լինի և կամենա հասկանալ Ավետարանը. Ավետարանական խոսքը կամ…կամի մասին նրան անհեթեթ չափազանցություն է թվում. այն, որ վտանգն այնքան մեծ է, որ անհրաժեշտ է լիակատար հնազանդություն, որ լիակատար հնազանդության պահանջի հիմքում սերն է` դա նրա գլխում չի տեղավորվում:

Ինչ է այդժամ անում Ավետարանը: Ավետարանը` իմաստուն դաստիարակը, մարդու հետ մտքերի ու խոսքերի պայքարի մեջ չի մտնում, որպեսզի ապացուցի նրան, թե դա իրոք այդպես է: Ավետարանը հիանալիորեն գիտի, որ անհնար է, որ մարդ սկզբում հասկանա, որ դա այդպես էլ կա, ինչպես ասվում է, իսկ հետո արդեն լիովին հնազանդ լինելու որոշում ընդունի, այլ, ընդհակառակը, միայն լիովին հնազանդ լինելու դեպքում մարդը հանգում է այն բանի ըմբռնմանը, որ ամեն ինչ այդպես էլ կա, ինչպես ասում է Ավետարանը: Այդ պատճառով էլ Ավետարանը իշխանություն է կիրառում և ասում է` դու պետք է: Սակայն հենց նույն պահին այն մեղմանում է, այնպես որ նա ունակ է հուզելու ամենակարծրասիրտ մարդուն, այն ասես բռնում է ձեռքդ,- այնպես, ինչպես հայրն է բռնում իր երեխայի ձեռքը,- և ասում է. «Արի գնանք շուշանի և թռչնի մոտ»: Եվ արդեն շուշանի և թռչնի մոտ շարունակում է. «Հետևիր շուշանին և թռչնին, ինքնամոռաց տրվիր դրան. մի՞թե քեզ չի հուզում այն, ինչ տեսնում ես»: Իսկ երբ շուշանի և թռչնի մոտ իշխող հանդիսավոր մնջանքը խորապես կհուզի քեզ, Ավետարանը շարունակում է իր բացատրությունն ու ասում է. «Բայց ինչո՞ւ է այդ մնջանքն այդքան հանդիսավոր: Որովհետև այն արտահայտում է լիակատար հնազանդությունը, երբ ամեն ինչ զբաղված է միասնական Աստծուն ծառայելով, ծառայելու պատրաստակամությամբ միտված է միայն Միասնականին, միասնականը կատարյալ միասնության մեջ, միասնական մեծ ժամերգության մեջ, դե ուրեմն համակվիր այդ մեծ մտքով, չէ՞ որ այդ ամենը միասնական միտք է, և ուսանիր շուշանից և թռչնից»: Բայց մի մոռացիր, դու պետք է սովորես շուշանից և թռչնից, դու պետք է լիովին հնազանդ դառնաս, ինչպես շուշանն ու թռչունը: Մտածիր, չէ՞ որ հենց հատկապես այդ մարդկային մեղքը` միմիայն Աստծուն ծառայել չկամենալը կամ  ինչ-որ այլ տիրոջ ծառայելու ցանկությունը, կամ երկու և նույնիսկ ավելի մեծ թվով տերերի ծառայելու ցանկությունը խախտեց աշխարհի ողջ գեղեցկությունը, և եթե նախկինում ամեն ինչ բավական լավ էր, մարդու մեղքը նախկինում  միասնական աշխարհում անմիաբանություն մտցրեց. մտածիր` չէ՞ որ ամենայն մեղք անհնազանդություն է և ամենայն անհնազանդություն` մեղք:

 

Ռուսերենից թարգմանեց  Վարդան Ֆերեշեթյանը

 

Առաջին մասը՝ այստեղ

Երրորդ մասը՝ այստեղ

 

Անդին 5, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք