Ֆորուղ Ֆառոխզադ. մեկ պարսկուհի, մեկ քամի, մեկ տապ…

20140112150912555

Մի անգամ մի դերվիշ ասել է. «Աստված երեք տող է հորինել: Առաջինը՝ միայն իրեն հասկանալի, երկրորդը՝ մարդկանց հետ խոսելու համար, երրորդը՝ բոլորին անհասկանալի: Հենց այդ երրորդ տողը ես եմ»: Իսկ ես կասեմ քեզ, թանկագի՛ն անծանոթուհի, «…որ դու կկարողանայիր հասկանալ իմաստալից հնչյունները, եթե բառեր ունենայիր»: Դու հարցնում ես ինձ. «Ի՞նչ է միտքը»: Միտքը ներդաշնակություն ունեցող հնչյուններն են: Հենց նրանք են իսկական բառերը: Իսկ ահա երկրորդ հարցիդ՝«Ի՞նչ նպատակների համար է Աստված ստեղծել մարդու մարմինը» դժվարանում եմ պատասխանել: Ես կարող եմ ենթադրել, որ տարբեր ժամանակներում տարբեր բաների մասին է մտածել Աստված… Չէ՞ որ նա էլ է մեծ խենթ, ինչպես որ հատուկ է իմաստուններին…

Ես հիմա երթևեկում եմ մետրոյի գնացքով, և Աստված գետնուղու սառնության մեջ տեղաշարժվում է մի տեսակ վերացած. ասես այս ժամանակակից քաղաքից դուրս լինի, այս մարդկային կյանքերից դուրս: Մետրոյում մուրացիկները կամ դերվիշներն այլ տեսք ունեն, ինչ վերևում, քանզի այնտեղ՝ երկրի մակերևույթին, արդեն վաղուց սկսվել են նոր ժամանակներ, որում տեղեկատվության որոնումը բարդացել է ձեռքբերումի մատչելիությամբ: Իսկ հիմա մետրոյի արագընթաց գնացքում ես քո դեմքն եմ որսում, անծանո՛թ թխահեր. այն թրթռում է վագոնի թեթև ցնցվող պատուհանի ապակուն: Վագոնում այնքան կողմնակի ձայներ կան, որ ինձ համար դժվար է հասկանալ՝ մեզանից յուրաքանչյուրի մեջ կա՞ սեփական ձայն, սեփական խոսք: Ո՞վ կճանաչի քեզ այս թունելում: Իսկ քո հոգին ձգտում է դեպի ոգու լայնարձակությունները, այնպես չէ՞: Քո սև աչքերն այնքան խորը չեն, որ նրանց մասին՝ ինչպես երկնքի մասին գրեն, և այնքան տաք չեն, որ «կարծես շիկացած ածուխ լինեն» ասեն… Սև աչքերը քո տխուր են, ինչպես բեդվիների երգերը, և եռանդուն-կենսական՝ ինչպես դերվիշի պարը:

Ժամանակակից հսկայական մեգապոլիսը /այդպիսիք անհաշիվ շատ են/՝ եթե ոչ Բաբելոնի կամ Հին Հռոմի, ապա ծայրահեղ դեպքում միջնադարյան Կոնստանդնուպոլսի կամ Ջենովայի մրցակիցը, ծնում է մուրացիկների և փիլիսոփաների նորանոր կերպարներ, որոնց փխրուն հոգիները չեն հաղթահարում ագրեսիվ տեղեկատվական աշխարհի ամենօրյա գրոհները: Օ՜հ, որքա՜ն վաղուց մեզ բոլորիս անհրաժեշտ է խորհրդածումի մոռացված լռությունը… Մեգապոլիսը ձգտում է ծնել իր բանաստեղծներին ու բանաստեղծուհիներին, որ եկել են գավառական լռությունից, խուլ վայրից… Եվ նրանք՝ այդ պոետները, դառնում են ագրեսիվ սինթետիկ հնչյունների առաջին զոհերը: Բանաստեղծուհիների հոգիները կոտրվում են, ինչպես ձեռքից ընկած նրբագույն հախճապակե բաժակներ…

Ամառվա կես: Այս վայրերին բնորոշ անտանելի և անխուսափելի տապը տարածվել է հովտով մեկ՝ այս ու այնտեղ ստվերների փոքրիկ կղզիներ թողնելով: Եվ հովտի ամենամեծ զովությունը պահված է սեփական արգանդում՝ մետրոյի թունելներում: Մետրո՞… Այդ հիմա՝ 1960 թվականին է բանաստեղծուհին Թավրիզի մերձակա փակ գոտում փաստագրական ֆիլմ նկարում բորոտների մասին: Դուք տեսե՞լ եք այդպիսի ճշմարտություն: Դուք տեսե՞լ եք մարդկանց՝ երեխաների, ծերունիների ու կանանց հիվանդությունից այլանդակված մարմինները, ձեռքերը, ոտքերը, դեմքերը: Բայց նաև արդարացիության կրակը կա նրանց յուրաքանչյուր բառի, հնչյունի, քայլի մեջ… Հոգին այլանդակություն չի ճանաչում: Հոգին ճախրում է նրանց մարմինների բորոտությունից այլակերպված ձևերում՝ ցանկանալով մարդկային աշխարհը տեսնել բարի և ուրախ:

Մետրո՞: Մարդկային հանճարը, քաղաքակրթության գործառութային նկատառումներով, կրկնել է խլուրդի կամ անձրևաորդի ուղին: Տապի անխուսափելիությունը ծերության անխուսափելիության նման է. թեկուզ ո՞վ կարող է ասել, թե ծերանալը պարտադիր է մարդու համար: Այս հարցը կարող է դառնալ սկիզբ Ֆորուղի բանաստեղծությունների համար: Պարսիկ բանաստեղծուհու, որի կարճ կյանքը, ինչպես պատահական կրակոց, դարձավ երիտասարդ կնոջ միայնակ հոգու թրթիռի ու ընդվզումի հայելին: Եվ այդ կյանքը բոլորովին չի մերվում նրա զարմանալիորեն մեղեդային, պարսկական արևի ջերմությամբ և զովությամբ քնքշացած մայրենի պարսկերենին: Պարսից լեզվի ձայնի տեմբրը փափուկ է, ձգված, կրծքային, կլանող…

Մտածո՞ւմ էր արդյոք Ֆորուղը ծերության անխուսափելիության մասին: Հնարավոր է… Նա՝ պարսկուհին, վախենո՞ւմ էր ծերությունից, ինչպես շատ բանաստեղծներ… որ վաղ էին հեռացել կյանքից: Ինչպես, օրինակ, Արթյուր Ռեմբոն, Սերգեյ Եսենինը կամ Միսաք Մեծարենցը… Նրանց թվում էր, որ ծերությունը կործանում է կամքի ուժը, քայքայում աչքի հետաքրքրասիրությունը, մարմնի առաձգականությունն ու զվարթությունը… Բայց եղել են և այնպիսիք, որոնք մտածել են, որ ծերությունը զարդարում ու երևան է հանում մարդու էությունը՝ ջնջելով ամենայն երկրոդականը և ձեռքբերովին… Ասենք, մարդը պատանության կամ հասունության տարիներին ստորություն է արել. դավաճանել է, զրպարտել, խառնակել. դա դառնում է նրա դեմքը, նրա կնճիռներն այնպես են դարսվում, որպեսզի հնարավոր լինի կարդալ նրա կենսագրության այդ էջերը, այդ դիպվածները: Սակայն եթե հաշվի առնենք Ֆորուղի բանաստեղծական հրայրքի անպարփակությունը, նրա համարձակությունը, բնավորության անկախությունը, որոնք սահմանակից էին տաղանդի մոլեգնությանը /յուրաքանչյուր տաղանդ հոգեկան, մտավոր, անգիտակցական, ինտելեկտուալ, ենթագիտակցական, գեղարվեստական, ֆիզիկական էներգիայի գումարն է, որը որոշակի պահի դառնում է երևակայություն, մետաֆոր և պատկեր…/, ապա կարելի է ասել, որ նա պոետների այն դասին է պատկանում, որոնք ինքնայրվում են՝ հանուն կյանքի ճշմարտության, թեկուզ և երևակայությունը գործում է ողջ հզորությամբ:

Ահա նրա մասին եմ ուզում խոսել՝ մի քանի բանաստեղծական ճակատագրերի համատեքստում:

 

Տապը չի լքում այս վայրերը նաև հիմա՝ Ֆորուղի մահից հետո: Ես զննում եմ նրա հոգնած ու լուսավորված դեմքը. այն մի քանի ակնթարթ փայլատակեց Բերտոլուչչիի հետ կարճ զրույցի մեջ: Ինչպե՞ս է այդ իտալացի պատանին այն հեռավոր վաթսունական թվականներին ճանաչել երիտասարդ պարսիկ բանաստեղծուհու հանճարը: Կադրում նրա մատների նյարդային շարժումներն են, ազնվական դեմքը և զարմանալի, լարված աչքերը մի մարդու, որը գիտի, թե ինչ է կարեկցանքը: Այո, նրա հոգու լույսը թռչում է դեպի մեր սրտերը, ինչպես հուսահատության ճիչ: Մենք շնչում ենք նրա պոեզիայի օդը, պոեզիա, որը ծնունդ է առել նրա տարակուսանքների ջղաձգումներում և որը տրոփում է, ինչպես սառնորակ ջուրը պապակված մարդու կոկորդում: Այդպես ջրի կումը կլանում է տապն ու նրա կոկորդը, որպեսզի հաջորդ ակնթարթին կամքն ու հոգին ծնեն երկար սպասված երգը: Տապը գիշատիչ չէ, այլ քնքուշ քույրիկ, որ իր առատաձեռնության շնորհներն է բերում ցանկացած մեկին, ով թեկուզ փորձել է ինչ-որ իմաստ գտնել իր՝ տապի մեջ: Տապը քրմուհի է…

 

Ռուսերենից թարգմանեց  Կարինե Ռաֆայելյանը

 

Շարունակությունը՝ Անդին 7, 2014-ում

Share

Կարծիքներ

կարծիք