Սերգո Կարապետյան | Աշխատիր, և հողը չի խռովի քեզանից

Լուսանկար-Պարոն Կարապետյան, մեր երկիրն ունի՞ իր պարենային անվտանգության հայեցակարգը, մշակվա՞ծ է այն:

 

-Անշուշտ: 2011 թվականին ՀՀ նախագահի կարգադրությամբ հաստատվել և գործողության մեջ է դրվել ՀՀ պարենային անվտանգության ապահովման հայեցակարգը: Դրան հաջորդել է հայեցակարգից բխող 2012-2014 թթ. միջոցառումների ծրագրի մշակումն ու ընդունումը: Հայեցակարգը ներառում է 2011-ից մինչև 2020 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը: Յուրաքանչյուր տարի նախատեսվում է իրականացնել կոնկրետ ծրագրեր, որպեսզի մինչև 2020 թվականը պարենային կարևորագույն ապրանքների գծով մեր երկրի ինքնաբավության մակարդակը հասնի 80 տոկոսի: Ներկայումս, էներգետիկ արժեքով գնահատված, առաջնահերթ անհրաժեշտ պարենամթերքների ինքնաբավության մակարդակը կազմում է գրեթե 60 տոկոս:

Արդեն անցել է երկու տարի, ամփոփելով այդ ժամանակահատվածի արդյունքները՝ կարող ենք ասել, որ ունենք բավականին ձեռքբերումներ: Օրինակ, ըստ գնահատման՝ հացահատիկային մշակաբույսերի, մասնավորապես ցորենի ինքնաբավության մակարդակը 2013 թ. նախորդ տարվա նկատմամբ հնարավոր եղավ բարձրացնել 6-7 տոկոսային կետով: Ներկայացնենք թվերով. վերջին 5 տարիներին արտադրել ենք 184-243 հազար տոննա ցորեն, իսկ ներկրել՝ 298-488 հազար տոննա: Այս տարի արդեն արտադրվել է 307 հազար տոննա: Այսինքն՝ նախորդ տարվա համեմատությամբ ցորենի արտադրության ծավալն ավելացել է ավելի քան 26 տոկոսով: Եթե մենք կարողանանք ապահովել աճի համանման տեմպ, ապա կհասնենք սահմանված ցուցանիշին՝ մինչև 2020 թվականը մեր բնակչությանը 75-80 տոկոսով կկերակրենք սեփական պարենային ցորենով:

Իհարկե, չի նշանակում, թե մենք կարող ենք ինքնաբավ լինել բոլոր տեսակի պարենային ապրանքների գծով: Նույն հացահատիկի առումով ևս դա անհնար է և տնտեսապես էլ չի հիմնավորվում: Որովհետև սահմանափակ են մեր հողային պաշարները, և բոլոր հողատարածքները չենք կարող դնել հացահատիկի արտադրության տակ:

 

 

-Իսկ ինչի՞ հաշվին ենք հասնելու այդպիսի ցուցանիշների, երբ այսօր չի մշակվում գյուղատնտեսական նշանակության հողերի գրեթե կեսը:

 

-Ոչ, դուք սխալ եք.«գրեթե կեսը» չէ: Երեք տարի առաջ՝ 2010թ., ոչ նպատակային օգտագործվող վարելահողերը կազմում էին շուրջ 37 տոկոս: Փաստորեն, 448,5 հազար հեկտար վարելահողերից ոչ նպատակային էր օգտագործվում շուրջ 165,0  հազար հեկտարը: Բայց հանրապետության նախագահի հանձնարարականներով մշակվեցին և կենսագործվեցին պետական աջակցության մի շարք ծրագրեր, որոնք պատկերը բավականին փոխեցին:

Նախ՝ 2011 թվականից սկսած մենք գյուղատնտեսությունում իրականացրինք վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման ընդգրկուն ծրագիր: Մինչ այդ գյուղացիները բանկերից վարկերը ստանում էին դոլարով և բարձր՝ 24, երբեմն էլ ավելի բարձր տոկոսադրույքներով: Փոխարժեքի տատանումներն էլ իրենց հերթին լուրջ բարդությունների առաջ էին կանգնեցնում գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողներին: Ընդ որում, վարկերը կարճաժամկետ էին, տրվում էին սահմանափակ քանակությամբ:

Ըստ մեր կողմից մշակված վարկերի տոկոսադրույքների սուբսիդավորման ծրագրի՝ բանկերը վարկերը տրամադրում են գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողներին 14 տոկոս տոկոսադրույքով, որի 4 տոկոսային կետը սուբսիդավորվում է պետության կողմից: Այսինքն՝ վարկը գյուղացուն է հասնում ընդամենը 10 տոկոսով և հայկական դրամով: Առավել կարիքավոր 225 համայնքների համար սուբսիդավորվում է տոկոսադրույքի 6 տոկոսային կետը, այսինքն՝ վարկը, վերջնական արդյունքում, տրամադրվում է 8 տոկոս տոկոսադրույքով:

Վարկավորման նման տոկոսադրույքն արդեն աննխադեպ էր մեր երկրի համար: Նշեմ, որ պետության այս նախաձեռնությունները բավականին աշխուժացրեցին գյուղատնտեսության ոլորտը:

Ընդհանուր առմամբ, 2011 թվականից մինչ սեպտեմբերի 30-ն ընկած ժամանակահատվածը տրամադրվել է 49,4 մլրդ դրամի վարկ, որից օգտվել են մոտավորապես 58 հազար գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողներ: Ընդ որում, այս գործընթացը շարունակական է. ամեն տարի և գարնան, և աշնան գյուղատնտեսական աշխատանքների համար առանձին-առանձին հատկացվում են 7,5 մլրդ դրամի վարկային ռեսուրսներ:

Ունենք նաև հացահատիկային մշակաբույսերի սերմնարտադրության և սերմնաբուծության ծրագրեր: Սկսած 2011 թվականից Ռուսաստանի Դաշնությունից ներկրվել են բարձր վերարտադրությամբ, այսինքն՝ էլիտային և սուպերէլիտային սերմեր և մատչելի պայմաններով հատկացնել սերմնաբուծությամբ զբաղվող գյուղացիական տնտեսություններին՝ պայմանով, որ դրանց վերարտադրությունից ստացված սերմերը հատկացվեն մյուս տնտեսություններին: Այս հան•ամանքը ևս նպաստեց հացահատիկային մշակաբույսերի տարածքների ընդլայնմանը և բերքատվության բարձրացմանը: Այդ իսկ պատճառով, եթե մի քանի տարի առաջ հացահատիկային մշակաբույսերի բերքատվությունը 1 հեկտարից 22-23 ցենտներ էր, ապա այս տարի, ըստ օպերատիվ տվյալների, կարողացանք ստանալ միջինը 30,4 ցենտներ բերք: Նշեմ, որ այս ծրագիրը շարունակական է. մինչև 2017 թվականը մենք պետք է կարողանանք մեր երկիրն ամբողջությամբ ապահովել հացահատիկի, մասնավորապես ցորենի բարձր վերարտադրության սերմերով:

Պետական աջակցության հաջորդ ծրագիրը հողօգտագործողներին մատչելի պայմաններով դիզելային վառելիքի և ազոտական պարարտանյութի տրամադրումն է: Մենք, ըստ հանրապետության մարզերի, հավաքագրում ենք ամբողջ երկրի գյուղացիական տնտեսությունների պահանջարկի վերաբերյալ հայտերը և, դրանից ելնելով, ներկրում տվյալ ռեսուրսն ու շուկայականից շուրջ 30 տոկոս ցածր գնով հատկացնում գյուղատնտեսությունում տնտեսավարողներին: Ծրագրերն իրականացվում են ինչպես գարնանային, այնպես էլ աշնանային գյուղատնտեսական աշխատանքների ժամանակահատվածում:

Բոլոր այս ծրագրերի համալիր կիրառմամբ մենք կարողացանք որոշակի հաջողություններ ապահովել գյուղատնտեսության ոլորտում:

 

-Կա՞ վիճակագրություն. որքանո՞վ է պակասել մեր մշակաբույսերի արտադրությունը, եթե համեմատենք 80-ականների վերջի ու 90-ականների սկզբի հետ: Եվ ինչպիսի՞ն է դինամիկան. ի՞նչ պատկեր է գրանցվում տարեցտարի:

 

-Ինչպես ասացի, մի քանի տարի առաջ մենք չէինք մշակում մեր հողերի 37 տոկոսը: Արդեն այդ ցուցանիշը նվազեցված է, և այժմ այն ընդամենը 29 տոկոս է: Ամեն տարի մշակության տակ ենք դնում ևս մոտավորապես 12-15 հազար հեկտար հողատարածություն: Օրինակ՝ հենց այս ամիսներին, նախորդ տարվա համեմատությամբ, արդեն կատարվել է 5600 հեկտարով ավելի աշնանացան: Իսկ վերջին երեք տարվա տվյալներով՝ շուրջ 35 հազար հեկտարով ավելացել են գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքատարածությունները: Այնպես որ, մեր առաջնային խնդիրը հողային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումն է, մի բան, որն աստիճանաբար իրականություն ենք դարձնում:

 

 

-Մշտական  են կասկածները, որ պետական խողովակներով չի ներկայացվում գյուղմթերքների արտադրության իրական պատկերը, քանզի դրանք արվում են գյուղապետների աչքաչափով, այն էլ՝ մարզպետների խստապահանջ հայացքի տակ՝ որքան շատ, այնքան լավ: Այս կասկածները ցրելու համար ի վերջո ինչո՞ւ չի ստեղծվում գյուղատնտեսության վերաբերյալ հաշվետվություն ներկայացնող հատուկ մարմին, մի բան, որը հենց օրենքի պահանջն է:

 

-Նախ՝ ես կասկածի տակ չեմ դնում մեր այսօրվա տնտեսական ցուցանիշները, որ ներկայացվում են ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության կողմից: Ավելին ասեմ՝ ներկայացված թվերը փոքր-ինչ ցածր են: Թեկուզ՝ անասնապահության ոլորտին վերաբերվող: Ամեն տարի, պետական պատվերի շրջանակներում, մենք իրականացնում ենք գյուղատնտեսական կենդանիների տարբեր հիվանդությունների դեմ կանխարգելիչ և ախտորոշիչ պատվաստումներ: Սովորաբար համապատասխան պատվաստանյութեր ենք ներկրում անասնագլխաքանակի վիճակա•րական տվյալների համաձայն: Սակայն աշխատանքի ընթացքում պարզվում է, որ անասունների գլխաքանակն ավելին է:

Իսկ ո՞րն է այս երևույթի պատճառը£ Նախկինում մեկ կով ունեցողին նպաստ չէր հատկացվում, ուստի մարդիկ խուսափում էին ցույց տալ իրական պատկերը: Օրինակ՝ վերջերս մենք Վայոց ձորի մարզում իրականացրեցինք խոշոր եղջերավորների գլխաքանակի հաշվառում և համարակալման ծրագիր, որի արդյունքում պարզվեց, որ 3000 գլուխ խոշոր եղջերավոր կենդանի հաշվառումից դուրս էր մնացել: Կամ՝ ունենք պտղատու, նաև նորատունկ այգիներ, որոնց վերաբերյալ տվյալները դեռևս ամփոփված չեն վիճակագրական հաշվետվություններով: Այնպես որ, ըստ իս, ներկայացվող տվյալներն ուռճացված չեն: Բայց, անշուշտ, չեմ էլ կարող պնդել, որ հարյուր տոկոսով ստույգ են:

Եվ, այս ամենով հանդերձ, կա՛ այդպիսի խնդիր. մենք պետք է ունենանք գյուղատնտեսական վարչական ռեգիստր: Այն ներկայումս գործում է գյուղատնտեսական տեխնիկայի, անտառային տնտեսության ոլորտում: Ամենայն հավանականությամբ՝ եկող տարվանից ձեռնամուխ կլինենք բուսաբուծության և անասնապահության ոլորտում վարչական ռեգիստրի իրականացմանը՝ չնայած որ դա կապված է ֆինանսական ծախսերի հետ:

Միաժամանակ եկող տարի մեկնարկվելու է գյուղատնտեսության համատարած հաշվառման ծրագիրը: Կառավարության կողմից արդեն հաստատված է ծրագիրը: Ֆինանսական անհրաժեշտ միջոցների մի մասն էլ հայթայթել ենք միջազգային կառույցներից: Պետության կողմից ևս կկատարվի որոշակի համաֆինանսավորում: Երբ իրականացնենք ծրագիրն ամբողջությամբ, այ արդեն այդ դեպքում կունենանք մեր գյուղատնտեսության լիարժեք պատկերը՝ և՛ անասնագլխաքանակի, և՛ հողատարածքների, և՛ մարդկային ռեսուրսների, և՛ շենք-շինությունների, և՛ գյուղտեխնիկայի: Ամեն, ամեն ինչի…

 

 

-Աշխարհի երկրները սովորաբար սուբսիդավորում են գյուղմթերքների սեփական արտադրությունը: Իսկ մեր պարագայում դա ռեալ չէ՞, վա՞ղ է այդ մասին խոսելը:

 

-Մենք էլ ենք սուբսիդավորում. ես արդեն նշել եմ իրականացվող պետական ծրագրերը: Բացի այս ամենը մենք կոնկրետ ծրագրեր ունենք առանձին ոլորտների համար: Օրինակ՝ Համաշխարհային բանկի աջակցությամբ իրակացնում ենք «Համայնքների գյուղատնտեսական ռեսուրսների կառավարման և մրցունակության ծրագիրը»: Նպատակը մեր հեռագնա արոտավայրերի արդյունավետ օգտագործումն է: Գիտեք՝ մեր երկիրն հարուստ է արոտավայրերով. դրանք կազմում են մոտավորապես 1 միլիոն 56 հազար հեկտար տարածք:

Հասկանալի է, որ այդ արոտավայրերի մթերքը լինելու է էկոլոգիապես մաքուր և ունենալու է բարձր որակ: Գյուղատնտեսությունում շուկայական հարաբերությունների անցման ժամանակահատվածում մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով հեռագնա արոտներն օգտագործվում էին ոչ արդյունավետ: Հատկապես բացակայում էին ջրարբիացման համակար•երը, անանցանելի էին արոտների ճանապարհները:

Նշված ծրագրով այդ տարածքները ջրարբիացնում ենք: Սրանք վայրեր են, որտեղ մարդիկ տարվա մեջ շուրջ վեց ամիս կենդանիներ են պահում և ոչ մի լրացուցիչ ծախս չեն անում: Միաժամանակ անցանելի ենք դարձնում նաև ճանապարհները, գյուղացիների համար ստեղծում ենք կացարաններ, կթելու և այլ հարմարություններ: Նաև մարդկանց տալիս ենք գյուղտեխնիկա, որպեսզի կարողանան ապահովել ձմեռվա՝ իրենց անասունների կերային բազան: Վերջին երկու տարիներին հատկացրել ենք 370 միավոր տարբեր գյուղատնտեսական տեխնիկա:

Սակայն մի նկատառում՝ այս ծրագրի իրականացման հիմքում մենք դրել ենք կոոպերացիաների ձևավորման խնդիրը: Այսինքն՝ իրականացնում ենք այն համայնքներում, որտեղ գյուղացիները համախմբվում և ստեղծում են անասնապահությամբ զբաղվող կոոպերատիվներ:

 

 

-Համենայն դեպս գյուղացիական միավորումների ձևավորումը դանդաղում է: Ինչո՞ւ: Հատկապես երբ նման միավորումներ ստեղծվում են առավել անբարենպաստ պայմաններում, որպեսզի, ինքնակազմակերպվելով, համատեղ դիմակայեն դժվարություններին:

 

— Ինչ վերաբերում է գյուղացիական միավորումներին, պետք է նշեմ, որ այն դժվարին ուղի է, և այդ դժվարության միջով անցել են բոլոր երկրները: Առանձնապես սա կարևոր հարց է մեր երկրի համար, քանի որ ունենք շուրջ 340 հազար գյուղացիական մանր տնտեսություններ: Վերջիններս այնքան հնարավորություն չունեն, որ տեխնիկա ձեռք բերեն, իսկ ձեռքով էլ չեն կարող 1 հեկտար հողը մշակել,  հողը պարարտացնել կամ արտադրանքի վաճառքի հարցը լուծել և այլն:

Հիմա մենք  ասում ենք՝ միավորվեք, և մենք ձեզ կաջակցենք: Իսկ ի՞նչ ձևով կաջակցենք. տրակտոր կտրամադրենք, կօժանդակենք կաթի իրացման գործում: Ի դեպ, այս երկու տարիների ընթացքում տնտեսությունների միավորման արդյունքում կաթի մթերման գինը գրեթե կրկնակի բարձրացավ. եթե նախկինում լիտրը 100 դրամով չէին կարողանում վաճառել, այժմ վաճառում են 180 դրամով: Բանն այն է, որ եթե մի մարդ ունի 10 լիտր կաթ, իր կամքը չի կարող մթերողին թելադրել, իսկ երբ միավորվելով ունենում են 5 տոննա կաթ, արդեն մթերողն ինքն է նրանցից կախման մեջ լինում:

Գյուղացին արդեն տեսնում է, թե որն է իրեն ձեռնտու, և հասկանում է,  որ, միավորվելով, իր եկամուտներն ավելանում են: Եվ մենք այժմ 67 համայնքներում ստեղծել ենք այսպիսի կոոպերատիվներ:

Ի դեպ, ծրագիրն ունի նաև իր երկրորդ փուլը, որն էլ կհանգեցնի արտադրական շղթայի փակմանը: Այսպես է՝ առաջին փուլում ստեղծում ենք կերային բազան, որպեսզի գյուղացին առավել ցածր ինքնարժեքով մթերք ստանա: Բայց դրանից հետո նա պետք է իրացնի իր մթերքը: Ուստի յուրաքանչյուր մարզում ստեղծելու ենք սպանդանոցներ և կաթի վերամշակման արտադրամասեր:

Միաժամանակ մարզերում հիմնելու ենք անասնապահական ծառայությունների և խորհրդատվության մատուցման խոշոր կենտրոններ, որոնք կկատարեն արհեստական սերմնավորման, անասնաբուժական և այլևայլ ծառայություններ:

 

 

-Իսկ այստեղ վտանգ չկա՞. ասում են, եթե պետությունը շատ միջամտի, կոլխոզներ կստեղծվեն:

 

-Ես ինքս դեմ եմ կոլխոզներին: Առաջին իսկ օրվանից ասել եմ, որ կոոպերատիվներ ստեղծել չի նշանակում կոլխոզները վերականգնել: Ի վերջո, սկզբունքային տարբերություն կա: Կոոպերատիվները ստեղծվում են կամավորության սկզբունքով, որևէ մեկին չենք պարտադրում մտնել նրա մեջ, պարզապես բացատրում ենք առավելություններն ու դրական կողմերը: Նաև՝ յուրաքանչյուրի ունեցվածքը մնում է իրենը, չի դառնում ընդհանուր սեփականություն: Պարզապես բոլորը համախմբվում են մի գաղափարի շուրջ:

Մինչդեռ, ինչպես ամենքս էլ լավ գիտենք, կոլխոզները պարտադրված էին, մարդկանց կուլակաթափ անելու ճանապարհով էին ստեղծվում, միաժամանակ անհատի սեփականությունը կորչում էր նրանում:

 

-Իսկ օրենքով կարգավորվո՞ւմ է գյուղացիական միավորումների դաշտը:

 

-Մենք արդեն մշակել ենք կոոպերատիվների զարգացման հայեցակարգը: Նաև մշակվել է «Գյուղատնտեսական կոոպերացիայի մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը: Ամենայն հավանականությամբ՝ տարվա վերջին հայեցակարգը կընդունվի կառավարության կողմից: Եկող տարի էլ օրենքը կներկայացնենք խորհրդարանի դատին:

Ի դեպ, մշակվել է գյուղմթերքների վերամշակման ռազմավարությունը ևս: Այն մատնանշելու է պետական այն օժանդակությունները, որոնք անհրաժեշտ կլինեն ճյուղի զարգացումն ապահովելու համար: Քանզի գյուղմթերքի արտադրության և վերամշակման ոլորտները շաղկապված են, միայն թե վերամշակողը պետք է ՙքայլի՚ առջևից:

Բանն այն է, որ այսօր գյուղացին ունի իրացման լուրջ խնդիր. արտադրում է, բայց չի կարողանում վաճառել իր ապրանքը: Արդեն երկրորդ-երրորդ տարին է, ինտենսիվորեն աշխատում ենք վերամշակողների հետ: Նախ կրկին օժանդակում ենք, որ ստեղծվեն միություններ: Այս տարի ստեղծվեց «Պահածոների և հյութարտադրողների միություն»: Նույնն էլ վերջիններիս պարագայում է. եթե միավորվում ենք, խնդիրները լուծվում են առավել հեշտությամբ և հնարավորինս համալիր կերպով: Ձևավորվեց նաև «Կաթ վերամշակողների միությունը»:

Մեր խնդիրը մեկն է. ստեղծելով այս միությունները՝ ցանկանում ենք վերջիններիս կապել գյուղմթերք արտադրողների հետ: Պատկերացրեք այսպես՝ մարզերում գործում են կաթարտադրողների միություններ (մենք արդեն իսկ աշխատում ենք դրանց ստեղծման ուղղությամբ), որոնք համագործակցում են կաթ վերամշակողների միության հետ: Հասկանալի է արդեն, թե որքան արդյունավետ կդառնան ու սահուն կընթանան այս ոլորտի աշխատանքնները: Նույնն էլ՝ պտուղ-բանջարեղեն արտադրողների ու վերամշակողների պարագայում: Ու՝ այսպես շարունակ:

 

 

-Բայց ընդունեք, պարոն Կարապետյան, հավասար չեն ուժերը, գյուղացին գյուղացի է իր հողի հետ, իսկ վերամշակողներից շատերը նստած են մեր խորհրդարանում որպես պատգամավորներ: Եվ վերամշակողին բոլորովին էլ ձեռնտու չէ •յուղացուն ունենալ որպես հավասար գործընկեր:

 

-Բայց մենք հարցը պետականորեն ենք կարգավորելու, չենք թողնելու ամեն մեկի քմահաճույքին: Դուք ևս պետք է որ տեղյակ լինեք. վերջին երկու տարիներին անհամեմատ սահուն են ընթանում գյուղմթերքների մթերման աշխատանքները: Սա ցույց է տալիս, որ դաշտը աստիճանաբար կարգավորվում է: Այդպես էլ պետք է լիներ. մեկ օրում անհնարին է լուծել բոլոր խնդիրները: Ի վերջո, մենք նոր ենք անկախություն ձեռք բերել, և այս 22 տարիները բավարար չեն բոլոր խնդիրներին լուծումներ տալու համար:

 

 

-Դե, այժմ ժամանակներն արագ են ընթանում. ինտերնետի դարաշրջան է ի վերջո:

 

-Մենք էլ ենք ուզում, որ բոլոր հարցերը արագ լուծվեն: Բայց պետք է հաշվի առնել առկա հնարավորությունները:

 

-Պարոն Կարապետյան, գյուղատնտեսության մեջ չի ձևավորվում ապահովագրական համակարգը. ապահովագրական ըկերությունները հեռու են փախչում. ասում են, որ ոլորտը շատ է ռիսկային: Բնական և տարատեսակ այլ աղետների դեմ մենա՞կ է մնալու մեր գյուղացին:

 

-Ոչ միայն մեր երկրում, ընդհանրապես աշխարհում գյուղատնտեսության ոլորտը ռիսկային է: Փառք Աստծո, մեզ մոտ փոթորիկներ, մրրիկներ, ջրհեղեղներ չեն լինում: Հիմնական վնասը հասցնում են կարկտահարություններն ու գարնանային ցրտահարությունները: Բայց պետությունը ձեռքերը ծալած չի նստել: Այսօր ունենք 158 հակակարկտային կայան, որոնք տեղադրված են Արարատի, Արմավիրի, Արագածոտնի, Լոռու, Շիրակի մարզերում: Իհարկե, չեմ ասի, թե դրանց գործունեությունը շատ արդյունավետ է, արդյունավետության գործակիցը 100-ից 65 կամ 70 է: Բայց և այնպես, բավական օգուտ տալիս են:

Անշուշտ, ժամանակն է, որպեսզի առաջին քայլերն իրականացնենք ապահովագրական համակարգի ներդրման համար: Բայց մի բան պետք է իմանանք, որ այն մեծ ներդրումներ պահանջող գործընթաց է:

Արդեն իսկ նախաձեռնել ենք.«Ինգո Արմենիա» ապահովագրական ընկերության հետ աշխատում ենք այդ ուղղությամբ: Փորձում ենք ձեռնարկել գյուղատնտեսական մեկ-երկու ճյուղի ապահովագրությունը: Սկսելու ենք ամենաքիչ ծախսեր պահանջող ոլորտներից, օրինակ՝ անասնապահության ոլորտից: Ապա հետզհետե կմոտենանք բուսաբուծության ոլորտին: Բայց կրկնեմ՝ այս ոլորտը շատ է ծախսատար: Այնպես որ, սա պետք է գիտակցի նաև գյուղացին ու ինքն էլ իր մասնակցությունն ունենա: Ամբողջ բեռը չի կարելի թողներ միայն պետության ուսերին:

 

 

-Պարոն նախարար, մեր երկրում պետության և գյուղացու միջև հայտնվել են կազմակերպություններ, որոնք, մեղմ ասած, չեն նպաստում, որ գյուղացին ոտքի կանգնի ու դառնա հավասար գործընկեր պետության համար: Բայց այս պահին խոսենք միայն Ջուրօգտագործողների ընկերություններից՝ ՋՕԸ-երից: Դրանց գոյությունը որքանո՞վ է արդարացված, երբ, ասենք, ջուրը գնում են 4-ով և գյուղացուն վաճառում ավելի քան 10 դրամով: Այն դեպքում, երբ շահույթ չհետապնդող կազմակերպություններ են: Փաստացի այսօր գյուղացին ճորտական կախվածության մեջ է այդ ՋՕԸ կոչվածներից:

 

-Պատկերացրեք, թե ի՜նչ քաոս էր ստեղծվելու, եթե չլինեին ՋՕԸ-երը: 340 հազար տնտեսություն կա. ինչպե՞ս էին իրենց ջուրը ստանալու, ումի՞ց էին ստանալու, ինչքա՞ն էին ստանալու, ու՞մ էին վճարելու….

 

 

-Գոնե ոռոգման ներտնտեսային ցանցը չտրվեր ՋՕԸ-երին: Մնար համայնքապետարանների ենթակայության տակ:

 

-Տարիներ առաջ որոշ համայնքներում հենց այդպես էր: Բայց իրենք իրենց կամքով կրկին հանձնեցին ՋՕԸ-երին: Որովհետև այդքան հեշտ չէ այն տնօրինելը: Դրանց պահպանության համար մեծ ծախսեր են պահանջվում: Իսկ նման հնարավորություններ համայնքները չունեն: Պետությունն է յուրաքանչյուր տարի կենտրոնացված կարգով խոշոր գումարներ հատկացնում ոռոգման ցանցերի վերակառուցման, ընդլայնման, վերանորոգման և այլ  աշխատանքների համար:

 

 

-Նորից անդրադառնանք վարկային բարձր տոկոսադրույքներին՝ միայն թե այլ տեսանկյունից. եթե մեր բանկերն այսօր գյուղմթերք արտադրողին, վերամշակողին, հաճախ նաև վերավաճառողին առանձին-առանձին վարկ են տալիս մինչև 25 տոկոսով, ապա որքա՜ն բարձր կլինի մեր գյուղմթերքի ինքնարժեքը: Եվ ինչո՞ւ զարմանանք, որ այն արդեն մրցունակ չէ սեփական իսկ երկրում և տեղի կտա թուրքական, պարսկական կամ այլ երկրի արտադրանքի առջև:

 

-Դուք ճիշտ եք նկատում: Այստեղ որոշակի խնդիրներ կան: Բայց դրանք ևս լուծվում են ժամանակի ընթացքում: Հիմա տեսեք՝ մենք դժգոհում ենք բանկերից, բայց եթե բանկերի այդ վարկն էլ չլիներ, մենք այսօր եղածն էլ չէինք ունենա: Այնուամենայնիվ այդ վարկերն օգնել են, որ գյուղատնտեսությունը զարգանա: Այո, տոկոսադրույքները բարձր են, բայց եթե դիտարկում ենք  3-4 տարի առաջ եղած վիճակը, տեսնում ենք, որ բավականին տարբերություն կա: Բացի պետության կողմից սուբսիդավորվող վարկերը այսօր գյուղացին հնարավորություն ունի 14-15 տոկոսով վարկ վերցնել: Էլի՛ բարձր է, չեմ ասում ցածր է, հատկապես եթե համեմատում ենք եվրոպական երկրների հետ: Բայց ակնհայտ է դրական դինամիկան. 25 տոկոսն այսօր դարձել է 15 տոկոս:

 

 

-Ես այսպես եմ պատկերացնում. տնտեսությունը թույլ է, որովհետև վարկային միջոցները թանկ են, վարկային միջոցները թանկ են, որովհետև տնտեսությունը թույլ է: Ստեղծված է փակ շրջան:

 

-Փակ շրջան չէ: Ընդամենը մենք խնդիրներ ունենք. պետք է զարգացնենք մեր տնտեսությունը, այդ թվում նաև գյուղատնտեսությունը: Իսկ հարցերին միակողմանիորեն չպետք է նայել: Պետությունը, այո՛, լուրջ քայլեր է ձեռնարկում, բայց մարդիկ էլ կան, որ պարզապես չեն աշխատում: Հողը վերցրել ու չեն մշակում: Ես այցելում եմ լեռնային ամենահեռավոր գյուղը: Բարև եմ տալիս, հարցնում եմ՝ ո՞նց եք: Պատասխանում են՝ ոչինչ, էլի՛, աշխատատեղ չկա: Բայց դուք ինձ ասեք՝ լեռնային գյուղում ի՞նչ աշխատատեղ. գործարա՞ն պետք է կառուցվի:

 

 

-Գուցե հող մշակելը թա՞նկ է կամ անասնապահությամբ զբաղվելն իրեն չի՞ արդարացնում: Կամ գուցե գյուղացին մեկնարկային գումա՞ր չունի, որ սկսի իր վար ու ցանքը:

 

-Ո՛չ: Ով աշխատում է, շատ լավ էլ արդյունք է ստանում: Ի վերջո, գյուղացու եկամուտը դրանից է՝ կամ հող պետք է մշակի, կամ անասուն պահի:

 

-Հապա ինչո՞ւ մեր գյուղացիները միանգամից այդպես «ազնվական» դարձան:

 

-Ես չգիտեմ: Պարզապես ասեմ, որ մենք հողը արագորեն սեփականաշնորհեցինք, ընթացքում շատ բան ոչնչացավ, քանդվեցին ենթակառուցվածքներ: Նաև փոխվեց մարդկանց հոգեբանությունը, երբ ձեռքները մեկնեցին հումանիտար օգնությանը: Մտածեցին՝ իրենք չպետք է աշխատեն, ու պետությունը պարտավոր է իրենց պահել: Գյուղերում շատ ընտանիքներ կան, որոնց աշխատանքով հիանում ես. ունեցած կես հեկտար հողը շատ լավ մշակում են ու իրենց  եկամուտը ստանում: Չեմ ասում, որ հարուստ են, բայց նորմալ կյանքով ապրում են:

 

 

-Անձամբ Ձեզ համար, որպես գյուղատնտեսության ոլորտի մարդու և մասնագետի, ընդունելի՞ էր 2000-ականների սկզբին Հողային օրենսգրքի փոփոխությունը, որով մեր երկրում հողը այլևս դարձավ առք ու վաճառքի առարկա:

 

-Անշուշտ ընդունելի էր: Ես հող ունեմ և չեմ կարողանում մշակել, այն ուզում եմ վաճառել: Ինչո՞ւ խոչընդոտներ լինեն, ու հողը մնա անմշակ: Ավելին՝ մենք հենց դրան ենք գնում. ուզում ենք, որ հողերը խոշորացվեն: Եղած 340 հազարի փոխարեն ունենանք, ենթադրենք, 150 հազար տնտեսություն: Ով հնարավորություն ունի՝ պետք է գնի ու մշակի հողը:

 

 

-Իսկ •ուցե •նի միայն համայնքի՞ անդամը և ո՛չ դրսի մարդը:

 

-Ինչո՞ւ այդպես. մենք ազատ շուկայական երկիր ենք. ինչո՞ւ լինեն նման սահմանափակումներ:

 

 

-Այդ դեպքում գյուղացին չի՞ ունեզրկվում, երբ կարևոր է դառնում փողի գործոնը. այս մարդը փող ունի, փողը տալիս է ու ձեռք բերում տվյալ համայնքի պահուստային հողերը:

 

-Սա նորմալ աշխատանքային ընթացք է: Մենք հանգելու ենք դրան. խոշորանալու են հողերը: Երեք հազար մետր հող ունեցողը չի կարողանալու այն նորմալ մշակել ու վաճառելու է: Թո՛ղ վաճառի: Ու գնի այն մարդը, ով կմշակի: Այսօր մեր երկրում ձևավորվել են ֆերմերային խոշոր տնտեսություններ, պտուղ-բանջարեղեն, խաղող արտադրող ընկերություններ, որոնց աշխատանքը հիացմունք է առաջացնում. ամեն ինչ անում են գրագետ ձևով, ագրոկանոններին համապատասխան: Բնականաբար արդյունքն էլ լինում է հիանալի. ապահովում են բարձր եկամտաբերություն:

 

 

-Իսկ ե՞րբ կձևավորվի մեր երկրի ամենաթանկ ունեցվածքի՝ հողի բորսան: Եթե այն չկա, ապա առք ու վաճառքի գործարքները կատարվում են հիմնականում ստվերում: Դե, բնական է, արտաքին կողմը կպահպանվի. գյուղապետարանները պահուստային հողերի վաճառքի վերաբերյալ հայտարարություններ կտան, էս, էն… Բայց մենք գիտենք՝ ինչն ինչպես է արվում:

 

-Ոչ, ստվերում չեն կատարվում գործարքները: Բայց բորսայում էլ չեն կատարվում: Իհարկե, մեզ մոտ դեռևս բորսաները ձևավորված չեն, ինչպես զարգացած երկրներում է: Բայց մի օր էլ մենք կհասնենք դրան:

 

 

-Այժմ՝ մի գործնական հարցի վերաբերյալ. Թալինից մինչև Արմավիր չմշակվող հողատարածություններ են: Հնարավոր չէ՞ այդ հողերը վերակենդանացնել:

 

-Այդ հողերը, որոնց մասին ասում եք, տեր ունեն: Այսօր Հայաստանում մի թիզ անտեր հող չկա: Եվ այժմ մենք ցանկանում ենք օրենսդրորեն ազդել տերերի վրա, որպեսզի պարտադրված լինեն մշակել: Ասենք՝ չմշակվող հողերի հարկն ավելացնելու ճանապարհով:

 

 

-Իսկ օրենսդրորեն ձևակերպված չէ՞ այդ մոտեցումը:

 

-Այո, Հողային օրենսգիրքը դրույթ ունի, որ եթե մարդը սեփականաշնորհված հողը երեք տարի անընդմեջ չի մշակում, ապա համայնքն իրավունք ունի ավագանու որոշմամբ այն հետ վերցնել: Բայց մեր և ոչ մի համայնքում նման դեպք չի գրանցվել: Որովհետև բարեկամ են, հարազատ են, ընկեր են կամ մեկը մյուսին վատություն չի ուզում անել: Ինչպես ասացի, մենք այժմ ցանկանում ենք այլ կերպ ազդել. ազդել հարկերն ավելացնելու ճանապարհով:

 

Ինչևէ, իմ համոզմունքը հետևյալն է. եթե աշխատենք՝ հողը մեզնից խռով չի մնա:

 

 

Զրուցեց Գոհար Սարդարյանի

 

 

Անդին 11, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք