Ռուբեն Գինեյի Անդինը կամ Հայոց ճանապարհորդության տարեգրությունը

ԼուսանկարԵրևանում վերջերս ցուցադրվեց կինոռեժիսոր Ռուբեն Գինեյի «Անդին.Հայոց ճանապարհորդության տարեգրությունը» մեծակտավ վավերագրական ֆիլմը: Երկու ժամ տևող պատմավավերագրական ֆիլմը, որը պատմում է Հայաստանի և Չինաստանի վաղնջենական կապերի մասին, մեծ արձագանք ունեցավ հայ հանդիսատեսի կողմից:
-Ինչպե՞ս ծնվեց «Անդին. Հայոց ճանապարհորդության տարեգրությունը» ֆիլմի գաղափարը:
-Չինաստանի թանգարաններից մեկում հայկական և պարթևական մանրադրամներ տեսա, ապշեցուցիչ էր, մտածեցի, որ Հայաստանում, գուցե թե, չգիտեն այս մասին: Որոշեցի ֆիլմի միջոցով փոխանցել տեսածս ու զգացածս, ուզում էի, որ բոլորը տեսնեն իմ աչքերով, և ոչ միայն Հայաստանում: Սկզբում մտադիր չէի երկու ժամ տևողության ֆիլմ նկարահանել, խոսքը կարճամետրաժ տեսաֆիլմի մասին էր, բայց հետո հասկացա, որ հնարավոր չէ. մանրադրամների պատմությունն ինձ ուղղորդում էր մինչև ժամանակների խորքերը, թե ինչպես հայերը հայտնվեցին Չինաստանում: Ահա այդպես ծնվեց «Անդինի» գաղափարը: Նկարահանումները տևեցին երեք տարի: Այդ ընթացքում մեր նկարահանող խմբով մոտ ութսուն հազար կիլոմետր ենք անցել, ճանապարհին կորցրել մեր ընկերոջը, որը մահացավ համաճարակից:
-Ֆիլմը նկարահանելու ընթացքում ի՞նչ բացահայտեցիր ինքդ քեզ համար՝ հայի տեսակը ճանաչելու իմաստով նաև:
-Ես փորձել եմ առավելագույնս չեզոք լինել, փորձել եմ կողքից նայել, քանի որ ֆիլմը նախատեսված է ոչ միայն հայ հանդիսատեսի համար: Հետաքրքիր է, որ այդ դիտակետից նայելիս աչքերս բացվեցին. հասկացա, թե մենք որքան քիչ գիտենք մեր մասին, որքան փակված ու կարծրացած ենք մեր պատմության սահմաններում: Օրինակ՝ 15-18-րդ դարերում Հայաստանի պատմությունը մութ ու դատարկ է թվում, բայց չէ՞ որ կյանքն ընթանում էր: Շատ քիչ տեղեկություններ ունենք այդ ժամանակաշրջանի մասին, որոշ չափով Նոր Ջուղան է ուսումնասիրված: Հարց է առաջանում՝ ինչպիսի՞ն են եղել այդ ժամանակաշրջանում կենցաղը, մարդիկ և այլն: Մեր պատմությունը մեր սահմաններից դուրս է առավել հետաքրքիր, իմ խնդիրներից մեկը նաև դա ցույց տալն էր …
Ֆիլմի նկարահանման ժամանակ բազում գտածոներ ենք հայտնաբերել, որ բացահայտում էր ոչ միայն ինձ համար: Պատմագիտական կարևորության ահռելի նյութեր ենք գտել՝ կապված ոչ միայն Հայաստանի, այլև Միջին Արևելքի ու մասանավորապես Չինաստանի պատմության հետ: Եզակի այս նյութերը մեծ հետաքրքություն են ներկայացնում այսօրվա գիտական աշխարհում: Բացառիկ նկարահանումներ էին՝ Սիանում՝ Պեկինից արևմուտք, տիպիկ հայկական կենաց ծառի խաչը, Իսիկ Կուլի տակ սուզված հայկական վանքը, Հնդկաստանում սուրբ Թովմաս եկեղեցին, որտեղ ամեն ինչ հայերեն է գրված, իսկ տեղաբնիկերը կարծում էին, որ գրվածքը հին հնդկերեն է:
-Ֆիլմը դիտելուց հետո հասկացա, որ մեծածավալ գործ է արված: Ինչպե՞ս կայացավ այն:
-Ֆիլմը մի քանի երկրների համատեղ արտադրություն է՝ Մեքսիկա, Հնդկաստան, Ղրղզստան, Հայաստան, Ռուսաստան, Չինաստան: Ժամային տարբեր գոտիների պատճառով դժվար էր աշխատանքը համակարգել, բայց նաև հետաքրքիր էր տեսնել, թե ինչպես են տարբեր ազգի ներկայացուցիչներ հետաքրքրվում Հայաստանով: Այստեղ գալուց առաջ մասնագետների ցանկ կազմեցի, բայց ես չէի մտածում, որ ստիպված կլինեն անձամբ զբաղվել այդ հարցերով: Հետաքրքիրն այն էր, որ ոչ ոք այստեղ երբևէ լրջորեն չի զբաղվել հայ-չինական հարաբերությունների ուսումնասիրությամբ: Հետաքրքրում էր, թե ե՞րբ առաջին ասիական մարդիկ այստեղ եկան կամ գնացին, և գտանք՝ երրորդ հազարամյակ: Այստեղ գտանք տիպիկ ասիական վեց հարյուր գանգ:
-Ֆիլմն այլևս իր կյանքով է ապրում: Ի՞նչ ճանապարհ է սպասում նրան:
-Առաջին անգամ ներկայացվեց «Ոսկե ծիրան» փառատոնում և արժանացավ հատուկ մրցանակի «Լավագույն վավերագրական ֆիլմ» անվանակարգում: Մյուս տարի կներկայացվի մի շարք եվրոպական, ռուսական, ամերիկյան փառատոների: Ֆիլմի ներկայացման շրջանակը բավական լայն է, քանի որ առնչվում է նաև Հնդկաստանին, Չինաստանին, Ռուսաստանին, և յուրաքանչյուր երկիր իր հետաքրքրությունն ունի, որովհետև սա նաև իրենց պատմությունն է: Արդեն իսկ հետաքրքիր առաջարկներ ենք ստացել մի շարք համալսարաններից, որոնք ուզում են ֆիլմը ցուցադրել իրենց բուհերի պրոֆեսորադասախոսական կազմի և ուսանողների համար: Ֆիլմը շատ հարցեր է առաջացնում, որոնց պատասխանները գիտնականներին ուսումնասիրությունների նոր ուղղություններ են տալիս:
-Ի՞նչ ծրագրեր ունես:
-Որպես դերասան նկարահանվում եմ չինական գեղարվեստական ֆիլմերում, արդեն վեցերորդ ֆիլմն է: Վերջին դերս չինարեն եմ խաղացել, նույնիսկ հին չինարեն, այս ֆիլմի առաջին նկարահանումը երևի իմ կյանքի ամենածանր օրն էր: Ի դեպ, չինական ֆիլմում մերկ նկարահանված առաջին օտարերկրացին եմ: «Անդին.Հայոց ճանապարհորդության տարեգրությունը», կարծում եմ, իմ առաջին ու վերջին վավերագրական ֆիլմն է: Ես երեք գեղարվեստական ֆիլմի հեղինակ եմ: Արդեն սեղանիս է գեղարվեստական ֆիլմի սցենար, որը Չինաստանում տպագրված իմ պատմվածքի հիման վրա եմ գրել: Կարծում եմ՝ նկարահանումները տեղի կունենան Մեքսիկայում: Եթե ամեն ինչ բարեհաջող ընթանա, աշխատանքները կսկսվեն 2016-ի գարնանը: Գործողությունները ծավալվում են մի թատրոնում, որի բնակիչները մեկուսացել են իրենց մտքերով, վախերով և այլն:
-Ըստ քեզ՝ ի՞նչ ընթացք է բռնել կինեմատոգրաֆիան Հայաստանում:
-Ես ինձ իրավունք չեմ վերապահում կարծիք հայտնել հայկական կինեմատոգրաֆիայի մասին, որովհետև հիմնականում այստեղ չեմ, բայց այնուամենայնիվ տեսնում եմ, որ չնայած բոլոր դժվարություններին՝ հայկական կինոն առաջ է գնում: «Ոսկե ծիրան» փառատոնը իր դիրքերն ամրացրել է, տեսնում եմ նաև, թե ինչ դժվարություններ են հաղթահարվում: Երիտասարդների մոտ, ըստ իս, ազատությունն է պակասում, կարծես փակ տարածության մեջ լինեն ու չեն կարողանում ջարդել և դուրս թռչել: Տեսնում եմ նաև, որ այստեղ, կարծես, ֆիլմը նկարում են փառատոների համար: Մեծ իմաստով, այդ ֆիլմերը չեն ապրում, վերցնում են մրցանակներն ու մնում են նույն տեղում: Լարվածություն կա հայկական կինեմատոգրաֆիայում, որի պատճառները ինձ այդքան էլ հասկանալի չեն: Սա է հիմնականում, թերություններ են, որոնց մասին պետք է մտածել: Միևնույն ժամանակ Հայաստանում տեսնում եմ տաղանդավոր մարդկանց, ռեժիսորների, դերասանների, որոնք հնարավորություն չունեն իրենց ներուժը ցուցադրել: Նաև տեսնում եմ կենսագրական, պատմական գեղարվեստական ֆիլմերի բաց: Ինձ զարմացնում է՝ ինչո՞ւ չկան նման ֆիլմեր: Տեսեք՝ ինչպես են կարողանում հրեաները մեկ մարդու կամ մեկ սիրո պատմությամբ ներկայացնել ողջ ազգի ճակատագիրը: Չունենք մեկ ճակատագրի ֆիլմեր, որովհետև երբ խոսում ես մարդկության մասին, դու իրականում ոչ ոքի մասին էլ չես խոսում, պետք է խոսել մարդու մասին: Կրկնեմ, մեր կինեմատոգրաֆիայում կենսագրական, պատմական ֆիլմերի բաց կա, Արցախի թեման է բաց… հանճարներ ունենք, բայց չունենք նրանց մասին ֆիլմեր:
-Համաշխարհային կինեմատոգաֆիան ի՞նչ ուղղություն է վերցրել: Ժամանակին իտալական, ֆրանսիական ֆիլմերը առավել խորն էին, հիմա հոլիվուդյան ֆիլմերն են չափորոշիչ, որոնք առավել շոշափելի են, քան հոգևոր:
-Այսօր հանդիսատեսը երիտասարդացել է, և նկարահանվում են համապատասխան ֆիլմեր: Կարծում եմ՝ չի կարելի ասել, որ ճգնաժամ է, կա և մեկը, և մյուսը: Ամեն ինչ, ճիշտ է, այդքան էլ ցավալի չէ, ինչպես թվում է: Նոր ալիք կգա դեռ… ընթացք է: Հուսով եմ, որ հայ երիտասարդները կմիանան այդ ալիքին:
-Ի՞նչ է քեզ համար կինոն, և ո՞րն է լավ կինոն:
-Կինոն կենդանի կտավ է ինձ համար կամ, ասենք, լուսանկար, երբ նայում ես նկարին, և այնտեղ մեկը նստած է, ու մտածում ես, որ շարժվեր՝ ինչպես կկանգներ, բաժակը ինչպես շուռ կգար: Ֆիլմը ինձ համար մեծ հոգեբանական գործիք է, մեկ ֆիլմը կարող է ճակատագիր ուղղորդել, նույնիսկ ողջ մի սերունդ՝ պատմական առումով, շեղելով իրերի ընթացքը: Սա է լավագուն ֆիլմը, և այդպիսի ֆիմերը չեն մահանում: Եվ եթե ինձ հաջողվի երբևէ նման ֆիլմ նկարել, ես կհամարեմ, որ իզուր չէր այս ամենը, և իզուր չեմ ծնվել:
-Հիմա Չինաստան եք վերադառնալո՞ւ:
-Այո, վերադառնում եմ Չինաստան, բայց երբ ինձ հարցնում են՝ որտե՞ղ ես դու ապրում, ես չգիտեմ ինչ պատասխանել, որովհետև երեք ամիս պարբերությամբ փոխում եմ բնակավայրս: Չնայած այս ամենին՝ տունդարձի գաղափարը ինձ համար մնում է առանցքային:

Զրույցը՝ Անի Տեր-Գուլանյանի

Անդին 9, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք