Ռոման Բալայան | Ես ծիծաղով եմ նայում այն մարդկանց, որոնք փորձում են ինձ հայրենիքի դավաճան ու օտար համարել

Լուսանկար

-Պարոն Բալայան, զրույցին նախապատրաստվելու ժամանակ, երբ ևս մեկ անգամ ծանոթանում էի Ձեր կենսագրությանը, նկատեցի, որ արդեն հինգ տարուց ավելի է, ֆիլմ չեք նկարահանել: Դուք միշտ ասում եք, որ հինգ տարին մեկ եք ֆիլմ նկարահանում: Ինչո՞վ է պայմանավորված այս դադարը: 

-«Դրախտի թռչունները» նկարահանել եմ 2008-ին: Տարօրինակ է, իմ հաշվարկով դեռ չորս ամիս պիտի որ մնացած լինի հինգ տարին լրանալու համար: Փաստորեն, իրոք ավելի է անցել. անակնկալի եկա: Գիտես՝ հասկացա, որ ես կինո նկարել չեմ սիրում: Ինձ շատ են դիմում, թե արի կինո նկարենք՝ էս կտրամադրենք, էն կտրամադրենք: Չէ, սա ինձ արդեն չի գրավում: Հենց այնպես կինո նկարելու ցանկությունս ահագին ժամանակ է՝ սպառվել է: Մեծ եմ արդեն, շատ եմ ծուլացել (լռում է ու պատուհանից  դուրս նայում, թվում է՝ խցանման մեջ կանգնած մեքենաներն է ուսումնասիրում.- հեղ.): Վիսկի կխմե՞ս:

-Եթե Դուք էլ խմեք, ապա մեծ սիրով: 

-Չէ, ես չեմ խմի, մի քանի ժամից օդանավակայանում պիտի լինեմ, բայց դու մի հրաժարվիր (տարօրինակ զգացողություն է առաջանում մոտս, հուսահատվում եմ, թվում է՝ զրույցը չկայացավ: Մտածում եմ՝ քանի՞ լրագրող է նրանից հարցազրույց խնդրել, քանի՞ ժամ է նա ծախսել գուցե իրեն անհետաքրքիր հարցերին պատասխանելու համար.- հեղ. ): Հա, ինչ էի ասում՝ ծուլացել եմ, բայց երևի տարիքի հետ դա կապ չունի: Հիշեցի, որ միշտ էլ ծույլ եմ եղել: Այս պահին միաժամանակ երկու սցենարի վրա եմ աշխատում, ի դեպ, երկուսն էլ 32-րդ էջի վրա կանգ են առել: Չգիտեմ՝ արդյոք դա ինչ-որ խորհո՞ւրդ ունի, բայց փաստ է: Վերադառնալուց հետո առաջին գործս սցենարներն ավարտին հասցնելն է լինելու: Կարծում եմ՝ աշնանը կսկսեմ նկարահանել:

-Մի առիթով ասել եք, որ Դուք ավելի շատ ֆիլմ նկարահանելու գաղափարի հղացման սիրահարն եք և ոչ թե բուն նկարահանման: Ինչո՞վ է դա պայմանավորված:

-Տե՛ս ինչ հետաքրքիր ստացվեց. ես ասացի, որ հիմա երկու սցենարի վրա եմ աշխատում, բայց դու չհարցրեցիր, թե դրանք ինչի մասին են, գուցե կռահեցիր կամ գուցե իմ՝ մտքի զարգացման ընթացքն առավել սիրելու մասին իմանալու պատճառով այդ հարցը չտվեցիր (ժպտում է ու անթաքույց նայում սեղանին դրված ծխախոտի տուփին՝ «Մի քանի ամիս առաջ եմ թողել ծխելը, մեկ-մեկ ուզում եմ, բայց չեմ ծխելու»): Ինչի մասին կլինի իմ ֆիլմը՝ շատ պայմանական է, և մինչև մոնտաժի վերջին օրը դժվար է այդ մասին խոսել: Եվ շնորհակալ եմ այդ հարցը չտալու համար:

Այո, ես գաղափարի ընթացքն ավելի շատ եմ սիրում: Իհարկե, իմ սցենարները վերջնական տեսքի են գալիս պրոֆեսիոնալ սցենարիստների հետ քննարկման արդյունքում, բայց նույնիսկ նկարահանման հրապարակում դրանք կարող են փոփոխվել: Կարծում եմ՝ թատրոնում ես առավել հաջողակ կլինեի: Թատրոնի ընձեռած հնարավորություններն ավելին են. կարող ես քեզ դուր չեկած տեսարանները, նույնիսկ դերասաններին փոխել, ավելացնել երկխոսություններ կամ հանել: Կինոն այդ հնարավորությունը չի տալիս. նկարեցիր՝ վերջ: Դե, քանի որ ես էլ կինոյում եմ, փորձում եմ ընթացքի հաճույքն ավելի երկարացնել և բավարարված զգալ իբրև ստեղծագործող: Դրա համար եմ ասում, որ հենց այնպես ես կինո չեմ նկարահանում: Հաճելի ընթացք է ինձ համար նաև դասավանդելը, ուսանողների հետ շփվելը:

-Քանի որ դասավանդման մասին խոսեցիք, ուզում եմ հարցնել Բարձրագույն ռեժիսորական դասընթացների մասին, որ մեկ տարի է, ինչ Երևանում ստեղծել եք: Ի՞նչ նպատակ ուներ այդ դասընթացի ստեղծումը, և արդյոք այն համարո՞ւմ եք կայացած նախագիծ:

-Դժվարանում եմ ասել՝ նախագիծը կայացա՞վ, թե՝ ոչ: Համենայն դեպս կարող եմ փաստել, որ այն չեղավ այն, ինչ ես կուզենայի տեսնել: Նախ՝ ուսանողների ընտրության ընթացքը ճիշտ չկազմակերպվեց: Դասընթացների ստեղծման հայտարարությունները համապատասխան ձևով չտարածվեցին, դիմել կարողացան նրանք, ովքեր ինտերնետի հետ կապ ունեին, և դիմորդներն էլ հիմնականում Երևանից էին: Իսկ ես ուզում էի ու շատ մեծ ցանկություն ունեի, որ այդպես չլիներ: Իմ նպատակն էր այդ դասընթացները ստեղծել ու փորձել բացահայտել Հրանտ Մաթևոսյաններ, նրանց, որոնք կինոյի հետ մինչ այդ որևէ կապ չեն ունեցել, որոնք կրթական համակարգով չեն անցել: Ստացվեց այնպես, որ հիմա այն իդեաները, նախագծերը, որ ծնվում են այդ կուրսում, ինձ արդեն հայտնի կինոյի տեսակ են: Ես ուզում էի մտքեր, որոնք թարմ են, անկեղծ, չհորինված՝ թեկուզ անմշակ: Իհարկե, այս կուրսում էլ կարող ուժեր կան, որոնցից ես սպասելիքներ ունեմ: Հիմա մտածում եմ՝ գուցե ավելի ճիշտ կլիներ առաջին կուրս հավաքել ու գտնել երեխաների, որոնք դեռ ընտանեկան, անձնական հոգսի տակ չեն: Ես ուզում էի, բառի ճիշտ և լավ իմաստով, անգրագետ մարդկանց բերել կինո:

-Կշարունակե՞ք դասընթացները:

-Չէ, ամենայն հավանականությամբ չեմ շարունակի: Կարծում եմ, որ այսօր առավել կարևոր է գտնել մանկապարտեզի տարիքի երեխաների, նրանց, ովքեր դեռ չեն հասցրել խորանալ Հայերի ջարդի, սոցիալական խնդիրների մեջ: Միակ հույսս նրանք են, որ կկարողանան Հայաստանը և հայկական մշակույթը ինչ-որ նշաձողի հասցնել:

-Պարոն Բալայան, որքան աշխարհը փոքրանում է, այնքան ավելի է սրվում մշակույթի ազգային պատկանելության խնդիրը: Դուք ինչպե՞ս եք ձևակերպում «ազգային կինո» ասվածը:

-Ազգային կինոն ինձ համար գաղափարը չէ, այն նաև պայմանավորված չէ որևէ կոնկրետ տարածքում ապրելու ու ստեղծագործելու պայմանով: Ազգային կինոն ճանաչելի, տարբերելի լինելու հատկությունն է: Ինչպես ֆրանսիացուն կամ սլավոնին չես կարող շփոթել հայի կամ վրացու հետ, այնպես էլ նրանց ստեղծած կինոն: Անկախ նրանից, թե այդ կինոն իր մեջ ինչ պատմություն ունի: Այդ իսկ պատճառով էլ ես հստակ տարբերակում եմ դնում ազգային կինոյի և պետական  կինոյի միջև:

Պետական կինոն նախ և առաջ գաղափարական կինո է: Երեք պայման կա, որ կարևոր է պետության մասին խոսելու և սահմանում տալու պարագայում՝ մարտունակ բանակ, միասնական լեզու և ճշգրիտ սահման: Այդ երեք կետերն ունենալու դեպքում կարելի է մշակութային ճիշտ քաղաքականության արդյունքում ունենալ պետական-գաղափարական կինո: Իհարկե, դա բավարար չէ ազգային կինո նկարելու համար: Հայկական մշակույթ կրողները, որոնք այս կամ այն պատճառով դրսում են ապրում, ևս ինչ-որ չափով կարող են հայկական կինո նկարահանել, և նույնը՝ Հայաստան տեղափոխված այլազգի ստեղծագործողները: Ես ապրում եմ Ուկրաինայում: Շատ տեղերում ինձ նշում են իբրև ուկրաինացի կինոռեժիսոր, թեև ծնվել եմ Ղարաբաղում  ու բավականին հասուն տարիքում եմ տեղափոխվել Ուկրաինա: Լինելով կողքից նայող աչք՝ ես այդ երկիրն ու այդ երկրի մշակույթը տեսնելու, ճանաչելու առավել մեծ հնարավորություն ունեմ: Այդ է պատճառը, որ ես ծիծաղով եմ նայում այն մարդկանց, ովքեր ինձ փորձում են հայրենիքի դավաճան ու օտար համարել:

 

Զրուցեց Րաֆֆի Մովսիսյանը

Անդին 4, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք