Մշակույթը բոլորի և յուրաքանչյուրի համար է

Լուսանկար

-Այս տարվա  մայիսի 8-ին ձևավորվեց ՀՀ նոր կառավարությունը, և Դուք շարունակեցիք գլխավորել մշակույթի նախարարությունը: Ի՞նչ է փոխվել այսօր ոլորտում:

 

-Սկզբունքորեն շատ բան չի փոխվել: Կան սկզբունքներ, որոնք երբեք չի կարելի խախտել: Եվ մշակույթի նախարարը պետք է հստակ պատկերացում ունենա, թե ուր է ուզում առաջնորդել հայրենի մաշակույթը: Մեր համոզմամբ՝ կարևոր է երեք բան՝ մշակույթը պահպանվի, պաշտպանված լինի և իր ճիշտ տեղը գտնի համաշխարհային մշակութային քարտեզում: Սրանք այն երեք գլխավոր բաղադրիչներն են, որոնց ուղղությամբ նպատակային աշխատանք է տարվում: Այս առումով կառավարության ընդհանուր մոտեցումները համընկան նախարարության ընդհանուր դրույթներին, որոնք նախանշվել էին դեռևս մի քանի տարի առաջ: Ամենադժվարը, այսպես ասած, ժամանակի մեջ տեղավորվելն է: Եվ թող ներվի ասել, երբեմն ստիպված ենք վարվել տնային տնտեսուհու օրինակով՝ տնտեսելով՝ հասնել լավ արդյունքի:

 

 

-Այսօր շատ է արծարծվում ազգային մշակույթի արդիականացման խնդիրը: Պետական և մասնավոր զանգվածային լրատվամիջոցներն այստեղ դեր ունե՞ն:

 

-Այդ գործընթացում ոչ պատասխանատու սուբյեկտ գոյություն չունի: Սակայն ազգային արժեքներ կրելն ու դրանց հաղորդակից լինելը, ազգային արվեստի ժամանակակից դրսևորումների ընկալումը բացարձակապես կամավոր սկզբունքի խնդիր է: Մարդը՝ անհատը, պետք է այդ ցանկությունն ունենա, առաջնորդվի իր ներքին մղումով: Մեր հիմնական խնդիրներից մեկը այդ մղումը արթնացնելն է: Այդ իմաստով հեռուստատեսության պարտադրական դերն, այո, կա: Շատերն այն կարծիքին են, որ հեռուստատեսությունը չի կատարում այդ գործառույթը, բարձր արժեքներ կրող ու տարածող չէ, ցածր ճաշակ է ձևավորում: Այո, դա էլ կա: Բայց կա նաև խնդրի մյուս կողմը. իսկ մենք ուզո՞ւմ ենք կրել այդ արժեքները, թե՞ ուզում ենք միայն քննադատել: Տեսեք, այսօր հայկական ընտանիքի հարսանյաց հանդեսի հրավիրատոմսը գրվում է անգլերեն, ինչ  երաժշտություն ասես հնչում է: Եվ այդ ամենը մարդկանց ցանկությամբ է, այստեղ հեռուստատեսության միջամտություն չկա: Ուրեմն՝ ամեն մեկն իր մեջ էլ պետք է այդ արժեքների կրողը լինի: Եթե դրա կրողը չես, ինչպես ուզեն՝ կազդեն քեզ վրա:

 

 

-Իսկ եթե անհատը կայացման փուլում է և դեռ չի ձևավորվել նրա գեղարվեստական ճաշակն ու նա դեռ չի հասցրել դառնալ բարձր արժեքներ կրող…

 

-Ես այդ հարցի շուրջ շատ եմ մտածել: Դպրոցներում այդ ուղղությամբ շատ աշխատանք է տարվում: Մանկավարժները երեխաների հետ բազմաթիվ ծրագրեր են իրականացնում՝ փառատոներ, օլիմպիադաներ, բոլորը՝ ուղղված ազգային մշակույթի քարոզչությանը, պահպանմանը: Բայց քարոզչության այս տարրը երևի բավարար չէ, քանի որ գերիշխողը այսպես կոչված  «մասսայական արվեստի» տարրն է: Մեր անելիքներն այստեղ վիթխարի են: Բայց շատ կարևոր է նաև ընտանիքի գործոնը: Համաձայնեք, որ այսօր փոխվել է նաև մեր ընտանիքը: Առաջներում ընտանիքներում այդ գործառույթը հստակ դրված էր. երեխայի հետ եթե մայրը չէր զբաղվում, տատիկն էր զբաղվում կամ մեկ ուրիշը, այսինքն՝ երեխայի հետ այդ դաստիարակչական աշխատանքը տարվում էր: Այսօր հոգեբանությունը փոխվել է: Մենք երեխային ուղարկում ենք մանկապարտեզ կամ դպրոց և ասում՝ դա նրանց խնդիրն է: Կյանքի այս սրընթաց տեմպի ու ռիթմի մեջ մենք մեզ արդարացնում ենք, որ ժամանակ չունենք այդ ամենով զբաղվելու, դրա համար կա դպրոցը: Իսկ երեխան դպրոցում մի բան է լսում, փողոցում՝ այլ բան: Հասարակության մեջ մերթընդմերթ այլ «արժեքներ» են հայտնվում, որոնք երեխայի վրա բացասական ազդեցություն են թողնում: Այս առումով բոլորս ենք թերանում:

 

 

-Գաղտնիք չէ, որ «մշակութային կյանք» ասելով հաճախ ենթադրում ենք մայրաքաղաքային իրադարձությունները: Մինչդեռ Հայաստանը միայն Երևանը չէ: Կխնդրեի մի փոքր խոսեիք մարզերում իրականացվող ծրագրերի մասին:

 

-Մեր խնդիրն այսօր մշակութային համաչափ զարգացումն ու ենթակառուցվածքներն են: Հենց այսօր կառավարությունում քննարկվում էր առավել անապահով, սահմանամերձ գյուղական համայնքները պետական գերատեսչությունների հոգածության ներքո վերցնելու հարցը: Հիմնական խնդիրը ենթակառուցվածքների բացակայությունն է. մշակույթի տուն, գրադարան, անգամ թանգարան՝ ժամանակի ընթացքում քայքայվել են: Վերջին տարիներին մարզային որոշ ենթակառուցվածքներում հիմնարար շինարարություն է սկսվել, և ժամանակ է պետք այս խնդիրը լուծելու համար: Բայց եթե սպասենք, նշանակում է՝ ամեն օր հո•ևոր կորուստ ենք ունենալու: Ուստի ընտրել ենք մշակույթը շարժական միջոցներով մարզեր հասցնելու, ներկայացնելու միջոցը. սա է մշակույթի ակտիվ ներկայացման առայժմ միակ տարբերակը մարզերում: Բառացիորեն այս օրերին մեկնարկել է կինոաշուն փառատոնը: Կինոն գնում-մտնում է համայնքներ, լինում են կինոդիտումներ, քննարկումներ, ներկայացնում ենք մեր ժամանակակից կինոն: Զուգահեռաբար իրականացվում են «Գրադարան, թանգարան անիվների  վրա» և այլ ծրագրեր: Այսօր մարզերի բնակչությունը ազգային մշակույթը վերհանելու, վերարտադրելու կարիք ու ցանկություն ունի: Դրա համար հարկավոր է տարազներ կարել, բեմեր ապահովել: Այդ ուղղությամբ հատուկ աշխատանք է տարվում: Հենց նշված համայնքներից մեկում անցկացվեց  «Երգերի և ազգային ուտեստների փառատոն», որը զուգորդվեց ազգագրական պարերի փառատոնով: Բոլոր մարզերի ներկայացուցիչները համախմբվել էին այդ իրադարձության շուրջ: Իհարկե, դա պրոֆեսիոնալ արվեստ չէ, բայց պակաս կարևոր չէ, որ մարդիկ մասնակից դառնան, ունենան դերակատարություն, տրամադրության փոփոխություն: Այլ կերպ ասած, ձգտում ենք պրոֆեսիոնալ արվեստը տանել մարզեր, իսկ ավանդական արվեստը վերարտադրել տեղում և այս համադրությամբ հասնել որոշակի արդյունքի:

 

-Տարիներ առաջ մշակույթի «կառավարիչներից» մեկը հայտարարեց, որ պետք է միայն դասական երաժշտությամբ բարձրացնել գյուղական մշակույթը՝ հրաժեշտ տալով ակումբների «զուռնա-դհոլային» մշակույթին: Դուք որպես նախարար ի՞նչ կարծիքի եք, և ո՞րն է նախարարության պետական քաղաքականությունն այս հարցում:

 

-Պետք է գիտակցել, որ ազգային դասական երաժշտությունը գալիս է ձեր նշած երաժշտությունից: Մեր մեծերի հրաշալի երաժշտության հիմքում ազգային երաժշտությունն է: Ե՛վ Արամ Խաչատրյանի մոտ, և՛ Էդվարդ Միրզոյանի, և՛Ալեքսանդր Հարությունյանի: Ով փորձում է հակադրել այս երկուսը, ընդհանրապես կապ չունի երաժշտության հետ: Դրանք մեկը մյուսին ոչ թե հակասում, այլ լրացնում են: Դասական երաժշտությունը արժեքային համամարդկային դաշտ է, ուր պետք է լինել ընդհանուր կրթվածության, համաշխարհային մշակույթին հաղորդակցվելու, ներգրավվելու համար: Բայց այդ ամենը հնարավոր չէ, եթե չունենանք մեր սեփական մշակույթի զգացողությունը, պատկերացումը, ընկալումը: Գյուղերում մարդիկ ինչպես զգում են, այնպես էլ թող վերարտադրեն: Պետք չէ նրանց շտկել, ձայները մշակել: Շատ հաճախ հենց այդպիսի կատարումներն են ապրումներ առաջացնում: Այդ մարդկանց դասական երաժշտություն մատուցելը բոլորովին այլ •ործառույթ ու նպատակ ունի: Պետք չէ ժողովրդական արվեստի ձևերը բերել դասականի մակարդակի: Անգամ հարց է ծագում՝ արդյոք ճի՞շտ է, որ ժողովրդական արվեստի բաժինները կոնսերվատորիայի ընդհանուր կրթական ծրա•րում են: Որովհետև ժողովրդական ու դասական երգեցողության կրթական սկզբունքները բոլորովին տարբեր են:

Արամ Խաչատրյանն իր ստեղծագործությունները գրել է՝ ժողովրդական երաժշտության հասարակ մարդկանց կատարումներից ներշնչվելով: Մեր ժամանակներում տաղանդավոր նոր ստեղծագործություններ չեն ստեղծվում կամ քիչ են ստեղծվում հենց այդ պատճառով, որովհետև չենք փորձում սնվել մեր ակունքներից, փորձում ենք սնվել այլ աղբյուրներից: Այդ պատճառով էլ ստացվում է այն, ինչ կա այսօր:

 

 

-Կոմիտասի օրինակը բերեմ. Կոմիտասը ժողովրդից վերցրեց ժողովրդականը, մշակեց և վերադարձրեց ժողովրդին: Ինչո՞ւ Կոմիտասն այսօր չի մտնում ժողովրդի մեջ, ինչո՞ւ չի երգվում այնպես, ինչպես հեղինակն էր մատուցում:

 

-Եթե ես հայտնեմ իմ տեսակետը՝ բավականին ընդդիմախոսներ կունենամ: Գրեթե բոլոր ժամանակներում Կոմիտաս այնպես, ինչպես ինքն էր կատարում, շատ քիչ է կատարվել: Կոմիտասն անընդհատ մեկնաբանվել է, և մարդիկ լսել են տարբեր «Կոմիտաս»: Կոմիտաս, որ ինքն էր, Կոմիտաս, որ արդեն մեկնաբանված էր, հետո այդ մեկնաբանությունը դարձյալ մեկնաբանվել է: Իհարկե, մենք պետք է դասական Կոմիտասը պահպանենք, տպագրենք, հնչեցնենք նրա ստեղծագործությունները, դա մեր սուրբ պարտականությունն է: Բայց եթե լինում են ժամանակակից մոտեցումներ, եթե կոմիտասյան մոտիվներով ստեղծվում են նոր գործեր, չպետք է հակադրվենք: Այնինչ հաճախ կիրառում ենք երկակի ստանդարտներ: Ասենք, Ալեքսանդր Հարությունյանի հայտնի գործը ստեղծված է կոմիտասյան հենքի վրա՝ դա ընդունում ենք: Բայց մեկ այլ դեպքում ասում ենք՝ ինչո՞ւ: Իհարկե, վատ ու ոչ պրոֆեսիոնալ կերպով չպիտի մոտենալ Կոմիտասին: Հիշում եմ՝ մի քանի տարի առաջ Կոմիտասի «Կռունկը» կատարում էր «Կադանս» խումբը: Դա «Կռունկի» նոր ու հրաշալի մեկնաբանություն էր: Կոմիտաս ուրույն մեկնաբանելը շատ պատասխանատու է, բայց արգելված չէ: Առնո Բաբաջանյանը տաղանդավոր կերպով մշակել է Սայաթ-Նովայի գործը, ասենք՝ ինչո՞ւ է դա արել: Ուրեմն, թիվ մեկ խնդիրը՝ պետք է շատ զգույշ մոտենալ և վստահ լինել, որ դա լավ կստացվի, և երկրորդ՝ հարկավոր է պահպանել բնօրինակը, անաղարտ ձևը, որպեսզի երկու օրինակն էլ զուգահեռ քայլեն՝ բնօրինակն ու ժամանակակիցը:

 

 

-Մեջբերում ՀՀ մշակույթի նախարարության պաշտոնական կայքէջից. «Երբ կյանքը գնալով ռացիոնալացվում է, ազդեցությունից զերծ չի մնում նաև մշակույթի ոլորտը: Ոչ նյութական մշակութային ժառանգության շատ արժեքներ այսօր կանգնած են մոռացության սպառնալիքի առջև»: Ի՞նչ արդյունքներ եք արձանագրել այս ոլորտում: Մեր ամենախոցելի կողմերը համաշխարհային իրողության տեսանկյունից:

 

-Ենթադրելի է, որ գլոբալացվող աշխարհում ամեն ինչ պետք է ընթանա փոխըմբռնման ամենամատչելի ճանապարհով: Մարդիկ սովորում են անգլերեն, որ կարողանան միմյանց հետ շփվել, մատուցում են արժեքներ, որոնք փոքրիշատե ընկալելի են բոլոր ժողովուրդներին: Ինչո՞ւ է ֆոտոարվեստն այսքան պահանջված մեր օրերում: Որովհետև չի պահանջում լեզվի իմացություն, հատուկ պատրաստվածություն: Իսկ ավանդական արվեստները անընդհատ մեկնաբանության կարիք ունեն: Հնարավոր չէ ներկայացնել ավանդական արվեստն, ու այլ ժողովուրդները միանգամից ընկալեն: Ստեղծվում են հաղորդակցության որոշակի բարդություններ: Ավանդական արվեստներն այսպիսով հայտնվում են հետին պլանում, դրանք ենթադրում են հատուկ սպառող: Բացի այդ, հաճախ հայտնվում են  հետաքրքրությունների բախման դաշտում: Լինում է, որ առնվազն չորս-հինգ ժողովուրդ են հավակնում նույն ավանդական արվեստներին: Սա նաև ինքնության հաստատման միջոց է, ուստի, ինչպես ասացի, հաճախ հայտնվում է բախումների դաշտում: Այդ իմաստով ավանդական արվեստները վտանգված են, արվեստ ներկայացնողները երբեմն խուսափում են այդ դաշտից, որովհետև առաջ են գալիս մի շարք խնդիրներ:

 

 

-Ինչպե՞ս եք տեսնում հարցի լուծումը:

 

-Ժողովուրդը ինքը պետք է պահպանի իր ավանդական արվեստը, այն վերարտադրելու ցանկությունը: Ցանկացած ժողովուրդ, որ պատրաստվում է ապրել գլոբալացված աշխարհում, անընդհատ իր մեջ այդ ցանկությունը կրելու է, այլապես իբրև առանձին միավոր ժամանակի մեջ ուղղակի գոյություն չի ունենա: Չեմ կարծում, որ մեր ազգը երբևէ այդ ճանապարհով գնա, որովհետև մենք հենց մեր ազգային հենքի վրա ենք կառուցել մեր պետականությունն ու մյուս արժեքները, թեև, պիտի խոստովանել, վտանգները շատ մեծ են:

 

 

-Խոսեցիք գլոբալացման՝ համաշխարհայնացման մասին: Ի՞նչ եք կարծում, նման պայմաններում ժամանակակից արվեստի գործը արդյոք պե՞տք է ունենա, այսպես ասած, «ազգություն», թե՞ գերակայողը համամարդկային արժեքներն են:

 

-Ազգային և համամարդկային արժեքներն արվեստում անբաժանելի են: Խնդիրը ասելիքն է, մատուցման եղանակն ու միջոցները: Կինոյի պարագայում, օրինակ, ասելու համար՝ «լավ կինո է, թե վատ», շատ չափորոշիչներ կան: Քանի որ կինոն վիզուալ արվեստ է, նախ և առաջ կարևորը պատկերն է: Եթե վերցնենք համաշխարհային կինոյի լավագույն կոթողները, պայմանական՝ Love story, դա համամարդկային թեմա է, և ազգային պատկանելության մասին խոսելն ավելորդ է, դա գլուխգործոց է: Իսկ, օրինակ, «Կնքահայրը» ֆիլմը նույնպես գլուխգործոց է, բայց արդեն ազգային ավանդույթները ներկայացնող: Ամենակարևորը՝ թե ինչ խնդիր ես հետապնդում՝ մարդկությանն ինչ-որ բան հասցնե՞լ, թե՞ պարզապես մասնակցել, ասենք, «Օսկարին»: Ի վերջո, արվեստի ցանկացած գործ կամ դուր է գալիս է, կամ ոչ: Այդ րոպեին չես մտածում հեղինակի ազգային պատկանելության մասին: Արվեստի գործը կամ ոգևորում է, կամ անտարբեր թողնում:

 

 

-Իսկ երբ ասում ենք՝ Փարաջանովը, Փելեշյանը, Ազնավուրը հայ են… դա ի՞նչ է, սոսկ հպարտությո՞ւն, թե՞ այնուամենայնիվ կապում ենք մշակութային բարձր արժեքը կրողի ազգային պատկանելության հետ:

 

-Մենք դա կապում ենք հայի ուժեղ գենի հետ: Ասելով հայ է՝ հպարտանում ենք այն գեներով, որոնցով նա դարձել է Փարաջանով: Բայց արվեստը չի կարելի կապել սոսկ ազգայինի հետ: Այն համամարդկային է: Վերջերս Վիլնյուսում բացվեց Փարաջանովի ցուցահանդեսը: Ուկրաինացին ասում էր՝ դա ուկրաինական արվեստ է, վրացին՝ վրացական, մենք՝ հայկական: Այո, Փարաջանովը հայ է, իր արվեստը՝ համաշխարհային, համամարդկային: Նույնը՝ Շառլ Ազնավուրը. հայ է, բայց ասենք, որ նա ազգայի՞ն արվեստ է ստեղծել: Նա երևույթ է, որի առջև ողջ աշխարհը խոնարհվում է: Եթե հղում անենք Թումանյանին, ապա «արվեստը հայրենիք չունի»: Լրացնեմ՝ բայց արմատ ունի, իսկ հայրենիքը ամբողջ աշխարհն է:

 

 

-Ըստ Ձեզ՝ այսօր Հայաստանում արվեստի ճյուղերից ո՞րն է առավել շատ զգում օժանդակության և աջակցության կարիք:

 

-Ուշադրություն կդարձնեի երկու կետերի: Առաջինը երեխաների ընդհանուր մշակութային կրթությունն է: Եվ երկրորդը՝ ավանդական արվեստը, որպեսզի այն չխեղճանա մյուս արվեստների կողքին:

 

 

-Նկատելի է, որ մշակույթի նախարարության որդեգրած սկզբունքներից են հայկական մշակույթի պահպանումն ու տարածումը: Բազմաթիվ առիթներով այն ներկայացվում է աշխարհին: Արդյոք այս գործընթացը հետևողականորեն վերահսկվո՞ւմ է մշակույթի նախարարության կողմից, և հայկական բազմաշերտ մշակույթը միշտ պատշա՞ճ կերպով է ներկայանում արտասահմանում:

 

-Ցավոք, ոչ միշտ եմ տեղյակ, թե ինչ է ներկայացվում դրսում: Հիմա համընդհանուր ազատության, ժողովրդավարության դարաշրջան է: Այդ սկզբունքների համար մենք ինքներս երկար պայքարել ենք: Սկզբունքներից մեկն էլ այն է, որ բոլորը կարող են արտասահմանյան երկրներում ներկայանալ և ներկայացնել, սահմանափակում դնելն ուղղակի իրատեսական չէ: Բայց երբ պետության դրոշի ներքո ներկայանում է Հայաստանը՝ պետք է առավելագույնս զգոն լինել: Երբեմն լինում են ծրագրեր, որոնք հայտնվելով արտասահմանյան երկրներում՝ քննադատվում են: Բայց հարց է ծագում. իսկ ինչո՞ւ է նման ծրագիր առաջարկվել և ընդունվել: Ինչպե՞ս է դա լինում: Ինչ-որ տեղ կամ ինչ-որ մեկի մոտ ցանկություն է առաջանում ներկայացնել հայ մշակույթը, կապվում են ինչ-որ մեկի հետ, իրենք պայմանավորվում են, իրենք հրավիրում են, ամեն ինչ ավարտվում է, հետո սկսում են ասել՝ իսկ ո՞ւր էր նայում մշակույթի նախարարությունը: Կամ պետք է աշխատել պետության հետ, և այդ ժամանակ պետությունն իր պատասխանատվությունը կունենա, կամ պետք է իրենց վրա վերցնեն այդ պատասխանատվությունը: Եթե ուզում ես պատշաճ ներկայացնել քո երկիրն ու մշակույթը՝ շատ ողջախոհ ու սթափ պետք է լինես: Վստահեցնում եմ՝ այն ծրա•րերը, որոնք ներկայացվում են մշակույթի նախարարության կողմից, բծախնդրորեն ընտրվում են: Այս տարի դասական երաժշտություն ներկայացնող մոտ ութ կոլեկտիվ մեկնեց արտասահմանյան երկրներ՝ Արամ Խաչատրյանի 110-ամյակի շրջանակներում: Ու Լոս Անջելեսից եկավ մի բողոք, բայց մենք տեղյակ չէինք ոչ հրավիրողներից, ոչ էլ մեկնողներից:

 

 

-Ձեր կարծիքով՝«պետական-մասնավոր» օժանդակությունն ի՞նչ հարաբերակցությամբ պետք է բաշխվի խոշոր մշակութային նախագծերում:

 

-Մոտավոր հարաբերակցությունը հետևյալն է՝ 5-10 տոկոս մասնավոր, 90-95 տոկոս պետական աջակցություն: Ընդանրապես տարբեր է լինում, նայած թե ինչքանով է հիմնավորվում ծրագրի կարևորությունը: Ուշագրավը նկատվող միտումն է. երբ պետությունը ինչ-որ ծրագրի վրա գումար է դնում, ավելի է հեշտանում մասնավոր հովանավորության հարցը: Մասնավորապես՝ հուշարձանների մասով: Մենք պատրաստում ենք նախագծեր պետության հաշվին, դրանք առաջարկում ներդնողներին, և դա տալիս է իր դրական արդյունքը: Աստիճանաբար այդ մշակույթը մտնում է մեր կյանք: Գիտենք նաև, որ այդ ավանդույթները ունենք պատմականորեն: Եվ չնայած մշակութային ոլորտ ներդրումները ոչ մի արտոնություն չեն բերում, դժվարությամբ եմ պատկերացնում, թե այսօր մշակութային շատ ծրա•րեր ինչպես կկայանային, եթե չլիներ մասնավոր հատվածի մասնակցությունը:

 

 

-Իսկ ներդնողների համար արտոնյալ պայմանների առկայության դեպքում դրությունը կփոխվե՞ր, և որքանո՞վ:

 

-Կարծում եմ, որ մարդ մշակույթի մեջ ներդումներ անելու ցանկություն պետք է ունենա ի սրտե, առանց շահույթ հետապնդելու: Այդ իմաստով ներկա պայմանները ճիշտ են: Մյուս մոդելը ավելի պրագմատիկ է և բնորոշ արևմտյան երկրներին: Մեր ներքին բարոյականությանն ավելի մոտ են ներկայի պայմանները:

 

 

-Ի՞նչ ծրագրեր է իրականացնում մշակույթի նախարարությունը շնորհալի երիտասարդների հետ կապված:

 

-Այսօր երիտասարդությունը ներգրավված է մշակույթի բոլոր ուղղություններով՝ թատրոն, կինո, գեղանկարչություն, գրականություն, երաժշտություն… Սահմանված են երիտասարդ արվեստագետների գործերը հրապարակելու, տարածելու, ժողովրդայնացնելու պետական ծրագրեր, պատվերներ: Գուցե բոլոր երիտասարդները չէ, որ ներգրավված են դրանցում, բայց ամենայն պատասխանատվությամբ ասում եմ, որ եթե իրոք հետաքրքիր երիտասարդ անհատականություն է, մենք նրան աչքաթող չենք անում: Մենք այդ երիտասարդության կարիքը ունենք: Ոլորտներ կան, որտեղ շատ վառ անհատականություններ կան, ոլորտներ կան, որտեղ դեռ ձևավորման փուլում են: Բայց նրանց տրված է բացահայտվելու հնարավորություն, և չկա դեպք, որ մեզ դիմի ընդունակ երիտասարդ ու մերժվի: Նրանք էլ հետզհետե համոզվում են, որ արժանի լինելու դեպքում պետական աջակցություն կստանան: Տարիներ առաջ կար հակառակ՝ բացասական վերաբերմունք այդ ամենի մասին:

 

 

-Ո՞րն է արվեստի տարբեր ոլորտներում անցկացվող մրցույթների գերնպատակը. նոր անունների բացահայտո՞ւմը, թե՞ նաև նրանց հետագա ստեղծագործական ճակատագրին հետամուտ լինելը, աջակցելը:

 

-Ե՛վ, և՛… Օրինակ՝ հանրապետական ստուգատեսները շատ կարևոր են, որպեսզի երեխաները, երիտասարդներն ու մանկավարժները իմանան, որ իրենք տարին մեկ անգամ հանրային հաշվետվություն ունեն: Մեր՝ լիազոր մարմնի համար շատ կարևոր է, որ այդ կերպ բացահայտվեն տաղանդավոր երեխաներն ու երիտասարդները, պահենք նրանց տեսադաշտում: Կատարողական արվեստի ոլորտում այս աշուն Արմեն Բաբախանյանի գլխավորությամբ մեկնարկեց մի ծրագիր, որը միտված է մարզերի օժտված, տաղանդավոր երեխաների հայտնաբերմանը, նրանց հետ նպատակային աշխատանք ենք տանելու: Լուրջ աշխատանք է կատարվել մարզերում, դպրոց առ դպրոց ընտրվել են երեխաները: Ծրագրի շրջանակներում երեխաներն իրենց մանկավարժների հետ գալու են Երևան: Նման ստուգատեսներից հետո նրանց համար հեռանկարներ են բացվում, երեխաները ոգևորվում են: Մեկը մրցույթի է գնում, մյուսը՝ մասնակցում փառատոնի, դուրս գալիս միջազգային ասպարեզ: Իսկ կատարողական արվեստում կարևորը ոչ միայն տեղ զբաղեցնելն է, այլև միջազգային հարթակներում, այլ հանդիսատեսի առջև հանդես գալն ու հասակակիցների հետ շփումը:

 

 

-Վերջին շրջանում ամենաշատ քննարկվող թեմաներից է ռուսական կամ եվրոպական ուղղություններով ընթանալը: Ըստ Ձեզ՝ կողմնորոշումը ինչ-որ կերպ կանդրադառնա՞ ընդհանուր մշակութային քաղաքականության վրա:

 

-Կարծում եմ, որ մշակույթն այս առումով ունի առավելություն՝ այն շատ չեզոք է ու ազատ: Մշակույթն, անկախ ամեն ինչից, իր ճանապարհով ընթանում է: Նույնիսկ հայ-թուրքական սահմանը չի կարող փակվել մշակույթի առջև՝ թե՛ մասնակիցների, թե՛ գործընթացների առումով: Այդ իմաստով մշակույթը շատ մեծ առավելություն ունի:

Այս պահի դրությամբ ոչինչ չի փոխվել: Մենք ունենք գլոբալ ծրագրեր, պայմանավորվածություններ, օրինակ՝ տարբեր թանգարաններում հայկական ծագում ունեցող մշակութային արժեքների վեր հանելը, կատալոգների տպագրումը… Վերջին տարիներին այդ գործընթացը իրականացվում է, և կան բազմաթիվ պայմանավորվածություններ, ասենք British museum-ի, Բեռլինի թան•արանի հետ: Նախանշված ծրագրերն իրականացվելու են, և մշակույթը, այդ առումով, հավասարակշությունը պահպանող կարևորագույն լծակներից մեկն է:

 

 

-Ի՞նչ ծրագրեր է նախապատրաստում իրականացնել մշակույթի նախարարությունը Հայոց ցեղասպանության 100-ամյակի կապակցությամբ:

 

-Այս հարցում մշակույթի նախարարությունն ունի իր մոտեցումները: Մենք պետք է ցույց տանք, որ ցեղասպանության, նաև մշակութային ցեղասպանության ենթարկված ժողովուրդը այդուհանդերձ պահպանել է իր ինքնությունը, վերակերտել, վերարտադրել ինքն իրեն և այսօր ի՛նչ է իրենից ներկայացնում: Դա է մեր պատասխանը ցեղասպանությանը: Ի ցույց հանենք մեր տաղանդավոր արվեստագետներին, որոնք այսօր կան աշխարհի տարբեր երկրներում, նրանց զան•վածային ներկայությունը տարբեր ոլորտներում: Սա՛ է ցեղասպանված ժողովրդի սերունդը, որը առաջատար դիրքեր է զբաղեցնում համաշխարհային մշակութային քարտեզի վրա: Սա՛ է մեր պատասխանը միջազգային հանրությանը:

Կանցկացվեն ցուցահանդեսներ, որոնց միջոցով պետք է ցույց տանք, թե ինչ է ընդհանրապես հայկական քաղաքակրթությունը և ինչպես փորձ կատարվեց ոչնչացնել ոչ թե սոսկ մի ժողովուրդ, այլև համաշխարհային քաղաքակրթության մի որոշակի մաս: Սա մեր սկզբունքային մոտեցումն է, որի շուրջ ձևավորվելու են ծրագրերը:

Ներքին դաշտում մենք խնդիր ունենք մեր մեջ վերլուծելու այն, ինչ տեղի ունեցավ: Այն, ինչ չենք թարգմանել, չենք տպագրել, չենք հասցրել մեր և օտարալեզու ընթերցողներին՝ պետք է իրականացնենք: 100 տարի անց մենք պետք է ինքներս մեզ վերագտնենք և վերագնահատենք կատարվածը: Այդ ընթացքում տարբեր արհավիրքներ ու գործընթացներ տեղի ունեցան: Մենք պետք է կարողանանք կատարվածը կապել բոլոր քաղաքական իրավիճակների հետ  և ճիշտ գնահատականներ տալ: Սրանք են այն երկու հիմնական ուղղությունները, որոնց շուրջ կենտրոնացված են լինելու մեր գործողություները:

 

 

-Հայաստանի կառավարությունում անզեն աչքով երևում է •ենդերային անհավասարության փաստը: Այնուամենայնիվ Դուք արդեն յոթ տարի է՝ նախարար եք: Կառանձնացնե՞ք կին նախարար լինելու թույլ և ուժեղ կողմերը:

 

-Կառավարությունում չկա նման հասկացողություն՝ «կին-տղամարդ», և չկա գենդերային կոչված խնդիրը: Պատասխանատվության առումով որևէ տարբերություն չկա և չպիտի լինի: Ոչ ոք չի հանդուրժի որևէ թերացում միայն այն պատճառով, որ դու կին ես: Խնդիրն այլ տեղ է: Առավոտյան արթնանում ես որպես տան կին, քիչ հետո հայտնվում այլ իրավիճակում, երեկոյան վերադառնում նախորդ կերպարին, առավոտյան կրկին արթնանում ես՝ տղամարդկանց հետ հավասար դիրքերում հայտնվելու պատրաստակամությամբ: Այդ իմաստով կնոջ համար որոշակի դժվարություններ կան:

 

 

-Արդյոք նման պաշտոն զբաղեցնելու համար երբեմն հարկավո՞ր է ունենալ  տղամարդուն բնորոշ կամային հատկություններ:

 

-Վերջերս մի առիթով ասացի, որ ես ինձ սարսափելի եմ զգում, երբ մտածում եմ, որ իմ կանացիությունը կորցնում եմ: Այն պահին, երբ զգում եմ, որ այդ սահմանն անցնում եմ, շատ տհաճ է: Երբեմն ստիպված ես լինում զայրանալ, բայց միշտ հիշում ես, որ կին ես, պետք է զուսպ լինես: Բայց աշխատանքում դա չպետք է դեր խաղա, կարևորը արդյունքն է: Այդ ներքին երկատվածությունը կա, ու զսպանակը միշտ ետ է պահում, և լավ է, որ դա կա: Կինը նախ և առաջ իր ընտանիքի առջև է պատասխանատու, ամուսնու, երեխաների: Շատ կարևոր է, որ ընտանիքը չամաչի կնոջ հասարակական գործունեության համար: Ի պատիվ կառավարության տղամարդկանց ասեմ նաև, որ նրանք միշտ հարգալից են կանանց նկատմամբ:

 

 

-Ինչպե՞ս եք վերաբերվում քննադատություններին:

 

-Եթե այդ քննադատության հիմքում ես տեսնում եմ լուրջ խնդիր ու նկատում եմ, որ չարություն չկա, շատ լավ ու դրական եմ վերաբերվում: Լավ է, երբ կողքից հուշում են քո թերությունները: Բայց չարությամբ արված քննադատությունն ինձ միան•ամից վանում է, չարությունն ինձ համար անընդունելի է գենետիկորեն:

 

 

-Նախարար, կին, մայր, տատիկ… համատեղելիության Ձեր բանաձևը:

 

-Դուք ասեք՝ ինչպե՛ս է դա համատեղելի, երբ 19:30-ին ես դեռ աշխատավայում եմ: Քիչ հետո, աշխատանքի բերումով ու նաև ցանկությամբ, թատրոն եմ գնալու: Այսօր թոռնիկներիս երևի չտեսնեմ, մինչև գնամ՝ քնած կլինեն, երևի առավոտյան կտեսնեմ: Դժվար է համատեղել, բայց հնարավոր է: Ուժերի համախմբմամբ, հանգստի ժամերի, ընտանիքի հետ ոչ բավարար ժամանակ անցկացնելու հետ համակերպվելու հաշվին:

 

 

-Տիկին նախարար, Դուք «Անդին» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ եք, տարեվերջին յոթ մրցանակ կհանձնվի տարբեր անվանակարգերում հաղթողներին: Մեկը «Տարվա լավագույն ստեղծագործություն» անվանակարգն է: Հոկտեմբեր ամսին կարո՞ղ եք առանձնացնել երեք ստեղծագործություն:

 

-Իհարկե կարող եմ, բայց արժե՞: Ես միշտ խուսափում եմ կանխատեսումներից, ինձ համար կարևոր է, որ հասարակությունը իր գնահատականը տա ու զգա, որ ամեն ինչ անաչառ է: Այնպես որ, թույլ տվեք այդ հարցին չպատասխանել:

 

 

-Ժամանակին ասվել է.«Երբ կրոնը զիջեց քաղաքակրթությանը, առաջ եկավ մշակույթը… սակայն այն ընտրյալների համար էր»: Համամի՞տ եք այդ մտքի հետ:

 

-Համամիտ չեմ: Մշակույթը բոլորի և յուրաքանչյուրի համար է:

 

 

-Շնորհակալություն հարցազրույցր համար, տիկին Պողոսյան:

 

 

 

Զրուցեց Սուսաննա Հովհաննիսյանը

 

Անդին 10, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք