Հասմիկ Պապյան | Երբ ապրելը հեշտ է դառնում

Հեղինակ:

 

Լուսանկար-81-681x1024Անդինի հյուրն է մեծանուն երգչուհի Հասմիկ Պապյանը

 

Ես պարտական եմ իմ արմատներին

 

-Փորձենք գալ սկզբից․ ինչպե՞ս մուտք գործեցիք երգարվեստի մեծ աշխարհ:
-Մանկուց շատ եմ սիրել երաժշտություն և ուզեցել ջութակ նվագել: Մեր ընտանիքում չկար պրոֆեսիոնալ երաժիշտ, և մեզ հաճախ այցելող բարեկամներից մեկին խնդրել եմ ինձ երաժշտական դպրոց տանի: Հաճախել եմ Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական դպրոց, երաժշտական ուսումնարան, հետո կոնսերվատորիա․18 տարի ջութակ եմ սովորել: Գիտեի՝ ձայն ունեմ, բայց որ երգչուհի պիտի դառնամ՝ չէի պատկերացնում: Սիրում էի երգել, հավաքույթների ժամանակ երգում էի, բոլորը հուզվում էին, հետո ընկերներս ասացին, որ լավ կլինի քիչ ավելի մեծ լսարանի առջև ելույթ ունենամ: Վերջին կուրսում խնդրեցի Տաթևիկ Սազանդարյանին, որ կոնսերվատորիայի վոկալ ամբիոնի վարիչն էր, լսի ինձ. արդյոք կարո՞ղ եմ երգել, անմիջապես ասաց, որ կարող եմ: Այդպես սկսեցի պարապել, քանի որ ունեի հիմնավոր երաժշտական կրթություն և բնատուր ձայն, ամեն ինչ շատ արագ տեղի ունեցավ: Ջութակն ավարտեցի ու սկսեցի երգել․ երբ սկսում ես երգել, վարակվում ես. անբուժելի հիվանդություն է:
-Սա սկիզբն էր՝ գեղեցիկ ու ինքնատիպ, իսկ hաջորդ քայլե՞րը, որ, անշուշտ, վերելքի տևական ժամանակ են գծում:
-Միջազգային մրցույթների մասնակցեցի և մի շարք մրցույթներում հաղթեցի, հետո մեր օպերային թատրոնում երգեցի, ապա առաջարկ ստացա Գերմանիայից և պայմանագրով երկու տարի Բոննի թատրոնում աշխատեցի: Օպերային աշխարհը շատ փոքր է, եթե լավ ես երգում, անմիջապես բոլորն իմանում են, եթե վատ՝ նույնպես բոլորն իմանում են: Երբ առաջին անգամ Տոսկա երգեցի Վիեննայի օպերային թատրոնում, հաջորդ օրը՝ փորձի գնալիս, արտիստական մուտքի մոտ մեծ բազմություն էր հավաքվել. ինձ թվաց, թե վթար է տեղի ունեցել, բայց մոտենալով տեսա, որ եկել են իրենց նոր Տոսկային դիմավորելու, հաջողություն մաղթելու… Հասկացա, որ եթե Երևանում չեմ ապրելու, դա այն քաղաքն է, որտեղ կուզեի ապրել, որովհետև իսկապես մշակույթով առլեցուն է, և ամենակարևորը՝ պետությունը շատ մեծ հոգ է տանում և հովանավորում է այդ մշակույթը:


-Ի՞նչն եք համարում ձեր հաջողության գրավականը, հավանաբար կան անուններ, որոնց պարտական եք, գուցե ճակատագրի դիպվածի՞ն:

-Ես ամեն ինչով պարտական եմ իմ արմատներին, իմ գենին, տեսակին, որովհետև շատ են գեղեցիկ ձայնով օժտված երգիչ-երգչուհիներ, որոնք չեն կարողանում հասնել հաջողություն: Բայց երգելը և բեմում հաջողության հասնելը միայն ձայնը չէ, պայմանավորված է մարդու բնավորությամբ, նպատակասլացությամբ, ներաշխարհով, կամքով: Ես այդ բոլոր հատկանիշները ձեռք եմ բերել՝ պարտական լինելով իմ արմատներին, ծնողներին, ովքեր ինձ դաստիարակել են իրենց օրինակով: Իմ տատը և պապը Ցեղասպանությունից փրկվածներ են․ պապս սեբաստացի է, 1915-ին ութ տարեկան է եղել, ընտանիքը զոհվել է, իրեն տարել են Հունաստան, որբանոց, իսկ տատս պոլսեցի է, 1927-ին հանդիպել-ամուսնացել են ու եկել Հայաստան: Մարդիկ, որ երբեք չեն տրտնջացել, չեն դժգոհել ու հուսահատվել և ինձ սովորեցրել են իրենց օրինակով դիմակայել, սիրել հայրենիքը, սիրել հողը, սիրել տունը և համբերել:
-Մի չնախատեսված հարց, քանի որ զրույցը մեզ տարավ Ցեղասպանության թեմային․ 100-ամյակն է մոտենում մեր պատմության ամենաարյունոտ էջի, աշխարհն այդպես էլ վերջնականապես չի դատապարտում Հայոց ցեղասպանությունը: Դուք՝ եվրոպաներում ապրող և ստեղծագործող անհատ, ի՞նչ հայացքով եք նայում իրողությանը:
-Աշխարհը պետք է ընդունի Ցեղասպանությունը, դա ավելի շատ իրենց խնդիրն է, քան մեր, Թուրքիայի խնդիրն է: Ինչպես գերմանացիները Հոլոքոսթն ընդունեցին, ներում հայցեցին, ձերբազատվեցին իրենց մեղքից, այդպես էլ թուրքերը պիտի ընդունեն Ցեղասպանությունը, զղջան և ապաշխարեն: Ես համոզված եմ, որ պետք է ընդունեն: Որովհետև այսօր Թուրքիայում կարծես կա այդպես մտածող քաղաքացին:
Ես չեմ կարող համակերպվել հայի նոր տեսակի հետ
-Դուք կրկին Հայաստանում եք կարճ ժամանակով, օրերս մեկնելու եք: Ձեր այցը ի՞նչ շրջանակներում է, համերգնե՞ր, հրավե՞ր, թե՞ պարզապես այցելություն հայրենիք:
-Եկել էի Սպիվակովի նվագախմբի հետ երկրաշարժի տարելիցին Գյումրիում երգելու․ դա էր իմ այցի նպատակը: Իսկ հետո առաջարկեցին Մոնթեի տարեդարձի հանդիսությանը մասնակցել, և ես չկարողացա մերժել, որովհետև կան սրբություններ, որոնց խորին ակնածանքով եմ վերաբերվում․ մեկը Մոնթեն է: Շատ ուշագրավ էր միջոցառման գլխագիրը՝ «Ես կվերադառնամ»… Եթե Մոնթեն ողջ լիներ, մեր բարոյական չափանիշների սանդղակն այսօր բոլորովին այլ հարթության վրա կլիներ: Մենք, իհարկե, պետք է աշխատենք, գուցե այսօրվանի՞ց, այլ կերպ մտածել և արժանի լինել իր հիշատակին: Ամսի 28-ին գնալու եմ, բայց հունվարի վերջին պիտի գամ, փետրվարի 5-ին և 7-ին հանդես եմ գալու Հայաստանի ֆիլհարմոնիկ նվագախմբի հետ: Հիմա ավելի հաճախ եմ գալիս Հայաստան, չնայած ինձ երբեք հեռացած չեմ համարել, այլ համարել եմ, որ երկարատև գործուղման մեջ եմ, երբեք չեմ կտրվել Հայաստանից, պարզապես հիմա իմ բնակավայրն է Վիեննան, բայց ապրում եմ Հայաստանում:
-Չի՞ բացառվում, որ մշտական բնակություն հաստատեք Հայաստանում:
-Այո, այո, չի բացառվում, իհարկե չի բացառվում:
-Դուք ամեն անգամ վերադառնալով Հայաստան՝ նոր կերպ եք տեսնում, նոր հայացքով քննում մեր իրականությունը: Երկրում ընդգծված սոցիալական անհավասարություն կա, որոշակի դժգոհություն, ինչպե՞ս է մեր այսօրը ներկայանում Ձեզ:
-Ես շատ լավ գիտեմ մեր աշխարհագրական դիրքի, պետության հնարավորությունների մասին, թե որքան դժվար է արտաքին քաղաքականությունն իրականացնել և որչափ դժվար են մեզ տրվում քայլերը: Բայց ես չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչու մենք չենք կարող ներսում ստեղծել մեր պետությունը, ուժեղացնել, հզորացնել մեր ուժերով, համախմբվել, որպեսզի կարողանանք դիմակայել արտաքին ուժերին, արտաքին թշնամիներին: Մեզ հարգանքով կվերաբերվեն միայն, եթե ուժեղ լինենք, համախումբ, քաղաքակիրթ ու սոցիալապես ապահովված: Մեր այսօրվա կարևորագույն խնդիրն իրավական երկիր լինելն է, որպեսզի մարդը պաշտպանված զգա իր երկրում: Մարդը պիտի վստահ լինի, որ ունի իր թիկունքին կանգնած պետություն: Սա պիտի ապահովել, այս զգացողությունը պետք է տալ երիտասարդին, որպեսզի նա մնա մեր հողի վրա, ապրի, ստեղծագործի և կարողանա զարգացնել: Ինչքան էլ խոսենք մեր նվաճումներից, մարդիկ տեսնում են սոցիալական անհավասարությունը, այն մեծ անջրպետը, որ կա սոցիալական մի խավի և չպաշտպանված մյուս խավի միջև: Սա է, որ ես տեսնում եմ ամեն անգամ, և գնալով խորանում է․ սա շատ-շատ դժվար խնդիր է: Մարդը կարող է սոված լինել, անօթևան լինել, բայց որպեսզի մնա այս հողի վրա և կարողանա արարել, հավասարության, արդարության զգացողությունը պետք է ունենա:
-Այդ սոցիալական խոր ճեղքվածքը, արտագաղթը, որ տագնապի, ազգային աղետի է վերածվել, քանի որ վերջին 100-150 տարում հայ էթնոսը տարածաշրջանից դուրս է մղվել և այսօր էլ Հայաստանից է դուրս մղվում: Արվեստագետի Ձեր զգացողությամբ՝ ի՞նչ է անհրաժետ վիճակը փոխելու համար:
-Արդեն ասացի՝ մարդը ունենա վստահություն, որ ինքը պաշտպանված է, բացի այդ հնարավոր չէ հանդուրժել այդպիսի սոցիալական մեծ անհավասարություն: Ես չեմ կարող համակերպվել հայի այդ նոր տեսակի հետ, որն անդադար հարստանում է, և կա մյուս տեսակը, որը չի կարողանում օրվա հացը վաստակել: Սա ամենամեծ անարդարությունն է․ մարդը այդ աստիճա՞ն չշրջվի և չնայի կողքը: Կարծես ինչ-որ գործեր անում են, բայց ինչի՞ն է ուղղված, ինչպիսի՞ ապագա են տեսնում, չէ՞ որ իրենք էլ են այս հողի վրա ապրում, թե՞ իրենց թվում է, որ պիտի թողնեն-գնան: Սա է ինձ ամենաշատը դառնացնում: Ինձ թվում է՝ լուծումը միակն է. մարդիկ պետք է կարողանան նայել իրենց շուրջը, այն փշրանքները, որ իրենց դիզած հարստությունից տալիս են մյուսներին, լուծում չէ, պիտի մարդուն արժանապատիվ ապրելու հնարավորություն տալ: Իսկ հայը շատ աշխատասեր է և ստեղծող ժողովուրդ է: Դրսից գուցե խթանում են արտագաղթը, բայց ես չեմ հավատում, որ մարդը հոժարակամ թողնի ու գնա իր տնից ու երկրից: Ոչ թե սոված, այլ անպաշտպան լինելն է արտագաղթի պատճառը․ չէ՞ որ ժողովուդը դիմացավ այն ցուրտ ու մութ տարիներին, որովհետև ոգի կար, իսկ այսօր ոգի չկա: Իսկապես մենք կարող ենք մեր երկիրը ծաղկեցնել, լիովին կարող ենք:


-Հենց այդ բարոյալքումն է, որ տանում է արժեքների կորստի: Մենք մշակույթի հետ հարաբերվելու միջոցն ենք կորցրել, և ոգու աղետ է երկրում, ոչ միայն սոցիալական: Ձեր հայացքով՝ այսօր մարդը մշակույթի հետ որքանո՞վ է հաղորդվում մեր երկրում:

-Հիմնական չեմ ապրում երկրում, մշտապես ներսում չեմ, և ինձ համար դժվար է միանշանակ պատասխանել այդ հարցին, բայց մշակութային անկում կա ամբողջ աշխարհում, դա ընդհանուր երևույթ է: Պարզապես նրանց մշակույթը այնպիսի հիմքերի վրա է դրված, որ դիմակայում են… Ընդհանրապես, տնտեսական ճգնաժամն առաջինը հարվածում է մշակույթին, ամենախոցելի ոլորտն է դա: Իսկ ամենակարևորը դպրոցն է, կրթության ոլորտը պիտի պահել բարձր. մենք հրաշալի սերունդ ունենք, կան շատ լավ համերգներ, փառատոներ, թատրոններ: Օրինակ՝ անցյալ օրը գնացի Համազգային թատրոն և տեսա շատ-շատ լավ բեմադրություն՝ «Հացի խնդիրը», որն ինձ իսկապես շատ հուզեց: Պետք  է ասեմ, որ երիտասարդները նույնպես հաճախում են թատրոններ, մշակութային օջախները միշտ լի են, հետաքրքրություն կա․․․ Ես չեմ տեսնում այդպիսի մշակութային աղետ․ հիմա կասեք՝ երաժշտությունը, որ հնչում է ռեստորաններում, հարսանիքներին… Այո, շատ ցավալի է, որովհետև մենք իսկապես ունենք շատ լավ երաժշտություն, պարեր: Համաձայն եմ, որ Բախի, Բեթհովենի երաժշտության տակ չեն կարող հարսանիքներին պարել, բայց ունենք ազգային գեղեցիկ երաժշտություն, պարեր: 80-ականներին նաև մեր հեռուստատեսությունը մեծ գործ էր կատարում, կային շատ լավ մշակութային հաղորդումներ, գեղեցիկ ֆիլմեր էին ստեղծվում: Հիմա, իհարկե․․․ ես չեմ կարող ասել, թե պիտի վերանան այդ երգիչ-երգչուհիները, գուցե նրանք էլ են պետք, նրանց պահանջարկը կա, պարզապես դա այսօր գերազանցում է. չէ՞ որ ինչ մատուցում ես, այն էլ ընդունում են․ առաջարկը համապատասխանում է պահանջարկին:

 

Այսօր մարդկությունը մեծ սպառող է
-Ձեր ամեն օրը հագեցած է և միտված վաղվա օրվան, բայց խոսենք մոտ ապագայում անելիքների, ծրագրերի մասին: Ի՞նչ նոր համերգներ, ելույթներ եք նախատոսում և՛ արտասահմանում, և՛ Հայաստանում:
-Հիմա երգում եմ Վագներ, երկար ժամանակ երգել եմ բելկանտո, Էվելինի, Վերդի, Պուչչինի, Դոնիցետտի, իմ ձայնը գերազանցապես իտալական օպերաների համար է, երգել եմ մոտ 45 դերերգ, բայց հիմա շատ ուզեցի մտնել Վագների տիեզերական աշխարհը: Երեք տարի առաջ երգեցի Սենտա՝ «Թռչող հոլանդացին» օպերայում, ԱՄՆ-ում էր և շատ մեծ հաջողություն ունեցավ, իսկ վերջերս Գերմանիայում երգեցի «Տրիստան և Իզոլդա»: Այնպես եմ վարակվել այդ երաժշտությամբ, որ չեմ կարող պատկերացնել այլ կերպ. դա մի աշխարհ է, ուր մուտք ես գործում՝ խորասուզվում ես, և դուրս գալը շատ դժվար է: Շատ կուզենայի, որ նաև հայաստանյան ունկնդիրն առնչվեր այդ երաժշտությանը, քանզի դա այլ փիլիսոփայություն է, այլ երաժշտամտածողություն: Երբ այդ երաժշտության հետ շփվում ես, առօրյա, կենցաղային մանրուքները դառնում են ոչինչ, և ապրելը շատ ավելի հեշտ է դառնում:
-Դուք 2006 թ․ թողարկել եք ձայնասկավառակ՝ կոմիտասյան կատարումներով․ ի՞նչ առիթով էր նախագիծը և ինչպե՞ս կյանքի կոչվեց: 
-Ցեղասպանության 90-ամյակի առիթով փարիզաբնակ դաշնակահար Վարդան Մամիկոնյանի հետ ՙՆվիրում Կոմիտասին՚ սկավառակը ձայնագրեցինք: Պատահական չէ դաշնակահարի ընտրությունը, քանի որ Կոմիտասը ցանկանում էր ՙՎարդան Մամիկոնյան՚ օպերա գրել: Սկավառակը ձայնագրել է Բավարական ռադիոն Մյունխենում, ամփոփում է Կոմիտասի 36 հայերեն և 9 գերմաներեն երգ, որոնք ստեղծել է ուսանողական տարիներին Բեռլինում՝ Գյոթեի, Հայնեի բանաստեղծություններով: Առաջին անգամն է, որ բոլոր երգերի տեքստերն ալբոմով ներկայացված են անգլերեն, ֆրանսերեն և գերմաներեն. թարգմանիչը ամուսինս է՝ Կոնրադ Կունը: Իսկ Կոմիտասին ներկայացնող տեքստը գրել է փարիզաբնակ հայագետ Կլոդ Մութաֆյանը. սկավառակը շատ լավ ընդունվեց և մեծ հաջողություն ունեցավ:


-Հավանաբար, Ցեղասպանության 100-ամյակի առիթով նոր նախաձեռնությամբ հանդես կգաք: Ունե՞ք այդպիսի ծրագիր:

-Անձամբ ես առայժմ չեմ նախատեսում որևէ բան, բայց Կոնրադը մեծ նախագիծ է սկսել. Պոտսդամում՝ Լեփսիուսի գրականության տանը, ամեն տարի մեկ օր նվիրում են այդ տարվա կարևոր իրադարձությանը, օրինակ՝ սեպտեմբերի 11-ին, և 2015 թ. ապրիլի 24-ին կլինի համաշխարհային ընթերցանության կոչ: Նույն ժամին աշխարհի բոլոր երկրներում բոլոր լեզուներով 40 րոպե հատվածներ կհնչեն Դանիել Վարուժանի, Սիամանթոյի, Հովհաննես Շիրազի, Պարույր Սևակի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Հակոբ Մնձուրու և Հրանտ Դինքի՝ Ցեղասպանությանը վերաբերող ստեղծագործություններից: Կոնրադը նաև սեղմ տեքստ է գրել, որը ստորագրել են Գերմանիայում ապրող մեծ գիտնականներ, արվեստագետներ, քաղաքագետներ, հայ մտավորականներ:
-Ձեր ամուսինը՝ թատերագետ Կոնրադ Կունը, թարգմանել և առանձին գրքով Գերմանիայում հրատարակել է Չարենցի բանաստեղծությունների ընտրանին, նա հայերեն սովորել է Ձեզ հանդիպելուց հետո և մի առիթով ասաց, թե Ձեր տան լեզուն, որով հաղոդակցվում եք ամեն օր, հայերենն է, նաև Ձեր դուստրն է իրեն լիարժեք հայ զգում, և այդ ամենը Ձեր շնորհիվ է՝ տեսակին ու ինքնությանը հարազատ մնալը:
-Կոնրադը ինձ հետ ծանոթանալուց առաջ լավատեղյակ էր մեր մշակույթին, կարդացել էր «Մուսա լեռան 40 օրը». ընդհանրապես Գերմանիայում մտավորականները շատ լավ գիտեն մեր պատմությունը, Կոնրադը նրանցից մեկն է: Բայց ծանոթանալով ինձ հետ՝ զգաց, որ ինձ ավելի լավ հասկանալու և իմ հարազատների հետ շփվելու համար անպայման պետք է սովորի հայերեն. ասեմ, որ հայերենը նրա սովորած յոթերորդ լեզուն է: Նա լեզու սովորելը համարում է մեծ հարստություն և ամեն օր մեր աղջկան հարցնում է՝ այսօր ինչքա՞ն հայերեն գրեցիր և քանի՞ էջ կարդացիր: Շատ-շատ հետաքրքրված է մեր պատմությամբ, մշակույթով, շատ սիրում է Հայաստանը, իսկ աղջկաս, երբ երեք տարեկան էր, հարցրեցին, թե ի՞նչ ազգի է պատկանում, պատասխանեց, որ ես և մամաս հայ ենք, հայրիկս գերմանացի է. ինքն այդպես գիտի:


-Կոնրադը, իմ տպավորությամբ, ցանկանում է շարունակել սկսած թարգմանական աշխատանքը. աչքի առաջ ունի՞ կոնկրետ հեղինակի, ում նախատեսում է ներկայացնել գերմանացի ընթերցողին: 

-Կոնրադը հիմա շատ զբաղված է, շատ է աշխատում, բայց մյուս հեղինակը, որ ուզում է թարգմանել, Հրանտ Մաթևոսյանն է: Ճիշտ է, Մաթևոսյանը թարգմանվել է գերմաներեն, բայց ռուսերենից: Շատ կուզենայի, որ մեր երիտասարդ գրողները կարողանան ներկայանալ աշխարհին, նրանց ստեղծագործություններին ծանոթանա առաջադեմ մարդկությունը, որովհետև իսկապես արժանի են, շատ լավ անուններ կան:
-Ինչպե՞ս կբնորոշեք 21-րդ դարի մարդուն. հոգևոր արժեքնե՞րն է դավանում, թե՞ ապրում է նյութական աշխարհում: Հոգևոր անկումը միայն Հայաստանո՞ւմ է, թե՞ աշխարհի հայացքն է այսօր այդպիսին:  
-Այսօր մարդկությունը մեծ սպառող է և մտածում է միայն սպառելու մասին. ինչպես տեսնում եք, բնությունն արդեն չի դիմանում, ինչքա՞ն կարելի է վերցնել՝ փոխարենը տալով… ոչինչ: Սա մեծ հոգս է ողջ աշխարհում, ոչ միայն Հայաստանում. մարդկանց հոգեկան աշխարհը շատ ունայն է, մարդիկ մտածում են միայն լավ հագնվելու, լավ հանգստանալու, ճամփորդելու մասին: Մի տեսակ ունայնություն է, մշակութային ունայնություն. հիմա մարդիկ գիրք չեն կարդում, փոխարենը խաղում են համակարգչով կամ անդադար փոխում բջջայինները: Հոգու դատարկությունը, ունայնությունը լցնելու համար մարդիկ ավելի շատ հագուստ, կոշիկ, պայուսակ են փոխում: Սա համաշխարհային երևույթ է, միայն Հայաստանում չէ, մեր երկրում կան հրաշալի անհատականություններ, աշխատող մարդիկ կան և, ինչպես գիտեք, օտարներին դա շատ գայթակղում է այն հյուրասիրությունը, հոգու շռայլությունը, որ կա մեր ժողովրդի մեջ, պետք է կարողանանք ավելի շեշտել․պահել, պահպանել և զարգացնել:

 

Զրուցեց Հուսիկ Արան

Անդին 12, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք