Խոսք Հայտնության մասին

20152201122211500

1984 թ. Սենթ Ջեյմսի փառատոնի շրջանակում Լոնդոնում կազմակերպվել էր Անդրեյ Տարկովսկու ֆիլմերի հետահայաց ցուցադրությունը: Տարկովսկին, որ այդ ժամանակ Քովենթ Գարդենում բեմադրում էր «Բորիս Գոդունով» օպերան, պատրաստվում էր նկարահանելու «Զոհաբերություն»-ը: Լոնդոնյան մի քանի լսարաններում նա հանդես եկավ  «Ֆիլմի ստեղծումը և արվեստագետի պատասխանատվությունը» թեմայով բանախոսություններով: «Խոսք Հայտնության մասին» ճառը Տարկովսկին կարդացել է Լոնդոնի Սենթ Ջեյմս տաճարում:

Ես այնքան էլ սովոր չեմ նման ելույթներին, որով այժմ հանդգնում եմ հանդես գալ, առավել ևս ելույթներին եկեղեցու պես մի վայրում: Եվ փոքր-ինչ երկյուղում եմ, քանզի գիտակցում եմ, որ արտահայտելու եմ աշխարհիկ մարդու հայացքներ: Բայց քանի որ չեմ պատրաստվում հատուկ զեկուցում կարդալ, այլ պարզապես փորձելու եմ մտորել այն բանի շուրջ, թե ինչ է նշանակում Հայտնությունը  ինձ համար որպես արվեստագետի, ապա, կարծում եմ, դա ինչ-որ կերպ կփրկի դրությունն ու կբացատրի՝ ինչու եմ համարձակվում այդ անել այստեղ:

Այս փառատոնին իմ մասնակցության փաստն ինքնին, կարծում եմ, միանգամայն հայտնատեսական  է,- այն իմաստով, որ եթե ինձ մի քանի ամիս առաջ ասեին, որ դա հնարավոր է, չէի հավատա: Սակայն վերջերս հենց իմ կյանքը հայտնատեսական երանգ է ձեռք բերել, հետևապես՝ այս քայլը ևս միանգամայն բնական ու տրամաբանական է:

Հայտնությունը, թերևս, Երկիր մոլորակում ստեղծված ամենամեծ պոետիկ երկն է: Սա մի բացառիկ երևույթ է, որ, ըստ էության, արտահայտում է մարդու համար վերուստ բանաձևված բոլոր օրենքները: Գիտենք, որ արդեն տևական ժամանակ վեճեր են ծավալվում սուրբ Հովհաննես առաքյալի Հայտնության այս կամ այն հատվածի տարընթերցումների պատճառով: Մենք վարժվել ենք այն բանին, որ Հայտնությունը մեկնում են: Դա հենց այն է, որ, ըստ իս, պետք չէ անել, որովհետև Հայտնությունը անհնար է մեկնել: Հայտնության մեջ չկան խորհրդանշաններ: Դա պատկեր է:

Եթե խորհրդանշանը կարելի է մեկնաբանել, ապա պատկերը՝ ոչ: Խորհրդանշանը կարելի է վերծանել, կորզել որոշակի իմաստ, հստակ ձևակերպել, մինչդեռ պատկերը անհնար է հասկանալ, կարելի է միայն զգալ և ընդունել այն, քանզի որքան ուզեք հնարավորություններ ունի մեկնաբանությունների համար: Այն ասես արտահայտում է աշխարհի, Բացարձակի, Անվախճանի հետ հարաբերությունների անհամար քանակը: Հայտնությունը Ավետարանում դրոշմված պատկերների շղթայում վերջին օղակն է, մարդկային էպոպեան,- բառի հոգևոր իմաստով,- ավարտող վերջին օղակը:

Մենք ապրում ենք անչափ դժվարին ժամանակներում, և տարեցտարի բարդություններն ավելանում են: Պատմությունը քաջ գիտենալով՝ կարող ենք հիշել, որ արդեն քանիցս խոսվել է հայտնատեսական ժամանակների մոտենալու մասին: Ասված է. Երանի՜ նրանց, որ կարդում են այս մարգարեության խոսքերը և երանի՜ նրան, ով լսում և պահում է այն, ինչ որ գրված է նրա մեջ. որովհետև մոտ է ժամանակը: Այդուամենայնիվ ժամանակ հասկացության պայմանականությունն այստեղ ակնհայտ է. չէ՞ որ մենք չենք կարող ճշգրիտ որոշել՝ երբ է վրա հասնելու այն, ինչի մասին գրում է Հովհաննեսը: Դա կարող է պատահել վաղը, դա կարող է պատահել հազարամյակ անց: Եվ սրանում է այս տողերի իմաստը. մարդու հոգևոր վիճակը պիտի լինի այնպիսին, որ նա մշտապես պատասխանատվություն զգա իր կյանքի համար: Անհնար է պատկերացնել, որ Հայտնությունը գրվել է այն ժամանակ, երբ ժամանակն իր լրումին է հասել: Եվ չի կարելի բուն տեքստից որևէ որոշակի եզրահանգում անել:

Հավանաբար նկատել եք, որ Հայտնության մեջ չափազանց շատ ճշգրիտ թվեր, տարեթվեր կան: Օրինակ՝ հաղորդվում է զոհերի ու արդարակյացների թվի մասին: Բայց, ըստ իս, դա բնավ ոչինչ չի նշանակում, դա պատկերային համակարգ է՝ ուղղված հուզական ընկալմանը: Թվեր… Անշուշտ, մարդկային ճակատագրի ինչ¬ինչ պահեր ամրագրված են, կանխատեսվում են ապագայում: Մանկությանս տարիներին ես շատ էի սիրում «Ռոբինզոն Կրուզ» գիրքը. դրանում ինձ միշտ հիացրել է մանրամասն թվարկումը այն ամենի, ինչ ափ էր նետվել, և Կրուզոյի ավարն էր:

Մենք կենսագոյում ենք ֆիզիկական տարածության և ժամանակի մեջ: Սա նշանակում է, որ մենք ապրում ենք շնորհիվ այդ երևույթի (կամ երկու երևույթների) առկայության և շատ զգայունակ ենք դրանց հանդեպ ամենից առաջ այն պատճառով, որ դրանք սահմանափակում են մեր ֆիզիկական հնարավորությունները: Բայց չէ՞ որ, բացի դրանից, մարդ ստեղծված է «Աստծու պատկերով և նմանությամբ», հետևապես՝ օժտված է ազատ ընտրությամբ և ստեղծանելու ունակությամբ: Վերջերս (և ոչ միայն վերջերս, այլև արդեն բավական վաղուց) մենք մեզ հարց ենք տալիս՝ իսկ մեղսալի չէ՞ ստեղծանելը առհասարակ: Ինչո՞ւ է այսպիսի հարց ծագում, եթե մենք հայտնապես գիտենք, որ ստեղծանելը հիշեցնում է մեզ այն մասին, որ մենք ինքներս էլ արարված ենք, որ մենք մեկ Հայր ունենք: Ինչո՞ւ է այսպիսի, ես կասեի, սրբապիղծ միտք ծագում: Որովհետև վերջին հարյուրամյակում մշակույթի ճգնաժամը հանգեցրել է նրան, որ այսօր արվեստագետը կարող է զանց առնել հոգևոր ինչ-ինչ ըմբնումներ: Ի՞նչ է սա նշանակում: Արդյոք չի՞ նշանակում, որ ստեղծանելը նրա համար բնազդի դրսևորման պես մի բան է դարձել: Իսկ չէ՞ որ գիտենք, որ որոշ կենդանիներ նույնպես օժտված են պարզունակ գեղագիտական զգացումով և կարող են ձևական, բնական իմաստով ավարտուն ինչ-որ բան ստեղծել: Ասենք՝ մեղրաբջիջներ, որոնք մեղուները ստեղծում են՝ դրանցում մեղր ամբարելու համար: Արդ, համանման մի բան նաև արվեստում է տեղի ունենում. արվեստագետը սկսել է վերուստ իրեն տրված տաղանդին վերաբերվել որպես իր սեփականության: Սկսել է համարել, որ տաղանդը ոչնչի չի պարտավորեցնում: Սրանով է բացատրվում հոգեզուրկ այն մթնոլորտը, որ տիրում է արդի արվեստում: Արվեստը վերածվում է կամ ինչ¬որ ձևական որոնման, կամ էլ ծախու ապրանքի: Կարիք կա՞ բացատրելու, որ կինեմատոգրաֆիան այսպիսի վիճակի ծայրակետում է. չէ՞ որ, ինչպես գիտենք, այն ծնվել է անցյալ դարավերջի տոնավաճառում մաքուր շահույթ ստանալու նպատակով:

Ես վերջերս եղա Վատիկանի թանգարանում: Այնտեղ անհամար քանակությամբ սրահներ կան, որոնցում ներկայացված է ժամանակակից, այսպես կոչված «կրոնական» գեղանկարչությունը: Իհարկե, տեսնել է պետք՝ որքան սոսկալի է այդ ամենը: Եվ ես չեմ հասկանում՝ ինչու են այդ, թող թույլ տրվի ասել, ստեղծագործությունները կախված այսպիսի թանգարանի պատերին: Ինչպե՞ս կարող են նման կտավները բավարարել հավատացյալ մարդկանց և, ի մասնավորի, կաթոլիկ եկեղեցու վարչակազմի գեղագիտական ճաշակը: Պարզապես ապշեցուցիչ է:

Արդի ճգնաժամի մասին: Մենք ապրում ենք աղճատ աշխարհում: Բայց չէ՞ որ մարդ ծնվում է ազատ և անահ: Իսկ մեր ողջ պատմությունը վկայում է թաքնվելու, բնությունից պաշտպանվելու ցանկության մասին, որ ավելի ու ավելի է ստիպում մեզ խռնվել մի տեղում: Մենք անգամ շփվում ենք ոչ այն պատճառով, որ մեզ դուր է գալիս շփվելը, ոչ այն բանի համար, որ հաճույք ստանանք շփումներից, այլ որպեսզի այնքան էլ սարսափելի չլինի: Եթե մեր հարաբերությունները կառուցվում են այսպիսի սկզբունքով, ուրեմն մեր քաղաքակրթությունը սխալ ուղիով է ընթանում: Ամբողջ տեխնոլոգիան, պատմությանն ուղեկցող ողջ «տեխնիկական պրոգրեսը», ըստ էության, պրոթեզներ է ստեղծում. դրանք երկարացնում են մեր ձեռքերը, սրում տեսողությունը, թույլ տալիս մեզ շատ արագ շարժվել: Եվ դա սկզբունքային նշանակություն ունի: Այո, այժմ մենք մի քանի անգամ ավելի արագ ենք տեղից տեղ փոխադրվում, քան անցյալ դարում, բայց մենք դրանից ավելի երջանիկ չենք դարձել: Մեր անհատականությունը, մեր հոգին բախման մեջ է մտել հասարակության հետ: Մենք ներդաշն չենք զարգանում, մեր հոգևոր զարգացումն այնքան հետ է մնացել, որ արդեն տեխնոլոգիական զարգացման տեղատարափի զոհերն ենք հանդիսանում: Եթե նույնիսկ ցանկանայինք, այլևս չենք կարող դուրս լողալ այդ հեղեղի միջից: Ի հետևանս, երբ մարդկությունը նոր էներգիայի պահանջ ունեցավ, երբ բացահայտեց այդ էներգիան, պարզվեց, որ բարոյապես պատրաստ չէ բարի նպատակներին ծառայեցնելու այն: Մենք ասես վայրենիներ լինենք, որոնց ձեռքը էլեկտրոնային մանրադիտակ է ընկել: Ի՞նչ անել, գուցե դրանով մե՞խ խփել, պա՞տ քանդել: Ամեն դեպքում, պարզ է դառնում, որ մենք գերին ենք դարձել այդ համակարգի, այդ մեքենայի, որի ընթացքն այլևս հնարավոր չէ կանգնեցնել:

Շարունակենք: Պատմական զարգացման տեսակետից մենք այնքան ենք դադարել վստահել մեկմեկու, հուսալ, թե կարող ենք օգնել մեկմեկու (թեպետ նախկինում ամեն ինչ արվում էր միասին ողջ մնալու համար), որ մենք ինքներս, ամեն մեկս անձամբ ըստ էության չենք մասնակցում հասարակական կյանքին: Անհատականությունն այժմ որևէ նշանակություն չունի: Հստակեցնեմ՝ մենք կորցնում ենք այն, ինչ մեզ տրված էր ի սկզբանե՝ ընտրության ազատությունը: Ահա ինչու եմ սխալ համարում ուղին, որով ընթացել է մեր քաղաքակրթությունը: Ռուս փիլիփոփա Նիկոլայ Բերդյաևը շատ նրբին դիտարկում է արել, որ քաղաքակրթության պատմության մեջ կա երկու փուլ: Առաջինը մշակույթի պատմության ծաղկման շրջանն է, երբ մարդու զարգացումը շատ թե քիչ ներդաշնակ է և հիմնվում է հոգևորի վրա, և երկրորդը՝ երբ, մարդու կամքից անկախ, շղթայական ռեակցիա է սկսվում, երբ դինամիկան դուրս է գալիս վերահսկողությունից, երբ հասարակությունը կորցնում է մշակույթը:

Ի՞նչ է Հայտնությունը: Ինչպես արդեն ասացի, ըստ իս՝ պատասխանատվության զգացումով և պարտականություններով օժտված մարդկային հոգու պատկերն է: Յուրաքանչյուր ոք վերապրում է այն, ինչ, Հովհաննու Հայտնության թեման է, այսինքն՝ չի կարող չվերապրել: Եվ, վերջին հաշվով, այդ պատճառով, հենց այդ պատճառով կարող ենք ասել, որ մահն ու տառապանքը, ըստ էության, համազոր են, հատկապես եթե տառապում ու մեռնում է անհատը, կամ եթե ավարտվում է պատմության շրջափուլը, և տառապում ու մեռնում են միլիոնավորները: Մարդ ունակ է հաղթահարելու լոկ ցավի այն շեմը, որին ուժերը զորում են:

Մեր հարմարվողականության մասին: Հովհաննու Հայտնության մեջ ասված է. գիտեմ քո գործերը, դու, որ ո՛չ սառն ես եւ ո՛չ տաք. երանի դու սառն լինեիր եւ կամ տաք. իսկ դու գաղջ ես՝ ո՛չ տաք, ո՛չ էլ սառն. հիմա պիտի փսխեմ քեզ իմ բերանից: Այսինքն՝ անտարբերությունը, անկարեկից լինելը հավասարվում է մեղքին, Արարչի առաջ հանցանք գործելուն: Մյուս կողմից. Ում սիրում եմ ես, նրան հանդիմանում եմ եւ խրատում: Նախանձախնդի՛ր եղիր ուրեմն եւ ապախշարի՛ր: Ապաշխարող մարդու զգացողությունը ընդհանուր առմամբ հոգևոր ուղու սկիզբն է: Նման զգացողություններ ունենում են տարբեր մարդիկ տարբեր կերպ և տարբեր ժամանակ: Ասենք՝ Դոստոևսկին: Կարծիք կա, որ նա ուղղափառ կրոնական գրող է, որ պատմել է իր հավատի առանձնահատկությունների մասին: Կարծում եմ՝ այդքան էլ այդպես չէ: Դոստոևսկին իր մեծ հայտնագործումներն արել է միայն այն բանի շնորհիվ, որ մեկն էր առաջիններից, ովքեր զգացել ու արտահայտել են հոգեզրկության խնդիրները: Նրա հերոսները տառապում են այն պատճառով, որ չեն կարողանում հավատալ: Ապաճել, բթացել է խիղճը: Դոստոևսկին տարին տարվա վրա կարծես էլ ավելի հասկանալի է դառնում, անգամ մոդայիկ: Եվ հենց այն պատճառով, որ հավատամերժության խնդիրը ավելի ու ավելի մեծ ծավալներ է ստանում. որովհետև ամենադժվարը հավատալն է, որովհետև մեն-միայն շնորհի հույս ունենալը ի վերջո անհնար է: Անշուշտ, երջանիկ է նա, ով այսպիսի վիճակ է ապրել: Բայց շատերը չէ, որ կարող են պարծենալ դրանով: Գլխավորը. որպեսզի քեզ ազատ և երջանիկ զգաս՝ խիզախություն է պահանջվում:

Ինչ-որ զարմանահրաշ ձևով այս բոլոր խնդիրները դրոշմված են «Հայտնության» գրքում: Այն, վերջին հաշվով, պատմություն է ճակատագրի մասին: Ճակատագրի մասին մարդու, որը երկատված չէ որպես անհատ և հասարակություն: Երբ բնությունը փրկում է տեսակը անհետացումից, կենդանիները գոյության դրաման չեն զգում: Քանի որ մարդ ինքն է նշագծում յուր ուղին շնորհիվ ազատ ընտրության, նա չի կարող փրկել բոլորին, կարող է փրկել միայն իրեն: Հենց այդ պատճառով էլ կարող է փրկել մյուսներին:

Մենք չգիտենք՝ ինչ է սերը, մենք հրեշավոր քամահրանքով ենք վերաբերվում մեր անձին: Մենք չենք հասկանում՝ ինչ է նշանակում՝ սիրիր քո անձը, նույնիսկ ամաչում ենք դրանից, որովհետև մտածում ենք, որ յուր անձը սիրելը նշանակում է եսասեր լինել: Դա սխալմունք է: Սերը զոհաբերում է, բայց մարդ չի գիտակցում դա. այդ զոհողությունը կարող է նկատել ինչ-որ երրորդ, կողմնակի անձ: Եվ դուք, անշուշտ, հիշում եք նաև մյուս պատվիրանը՝ սիրիր մերձավորիդ ինչպես քո անձը: Սեփական անձը սիրելը բոլոր զգացմունքների հիմքն է, մարդկային արժեքների չափանիշը: Եվ ոչ միայն այն պատճառով, որ մարդ գիտակցել է՝ ով է ինքը և որն է իր կյանքի նպատակը, այլև այն պատճառով նաև, որ հարկ է ամեն ինչ միշտ սկսել ինքդ քեզնից:

Չեմ կարող պարծենալ, որ հաջողել եմ նրանում, ինչի մասին այժմ խոսում եմ: Եվ, բնականաբար, հեռու եմ ինձ որպես օրինակ մատնացույց անելուց: Հակառակը. կարծում եմ, որ իմ բոլոր դժբախտությունները բխում են հենց այն բանից, որ հավատարիմ չեմ ինձ: Մեր դժբախտությունը հաճախ պայմանավորված է նրանով, որ և՛ հանգամանքներն են մեզ համար պարզ, և՛ արդյունքը, որին հանգեցնում է մեր սխալ հայացքը իրերին, բայց մենք շարունակում ենք ապրել ի հեճուկս մեզ:

Թերևս ճիշտ չի լինի ենթադրելը, որ Հայտնությունը պարունակում է միայն պատժի գաղափարը: Գուցե գլխավորը, որ տալիս է նա, հույսն է: Չնայած այն բանին, որ ժամանակը մոտ է (իսկ յուրաքանչյուրիս համար առանձին վերցրած այն իրոք որ շատ մոտ է), բոլորի համար միասին վերցրած այն հեռու է, և երբեք ուշ չէ փրկվելը: «Հայտնությունը» սարսափելի է յուրաքանչյուրի համար առանձին վերցրած, բայց բոլորի համար միասին այն հույսի տեղ է թողնում: Եվ սրանում է Հայտնության իմաստը: Վերջին հաշվով, նրա անտինոմիան, պատկերավոր արտահայտված, արվեստագետի համար ներշնչանքի, ոգեշնչման այնպիսի հզոր սկիզբ է, որ ակամա զարմանում ես՝ հոգու ցանկացած վիճակի համար որքան հենակետ կարելի է գտնել այդտեղ:

Ինչ վերաբերում է տարածության և ժամանակի վախճանի մասին հարցին, դրանց անցմանը նոր վիճակի, ապա դրա մասին ասված է ապշեցուցիչ կերպով: Տարածության անհետացումը պատկերանում է. Եւ երկնքի աստղերը թափվեցին երկրի վրա ինչպես տերեւը թզենու, որ ուժգին շարժվում է հողմից. եւ երկինքը գալարվեց ինչպես մագաղաթյա գիրք. եւ բոլոր լեռներն ու կղզիները շարժվեցին իրենց տեղից: Երկինքը, որը ծածկվում է՝ գալարվելով մագաղաթյա գրքի պես… Ավելի գեղեցիկ բան, քան այս հատվածն է, ես չեմ կարդացել: Ահա, դարձյալ նրա մասին, թե ինչ էր տեղի ունեցել յոթերորդ կնիքը բացելուց հետո: Խոսքի արվեստագետը մի՞թե կարող է դա արտահայտելու կերպը գտնել: Ի՜նչ ապշեցուցիչ կերպով կարելի է պատկերել ոչ միայն ծագած լարվածությունը, այլև այդ անգոյության նախադուռը. Եւ երբ (Գառը) բացեց յոթներորդ կնիքը, երկնքում լռություն եղավ մոտ կես ժամ: Ինչպես ասում է ընկերս, բառերն այստեղ ավելորդ են: Բացված է յոթերորդ կնիքը,¬ և ի՞նչ: Ոչինչ: Լռություն է տիրում: Անհավատալի՜ է: Պատկերների բացակայությունը տվյալ դեպքում հենց ամենաուժեղ պատկերն է, որ կարելի է պատկերացնել: Ի՜նչ հրաշք է:

Մի գիրք կա, որում հեղինակը՝ Կաստանեդան, գրել է լրագրողի պատմությունը՝ ըստ էության իր պատմությունը այն մասին, թե ինչպես է ինքը սովորել մեքսիկացի մի կախարդի մոտ: Ցնցող գիրք է: Բայց բանն անգամ դա չէ: Լեգենդ է տարածվել, թե ոչ մի կախարդ էլ գոյություն չի ունեցել, թե դրանք օրագրային գրառումներ չեն, այլ ամեն ինչ Կաստանեդայի հորինածն է. և° սեփական ուսումնառության եղանակը, որի օգնությամբ նա ուզում է փոխել աշխարհը, և° իրեն՝ կախարդին, և° նրա մեթոդը: Բայց դա բնավ չի փոխում գործի էությունը, հակառակը՝ բարդացնում է: Այսինքն՝ եթե այդ ամենը մեկ մարդու հնարածն է, ապա դա էլ ավելի մեծ հրաշք է: Կարճ ասած, իմ միտքը հանգում է նրան, որ գեղարվեստական պատկերը, վերջին հաշվով, միշտ հրաշք է:

Ահա փոքրիկ մի կտոր ևս տասներորդ գլխից: Ժամանակի առումով ևս շատ գեղեցիկ է ասված. Եւ այն հրեշտակը, որին տեսել էի եւ որն իր ոտքը դրել էր ծովի վրա, իսկ մյուս ոտքը՝ ցամաքի վրա, իր աջ ձեռքը բարձրացրեց երկինք. նա երդվեց Նրանով, որ հավիտյան Կենդանի է, որ ստեղծեց երկիրը եւ ինչ որ կա նրա մեջ, թե այլեւս չկա ժամանակ: Սա խոստման պես է հնչում, հույսի: Եվ այնուամենայնիվ գաղտնիք է մնում:

Բանն այն է, որ Հայտնության մեջ կա մի տեղ, որը շատ տարօրինակ է. եւ երբ յոթը որոտները թնդացին, ուզում էի գրել. բայց երկնքից լսեցի մի ձայն, որ ասում էր. «Ծածկի՛ր, ինչ որ խոսեցին յոթը որոտները եւ մի՛ գրիր»: Հետաքրքիր է՝ ի՞նչ է Հովհաննես առաքյալը ծածուկ պահել մեզնից: Եվ ինչո՞ւ է ասում, որ ինչ¬որ բան է ծածկել: Ինչի՞ համար է այս տարօրինակ միջախաղը, հեղինակային նշագրումը: Հրեշտակի և Հովհաննես ավետարանիչի փոխհարաբերությունների այս մանրամասնությունները: Ի՞նչ էր դա, մարդ ի՞նչ չպիտի իմանա: Չէ՞ որ Հայտնության իմաստը հենց այն է, որ մարդուն բացվի իմացությունը: Գուցե իմացությունը մեզ դժբա՞խտ է դարձնում: Հիշո՞ւմ եք՝ եւ գիտություն ավելացնողը վիշտն էլ է ավելացնում: Ինչո՞ւ: Թե՞ պիտո է մեզնից ծածուկ պահել մեր ճակատագիրը, ճակատագրի ինչ-ինչ պահերը: Ես, օրինակ, բոլորովին չեմ կարողանա ապրել, եթե իմանամ, թե ինձ ինչ է սպասվում: Թերևս, կյանքը կորցնում է ամեն իմաստ, եթե ես գիտեմ՝ ինչպես է այն ավարտվելու: Իհարկե, նկատի ունեմ իմ անձնական կյանքը: Այս գաղտնիության մեջ ինչ¬որ անհավատալի, միանգամայն անմարդկային վեհանձնություն կա, որի առաջ քեզ անպաշտպան մանուկ և, միաժամանակ, ինչ¬որ մեկի կողմից պաշտպանված ես զգում: Մեր իմացության թերի լինելու պատճառն այն է, որ չպղծվի Անվախճանությունը, որ չմարի հույսը: Մարդկային չիմացության մեջ հույս կա: Չիմացությունը ազնվաբարո է, իմացությունը՝ գռեհկաբարո: Այդ պատճառով մարդու համար այսպիսի հոգածությունը, որ արտահայտված է Հայտնության մեջ, առավելապես հույս է ներշնչում ինձ, քան միայնակ թողնում վախի զգացման հետ:

Եվ արդ ինքս ինձ հարց եմ տալիս՝ ի՞նչ պիտի անեմ ես, եթե կարդացել եմ Հայտնությունը: Միանգամայն պարզ է, որ ես արդեն չեմ կարող առաջվանը լինել ոչ թե այն պատճառով, որ փոխվել եմ, այլ այն պատճառով, որ ինձ ասվել է՝ գիտենալով այն, ինչ իմացա, ես պարտավոր եմ փոխվել:

Ուզում եմ շնորհակալություն հայտնել այս հանդիպմանն ինձ հրավիրողներին: Ես չէի պատրաստվում ձեզ համար որևէ նոր բան բացահայտել: Ես ուզում էի (և ստացա այն, ինչ ուզում էի), ձեր ներկայությամբ մտորելով, զգալ այս պահի կարևորությունը: Դուք ինձ հնարավորություն տվեցիք հանգելու ինչ-ինչ հետևությունների և վերադառնալու սեփական ինչ-ինչ մտքերին, որովհետև այդ մասին միայնության մեջ խորհրդածելն անհնար է: Այժմ, երբ պատրաստվում եմ նոր ֆիլմ նկարել, այդ ուղղությամբ նոր քայլ կատարել, ինձ համար միանգամայն պարզ է, որ պետք է իմ աշխատանքին վերաբերվեմ ոչ որպես ազատ ստեղծագործության, այլ որպես արարքի, որպես հարկադրական ակտի, երբ արդեն աշխատանքը այլևս չի կարող բավականություն պատճառել, այլ ինչ¬որ ծանր և մինչև իսկ ճնշող պարտք է դարձել: Ազնվորեն ասած, երբեք չեմ հասկացել՝ ինչպես կարող է արվեստագետը երջանիկ լինել ստեղծագործելու ընթացքում: Թե՞ դա ճշգրիտ բառ չէ: Երջանի՞կ: Ոչ, երբեք: Մարդ այն բանի համար չի ապրում, որ երջանիկ լինի: Երջանկությունից շատ ավելի կարևոր բաներ կան:

Անչափ շնորհակալ եմ:

 

 

Ռուսերենից թարգմանությունը՝ Մարգարիտ Առաքելյանի

 

Անդին 9, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք