Թղթե նամակը

20140909180913391

Մի պահ պատկերացրու, թե միասին հայտնվել ենք մի գեղեցիկ, սալարկված փողոցում: Տեսնո՞ւմ ես, թե լապտերների լույսը ինչպես է լուսավորում փողոցի՝ մարդկային ոտնաձայների աղմուկից հոգնած դեմքը: Այո, ողջ օրվա ընթացքում՝ մինչ այս պահը, այստեղ անցուդարձ շատ է եղել, բայց հիմա ուշ երեկո է, ու ինքդ էլ նկատում ես, որ փողոցում հատուկենտ մարդկային կերպարանքներ են երևում ու անհետանում: Իսկ մե՞նք, ի՞նչ ենք անելու այստեղ, այս ուշ ժամին. փորձելու ենք գտնել մեկին, ով մեզ կուղեկցի, ավելի ստույգ, կտանի ճիշտ հետքերով ու կհասցնի այնտեղ, ուր իմ այս պատմության գլխավոր հերոսն է ապրում: Սկսե՞նք:

Այ, օրինակ, այն արագ քայլող կինը, տեսնո՞ւմ ես՝ ինչպես է շտապում. բարձրակրունկներն էլ, թարսի պես, խանգարում են. ոտքը ոլորվում է՝ մի պահ կանգնում, ցավից դեմքը ծամածռում ու նորից քայլերն արագացնում է: Երևի աշխատանքից տուն է վերադառնում, ընտանիքի անդամներն էլ արդեն անհանգստանում են, ու շտապում է, որ րոպե առաջ շուտ հասնի: Չեմ կարծում, թե այս կնոջը հետևելով՝ կգտնենք այն, ինչ փնտրում ենք, չնայած, եթե ուզեինք էլ, չէինք հասցնի քայլել նրա ետևից:

Բայց եկ նայենք աջ կողմ՝ ահա, մեկ այլ կին, օ՜, այն էլ ինչպիսի՜.. տեսնո՞ւմ ես, թե զգեստն ինչ ամուր է գրկել մարմինը ու ինչ նրբորեն է գծագրում ամեն մի ելևէջը այս «անթերի քանդակի». այո՜, նման մարմին կերտելիս քանդակագործի մատները ամեն անգամ կավին հպվելիս պետք է որ այրվեին… բայց արդյոք այս կինը գնահատո՞ւմ է իր գեղեցկությունը, արդյոք նա գիտի՞ իր արժեքը. քայլում է անշտապ, սեթևեթելով, որսացող հայացքն այս ու այն կողմ նետելով… թվում է՝ հպարտ է նա, բայց մի պահ թափանցիր նրա աչքերի խորքը, տեսնո՞ւմ ես, թե ինչքա՜ն վիրավորանքներ, ինչքա՜ն նվաստացումներ են այնտեղ թաղված… Չէ, այս կինն էլ մեզ չի տանի այնտեղ, ուր պետք է:

Ի՞նչ անենք, կարծես թե էլ ոչ ոք չի՞ երևում, բայց… այս ինչ գեղեցիկ մեղեդի է, չե՞ս լսում… ինչպե՞ս թե, մի պահ փակիր աչքերդ ու լսիր… այո՜, ճիշտ ես, կիթառի հնչյուններ են: Եկ գնանք դրանց ուղղությամբ: Ահա, այնտեղ՝ դիմացը, մի ոտքը պատին հենած ինչ-որ երիտասարդ է նվագում… այսպես կարող է նվագել միայն սիրահարը… դե, իհարկե, տես, թե նրա տխուր հայացքն ուր է ուղղված. դիմացի շենքի բազմաթիվ պատուհաններից միայն մեկն է, որ լուսավորված չէ… կիթառի հնչյունները բախվում են այդ խավար լուսամուտին ու ստիպում ամաչկոտ վարագույրին վախվորած սարսռալ… Եվ ում ասես, որ չէր հմայի այս մեղեդին, բայց տեսա՞ր այն թմբլիկ ծերուկին, որ քթի տակ փնթփնթալով, անտարբեր անցավ. նույնիսկ թռուցիկ հայացք էլ չնետեց տղայի կողմը: Ես որ դեռ երկար կկանգնեի ու կվայելեի այս մեղեդին, բայց եթե այստեղ մնանք, այդպես էլ չենք գտնի մեր հերոսին:

Ի՞նչ անել, հիմա ո՞ր ուղղությամբ գնանք… բայց, սպասի՜ր, քիչ առաջ մեր առջևով անցած ծերունի՛ն, ախր նա… շտապե՛նք, արա՛գ, նա ձախ կողմ է թեքվել… Գտա՜նք, այո՜, հենց այս փնթփնթան ծերունին էլ մեզ պետք է: Գնանք նրա հետքերով:

Լապտերների լույսի ներքո երևում է, որ ծերունու կանաչ տաբատը նախշազարդ է, իսկ նարնջագույն բաճկոնի վրա հեքիաթային տարբեր կերպարներ են ասեղնագործած: Նա շատ մտախոհ է. պարզ երևում է, որ ինչ-որ բանից դժգոհ է: Տեսնո՞ւմ ես՝ աջ բռունցքն ինչ ամուր է սեղմել. ինձ թվում է՝ այնտեղ ինչ-որ բան կա:

Ահա և ծերունին կանգ առավ մի տան առաջ. ինչ հետաքրքիր է, չէ՞, տան պատերն ամբողջովին կանաչ են ներկված: Զգո՞ւմ ես, թե ինչ բարություն է ճառագում այս տունը: Ծերունին մոտեցավ դռանը: Դռան վերևում ցուցանակ է կախված՝ «Տիկնիկագործ Սեմյուել»: Վերջապե՜ս, մենք գտանք այն, ինչ փնտրում էինք: Եկ այժմ մի կողմ քաշվենք և լուռ հետևենք պատմության ընթացքին:

 

Նարնջագույն բաճկոնով ծերունին զայրացած սեղմեց զանգի կոճակը: Անցավ մեկ, երկու,… հինգ րոպե, դուռը դեռ չէր բացվում: Ծերուկը նորից սեղմեց կոճակը, այս անգամ այնքան ուժգին, որ զանգի ձայնը դեռ երկար չէր ընդհատվում: Մի քանի րոպե անց դուռը բացվեց: Մուտքի մոտ հայտնվեց մի երիտասարդ. մազերը խառնիխուռն այս ու այն կողմ էին ուղղված, կոպերը հոգնած ու ծանրացած էին երևում, իսկ անկենդան աչքերը անտարբերությամբ ծերունուն էին նայում:

-Սեմ, ի՞նչ է պատահել,- զայրույթը փոխելով զարմանքի՝ գոչեց ծերունին:

-Ա՜, պարոն Ռոբերտ, դուք եք,- խամրած ժպիտը դեմքին ասաց Սեմը և շարունակեց ցրված նայել նրան:

-Սեմ, գուցե նե՞րս հրավիրեիր,- մի փոքր շփոթված ասաց պարոն Ռոբերտը:

-Դե, իհարկե, իհարկե,- անփութորեն ձեռքերը շարժելով ու մի կողմ քաշվելով՝ շշնջաց Սեմը:

Ծերուկը ներս մտավ ու ապշած նայեց չորսբոլորը. նա  Սեմի տունը երբևէ նման թափթփված վիճակում չէր տեսել. այս ու այն կողմ էին շպրտված բոլոր տիկնիկները, հատակին էին թափված տարատեսակ կտորներ, գործվածքներ, թղթեր, թելերի կծիկներ, մկրատներ, սոսնձի սրվակներ, գրքեր…

-Սե՜մ, այս ի՞նչ փոթորիկ է անցել տանդ միջով,- աչքերը զարմանքից կլորացրած մռթմռթաց պարոն Ռոբերտը:

-Հոգու փոթորիկը,- գլուխը կախ ու անվրդով պատասխանեց տիկնիկագործը:

Պարոն Ռոբերտը, հանկարծ հիշելով այն, ինչի համար եկել էր, խստությամբ ասաց.

-Սեմ, ես չգիտեմ, թե ինչ է կատարվում քեզ հետ, բայց այդ ամենի պատճառով քո աշխատանքը չպետք է տուժի: Մի տես՝ ինչ օրն ես գցել տիկնիկներին, ախր, չէ՞ որ նրանք արժանի չեն նման վերաբերմունքի,- այդպես ասելով՝ ծերունին կռացավ ու մի ձեռքով զգուշորեն հատակից բարձրացրեց մի փոքրիկ թզուկի, որի ոտքը ջարդվել էր:- Սեմ, մի՞թե սա այն թզուկը չէ, որ տիկին Մերին իր փոքրիկի համար է պատվիրել: Սե՜մ, Սե՜մ… ի՞նչ են արել քեզ այս անմեղ տիկնիկները,- պարոն Ռոբերտը այնպես հուզմունքով ու անկեղծությամբ էր նախատում, որ Սեմը, ամաչելով, գլուխը կախեց:

Հետո հիշելով բռունցքում պահած իրը՝ ծերունին այն մեկնեց Սեմին ու ասաց.

-Այս ուշ ժամին եկել հասել եմ այստեղ, որ անփութությանդ համար քեզ նախատեմ: Վերցրու այս կապույտ ժապավենը: Այն տիկնիկը, որ երեկ վերցրի քո մոտից, ետ են վերադարձրել: Այո, այո, վերադարձրել են: Նման բան այս երկու տարվա ընթացքում, ինչ աշխատում ենք միասին, դեռ չէր պատահել: Ու ամենը քո ցրվածության պատճառով: Պատվիրատուն ասաց, որ իր երեխան ոչ թե կապույտ, այլ դեղին ժապավենով տիկնիկ էր ուզել:

-Եթե պատճառը միայն ժապավենի գույնն է, կարող ենք այն փոխել առանց դժվարության,- զարմացած ասաց Սեմը:

-Կարող էինք, բայց պատվիրատուն չցանկացավ, քանի որ երեխային դուր չէին եկել նաև տիկնիկի աչքերն ու քիթը: Մի խոսքով, Սեմ, բարկացած եմ ու հիասթափված: Ուշքի եկ… հակառակ դեպքում, եթե այսպես շարունակվի…- Պարոն Ռոբերտը չշարունակեց խոսքը, բայց նրա հայացքից Սեմը ամեն բան հասկացավ: Ծերունու պահանջով՝ տիկնիկագործը վերադարձրեց գումարը, որ ստացել էր նախորդ օրը: Քիչ անց նրանք միմյանց հրաժեշտ տվեցին: Դուռը փակելուց անմիջապես հետո Սեմը նետվեց բազմոցին ու աչքերը փակեց: «Ախր, ինչո՞ւմն է իմ մեղավորությունը, որ ինչ-որ մեկի քմահաճ երեխան կապույտի փոխարեն դեղի՞ն ժապավեն է ուզում և կամ չի հավանում տիկնիկի դե՞մքը,- սրտնեղած մտածում էր Սեմը:- Երեխաներ կան, որ իրենց երազած տիկնիկներն ու խաղալիքները միայն ցուցափեղկերից այն կողմ են տեսնում ու միայն իրենց երազներում դրանց դիպչում ու խաղում: Ես համոզված եմ, որ նման երեխաները երբևէ իրենց թույլ չէին տա այսպիսի քմահաճություն… ախր, ես յուրաքանչյուր տիկնիկի մեջ իմ հոգին եմ դնում… մի՞թե այդքանից հետո իմ տիկնիկները կարող են երեխաներին դուր չգալ»: Հետո, կարծես զսպանակի վրայից, հանկարծակի վեր ցատկեց ու սկսեց տագնապով շուրջը նայել.- Էս ինչ եմ արել,- ասես նոր նկատելով ու հասկանալով իր արածը՝ ասաց Սեմն ու հայացքը, սահեցնելով հատակին թափթփված իրերի վրայով, բարձրացրեց վեր ու կանգ առավ սեղանին դրված թղթի վրա. խոշոր ու թավ տառերով այնտեղ գրված էին հետևյալ տողերը. «Սերն այն կուռքն է, որուն առջև ծնրադրած, որբի մը պես պիտի ողբար ինքն Աստված…»: Ռուբեն Սևակի խոսքերն էին… Սեմն ամեն առավոտ իր օրն սկսում էր այդ տողերը կարդալով… ամեն առավոտ:

-Էլի՛զ,- հանկարծ գոչեց տիկնիկագործն ու նորից փռվեց բազմոցին,- Էլի՛զ, ինչո՞ւ ես լռում, ասա, ինչո՞ւ…

Հետո, ասես մի խելագար, նետվեց սեղանի մոտ, վերցրեց թուղթն ու, ճմռթելով, դեն նետեց այն. թվաց, թե իր սիրտն էլ ճմռթվեց այդ վայրկյանին… Մոլեգին հայացքը ուղղելով, երևի, տան միակ չվնասված իրին՝ համակարգչին, այն է, ուզում էր բռունցքով հարվածել էկրանին, երբ ձեռքը թուլացած վայր իջավ…

Գիտեք, թե ինչ է հույսը: Իսկ դո՞ւ, գիտե՞ս, թե ինչ է հույսը… սիրահարված մարդու հույսը: Սեմին այդ պահին թվում էր, որ իր հույսն ամենավերջին տականքն է, այո, ամենավերջին տականքը, որ չի ուզում մեռնել, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ամեն ինչ իր համար արդեն մեռած է… Իսկ այդ հույսը, այդ հիմարը, այդ… ինչպես ուզում եք կոչեք… նա դեռ ապրում է: Եվ մի՞թե այդ նույն հույսը չէր, որ, ապրելով, ապրեցնում էր իրեն… Թևաթափ նստելով աթոռին՝ Սեմը ձեռքերը մոտեցրեց համակարգչի ստեղնաշարին. մատները դողում էին. այդ հույսն էր թրթռում նրա մատների տակ: Ուզում էր էլեկտրոնային փոստն ստուգել: Ահա և բացվեց: Մեկ նամակ, ընդամենը մեկ… գուցե և նրանի՞ց է… գուցե նա է, նա… Հենց նման պահերին է, որ ուզում ես պատառոտել, դեն նետել հույս կոչվածը, հենց նման պահերին, երբ քեզ ամենավերջին հիմարն ես զգում, որ հուսացել ես, թե նա կգրի. չէ՜, նամակը Էլիզից չէր…

-Էլի՜զ, Էլի՜զ…,- գլուխը ձեռքին դրած, անդադար կրկնում էր Սեմը: Թվում էր՝ ինչ-որ աղոթք էր մրմնջում, որ սրբագործում է իր ողջ էությունը,- լռությունդ սպանում է ինձ, հասկանում ես, Էլիզ, սպանում է… գոնե «բարև» գրիր… գոնե բարև… ինչո՞ւ է գիշերը մարդուն անօգնական դարձնում, ինչո՞ւ… ինչո՞ւ ենք գիշերը անզորանում ու, մեր մտքերի հարվածներից խեղճացած, կուչ գալիս… գիշերն այդքան հզո՞ր է, թե՞ մարդ արարածն է թույլ… սիրահարված մարդ արարածը: Անցավ մի քանի րոպե: Հույսը, այո-այո, այդ նույն հույսը զգուշորեն բարձրացրեց Սեմի գլուխն ու ստիպեց մտածել. «Ինչո՞ւ ինքս չեմ գրում, ախր, ես էլ եմ լռում, չէ… գուցե իմ լռությունն էլ նրան է տանջում, մեզանից մեկնումեկը պետք է գրի, ինչո՞ւ ես չանեմ դա առաջինը»: Սեմը սկսեց գրել, շտապ-շտապ, առանց նայելու ստեղնաշարին, միայն թե շուտ գրեր ու ուղարկեր, որ հանկարծ չփոշմաներ: Բայց դեռ չէր հասցրել ավարտել նամակը, երբ հանկարծ լսեց տարօրինակ մի ձայն: Ուշադրությամբ նայելով շուրջբոլորը՝ ինչ-որ փոքրիկ կերպարանք տեսավ պատուհանի մոտ… ո՞վ կամ ի՞նչ կարող էր լինել: Վերցնելով ձեռքի տակ ընկած առաջին իսկ բանը՝ գործելու երկար շյուղը, Սեմը դանդաղ մոտեցավ պատուհանին: Քանի մոտենում, այնքան ավելի էր համոզվում՝ լսվող ձայնը նման էր աղավնու մնչյունի: Կիպ մոտենալով լուսամուտին՝ նկատեց, որ պատուհանագոգին, իրոք, նստած է մի աղավնի: Բանալով պատուհանը՝ ապշած նայեց թռչունին ու մինչ փորձում էր հասկանալ, թե որտեղից է այն հայտնվել այդտեղ, աղավնին ներս մտավ: «Փոստատար աղավնի՞»,- շփոթված մտածեց Սեմը: Այո, նա չէր սխալվում. մոխրագույն փետուրներով, սաթե աչքերով ու դեղին կտուցով այդ թռչունը փոստատար աղավնի էր: «Բայց ինչպե՞ս»,- դեռ զարմացած մտածում էր Սեմը, երբ նկատեց աղավնու ոտքին ամրացրած թուղթը: Այո, 21-րդ դարում ինչ-որ մեկի մտքով անցել էր նման խենթություն անել… Սեմն ասես երազի մեջ լիներ, անմիջապես պոկեց թուղթն ու շտապեց բանալ այն.

«Բարև, Սեմ: Ես երկար սպասեցի քո լռության ավարտին, բայց, ինչպես հասկացա, այն քանի գնում, ավելի է երկարում… Գիտե՞ս, լռությունդ սպանում է, ստիպում հազար ու մի ենթադրություններ անել, ու զարմանալի է, որ դեռ այստեղ եմ՝ տանը և ոչ թե հոգեբուժարանում… Գիտես, թե ինչքան եմ սպասել քո մի հատիկ «բարև»-ին… ու քանի անգամ եմ ուզեցել այդ մի հատիկ «բարև»-ը գրկած վազել, փախչել հեռու, որ ոչ ոք չտեսնի, չգողանա իմ ուրախությունը… Սեմ, ուղարկում եմ քեզ թղթե նամակ և գիտես ինչո՞ւ. ասա, մի՞թե այս պահին, երբ կարդում ես նամակս, չես զգում իմ մատների հպումը այդ թղթին, մի՞թե իմ ամեն մի տառը քեզ չի փոխանցում հուզմունքս, որ զգացել եմ նամակը գրելիս… ամուր բռնիր այս թուղթը, Սեմ, դիր այն կրծքիդ՝ սրտիդ մոտ ու փակիր աչքերդ… ասա, որ քո սիրտն էլ սկսեց այնպես ուժգին խփել, ինչպես իմը՝ ամեն անգամ քեզ տեսնելիս… և մի՞թե այս ամենը կարելի է փոխանցել էլեկտրոնային հաղորդագրությամբ… Սեմ, եկ, այսուհետ միմյանց թղթե նամակներ գրենք…

Սեմ, ես ուզում եմ քեզ հետ ապրել կիսախավար մի նկուղում: Մենք լույսի կարիք չենք ունենա. քո ու իմ աչքերի լույսը մեզ կհերիքի: Մենք կարարենք, ամբողջ ընթացքում կարարենք. դու քո տիկնիկները կպատրաստեսª աշխարհի ամենաբարի ու լուսավոր տիկնիկները, ես էլ կգրեմ… կգրեմ աշխարհի ամենաբարի ու լուսավոր տողերը: Քո կողքին, միայն քո կողքին ես կգրեմ իմ կյանքի միակ գլուխգործոցը… Սեմ, մենք մեր նկուղից դուրս կգանք միայն գիշերը, երբ քնած կլինեն մարդիկ՝ թե բարի, թե չար, թե աղքատ, թե հարուստ: Մենք դուրս կգանք ու մեր ստեղծած բարին ու լուսավորը կբաժանենք բոլորին. յուրաքանչյուր դռան առաջ կդնենք մի բարի տիկնիկ ու մի բարի պատմություն: Ես հավատում եմ, որ այս կերպ մենք ինչ-որ բան կփոխենք այս կյանքում… հավատում եմ, Սեմ, իսկ դո՞ւ:

Սեմ, ժամանակի մասին մենք այլ կերպ կդատենք: Մեր նկուղում ժամացույց չի լինի, դրա փոխարեն եկ պատից կախենք խենթ Դալիի «Հիշողության կայունությունը»: Ու ամեն անգամ, երբ ուզենանք պարզել, թե ժամը քանիսն է, կնայենք այդ խենթ հանճարի փափուկ ժամացույցներին ու կժպտանք. իրական ժամանակը իմ ու քո աշխարհում կարևոր չի լինի, մենք կունենանք մեր երկուսի համար սահմանված ժամանակը, որ չի որոշվի և ոչ մի ժամացույցով… Սեմ, ես չգիտեմ, թե որքան կկարողանանք ապրել այսպես, բայց մի՞թե դա կարևոր է քեզ համար… կարևորը, որ հասցնենք, թեկուզ այդ կարճ ժամանակահատվածում, արարել բարին, բայց կողք կողքի, մեկս մյուսովս ներշնչված… պատկերացրու, մենք ձեռք ձեռքի տված կմեռնենք… Սեմ, ես իմ երազներն եմ քեզ պատմում, Սեմ, դու ինձ հասկանո՞ւմ ես: Եվ վերջում, Սեմ, նախորդ օրը իմ երազում տեսա, թե ինչպես էիր ինձ նվիրում քո իսկ ձեռքով պատրաստած մի տիկնիկ: Գիտես, այն շատ լավն էր. այնքան բարի էր ու այնքան գեղեցիկ էր ժպտում: Բայց, չգիտես ինչու, խոշոր աչքերը թախծոտ էին այնքան… Ինչո՞ւ, Սեմ»:

Նամակի վերջում խոշոր տառերով գրված էր՝ «Էլիզ»: Վերջին տողերը կարդալուց հետո Սեմը անմիջապես նետվեց հատակին թափված իրերի մեջ ու սկսեց փնտրել տիկնիկը, որը Էլիզը տեսել էր երազում: Այո, Սեմը վաղուց էր այն պատրաստում Էլիզի համար, բայց անընդհատ չէր ստացվում ավարտին հասցնել, Սեմին միշտ թվում էր, թե ինչ-որ բան պակասում է: Եվ ահա, գտնելով տիկնիկը, Սեմը սկսեց ուշադրությամբ զննել. այն վնասված չէր, նույնիսկ «նեղացած» էլ չէր. այնպես բարի էր ու այնպես գեղեցիկ էր ժպտում, բայց ինչպես է, որ մինչ հիմա չէր նկատել՝ տիկնիկի խոշոր սև աչքերը թախծոտ էին այնքան… այնքան թախծոտ… «Ինչո՞ւ, Էլիզ, ինչո՞ւ»,- մտածեց Սեմն ու, պառկելով հատակին, նամակը ամուր սեղմեց սրտին…

 

Անդին 1, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք