Երկու հարցազրույց ճապոնացի կինոռեժիսոր Ակիրա Կուրոսավայի հետ Ամերիկայում

Akira-Kurosawa

-Պատկերացում չունենալով ճապոնական կինոյի վաղ շրջանի վարպետների գործերի մասին՝ մենք հակված ենք ձեր ոճը համետալու վաղ շրջանի ամերիկացի ռեժիսորների՝ Ֆորդի, Հոուքսի, Սթիվենսի ոճերի հետ: Դուք երբևէ տեսե՞լ եք նրանց ֆիլմերը, և եթե տեսել եք, ի՞նչ ազդեցություն են թողել ձեզ վրա:

 

-Ես միշտ հարգանքով եմ վերաբերվել Ջոն Ֆորդին: Մեծ ուշադրությամբ եմ հետևել նրա գործունեությանը, և նրա ֆիլմերը որոշակիորեն ազդել են ինձ վրա: Հովարդ Հոուքսի եւ Սթիվենսի ֆիլմերը նույնպես ինձ վրա ազդեցություն են թողել, բայց ավելի քիչ, քան Ֆորդինը:

 

-Կարո՞ղ եք տալ ձեր սիրած տասը ամերիկացի ռեժիսորի անուն:

 

-Եթե հարկ լինի տալ տասը անուն, բոլորը կնշեն նույն տասը անունները, բայց ես կառանձնացնեմ երեքին` Ֆորդին, Կապրային,Վիլյամ Ուայլերին:

 

-Ձեր «սամուրայական ֆիլմերը»  հաճախ համեմատում են ամերիկյան վեսթերների հետ: Դուք գիտակցաբա՞ր եք փոխառել դրանց մշակումները, սովորե՞լ եք դրանցից:

 

-Լավ վեսթերն սիրում են բոլոր մարդիկ, անկախ ազգությունից: Քանի որ մարդկային էակները թույլ են, նրանց դուր է գալիս երազել բարի մարդկանց և մեծ հերոսների մասին, որոնք ապրել են հին ժամանակներում: Վեսթերները նկարվում են նորից ու նորից, դրանք մանրակրկիտ ուսումնասիրված են, իսկ այդ ֆիլմերի տեխնոլոգիան ամբողջովին հղկված է: Վեսթերները կարծես կինոյի քերականությունը լինեն, և ես սովորել եմ այդ քերականությունը:

 

-Լուրեր են պտտվում, որ դուք պատրաստվում եք վեսթերն նկարել: Դա ճի՞շտ է:

 

-Ես ճապոնացի եմ և չեմ մտածում, որ վեսթերն կնկարեմ:

 

-Կարո՞ղ եք բնութագրել ձեր ոճը: Կինեմատոգրաֆիական ի՞նչ հնարքներ եք կիրառում ճանաչելի ոճ ստեղծելու համար:

 

-Ես ուղղակի նկարում եմ այնպիսի կինո, ինչպիսին ցանկանում եմ տեսնել, կամ ցանկալիին այնքան մոտ, ինչքան ինձ թույլ են տալիս իմ հնարավորությունները: Երբեք չեմ մտածել, թե ինչ ոճով  եմ կինո նկարում: Եթե ես կենտրոնանայի դրա վրա, ապա ինքս իմ ծուղակը կընկնեի:

 

-Ինչպե՞ս եք օգտագործում դերասանական տաղանդը: Ձեզ մոտ դերասանները ավելի շատ խաղում են կինեմատոգրաֆիական ոճով, ոչ թե թատերական: «Թիկնապահը» ֆիլմում Միֆունեի քայլվածքը նրան դարձնում է կրկնակի նշանակալից, քան նա իրականում է: Ձեզնից երկա՞ր ժամանակ է պահանջվել դրան հասնելու համար:

 

-Միֆունեի քայլվածքը նրա անձնական գյուտն է: Այն ընդգծելու համար ես մանրամասն կառուցում էի տեսարանը և ընտրում համապատասխան օպտիկա:

 

-«Թիկնապահը» ֆիլմում Միֆունեի քայլվածքը տարբերվում է «Յոթ սամուրայներում» նրա անսպասելի ժեստերից: Դուք օգնե՞լ եք այն մշակել:

 

-Միֆունեի խաղը երկու ֆիլմերում էլ բացահայտում են նրա դերասանական շնորհի մեծ ներուժը: «Յոթ սամուրայները» և «Թիկնապահը» ֆիլմերի միջև տասը տարվա տարբերություն կա: Եվ այդ ժամանակվա ընթացքում ես և Միֆունեն ավելի փորձառու ենք դարձել: Եվ եթե «Յոթ սամուրայները» ֆիլմում Միֆունեն շատ է դերասանություն անում,ապա «Թիկնապահը» ֆիլմում խաղում է անթերի:

 

-«Յոթ սամուրայները» և «Թիկնապահը» ֆիլմերում զանգվածային տեսարանները նման են պարի: Այդպիսի ոճավորումը կանխամտածվա՞ծ էր:

 

-Ես չէի փորձում ոճավորել զանգվածային տեսարանները ոչ «Յոթ սամուրայները», ոչ էլ «Թիկնապահը» ֆիլմերում: Գուցե երաժշտության առկայությունն է նպաստել այդպիսի տպավորությանը: Իհարկե, մարմնի շարժման որոշակի ոճը թրին տիրապետելու ուսման արդյունք է և սամուրայների, և ավազակների մոտ:

Իմ կարծիքով` կինոյի հաջողությունը կամ ձախողումը մեծապես կախված է ձայնի և պատկերի արդյունավետ համադրումից: Ձայնը կինոյում ոչ միայն կցվում է պատկերին, այլ կրկնակի կամ եռակի ուժգին է դարձնում դրա ազդեցությունը: Ես չեմ ուզում խորանալ մանրամասների մեջ: Ուղղակի փորձեցի հնարավորինս մատչելի ներկայացնել իմ տեսակետը:

 

-Դուք երկար տեսարանները այնպես եք նկարում, որ հանդիսատեսը դրանք կլանված դիտում է: Ինչպե՞ս է դա ձեզ հաջողվում: Պատմեք, թե ինչպես եք ընդանհրապես աշխատում:

 

-Գրեթե միշտ օգտագործում եմ երկու կամ երեք կինոխցիկ, որոնք նկարում են տարբեր հեռավորություններից: Ավանդական նկարահանումը, որի ժամանակ պահանջվում է ամեն տեսարանից հետո դադարեցնել գործողությունը, ինձ համար անթույլատրելի է: Այդպիսով ինքս ինձ համար բացահայտեցի գործողությունները տարբեր հեռավորություններից և տարբեր դիտակետերից միաժամանակ նկարելու եղանակը: Արդյունքում նեգատիվը մոնտաժելու ժամանակ ես ազատ եմ վարվում ժապավենի հետ`  թռչելով մեկ հատվածից մյուսը, և իրար միացնում եմ այն հատվածները, որոնք գործողությունները առավել ցայտուն են արտացոլել:

 

Ակիրա Կուրոսավայի հարցազրույցը «Նյուսուիք» հանդեսին

 

-Ի՞նչ եք ուզում ձեր ֆիլմերի միջոցով հաղորդել հանդիսատեսին:

 

-Ինձ թվում է` մարդիկ ամբողջ աշխարհում հակված են իրենք իրենց տառապանք պատճառելու, սեփական կյանքը դժբախտացնելու, բայց ես համարում եմ, որ մարդիկ երջանիկ լինելու իրավունք ունեն: Իմ ֆլմերի միջոցով հենց դա եմ փորձում հասցնել մարդկանց գիտակցությանը:

 

-Ձեր պատկերացմամբ, ո՞վ հերոսը:

 

-Մարդ, որը գործում է հուսահատ. նրա կյանքը վտանգված է, բայց նա շարունակում է պայքարել իր նպատակի համար: Դա է հերոսության էությունը: Լավագույն օրինակը իմ  «Ապրել»  ֆիլմի հերոս Իկուրուն է: Մարդ, որը ճզմված լինելով բյուրոկրատական մամլիչից, հանկարծ իմանալով, որ իրեն մնացել է ապրելու մի քանի ամիս, իր ողջ էներգիան ուղղում է այն բանին, որ սարսափելի կեղտոտ, աղբով լի բակում երեխաների համար խաղահրապարակ կառուցի: Հանկարծ ի հայտ են գալիս նրա մեջ թաքնված ունակությունները` ներքին ուժը, տղամարդկությունը, նպատակին հասնելու կարողությունը: Հենց դա է հերոսությունը:

 

-Ձեզ նույնացնո՞ւմ եք Իկուրուի կերպարի հետ:

 

-Ես ստեղծել եմ Իկուրուի կերպարը, որովհետեւ ինձ միշտ հետաքրրել է, թե ինչպես են մարդիկ ընդունում մահը: Ինձ թվում է, որ եթե ես իմանայի, որ շուտով մահանալու եմ, հանգիստ կընդունեի այդ փաստը, բայց քանի դեռ ողջ եմ, պետք է լիաթոք ապրեմ:

 

-Եկեք խոսենք Ռուսաստանում նկարած  «Դերսու Ուզալա» ֆիլմի մասին:

 

-Դերսու Ուզալան շատ հետաքրքիր կերպար է: Ընդհանրապես, իմ ֆիլմերի կերպարները շատ տաքարյուն մարդիկ են: ՀաՃախ մարդիկ կարծում են, որ իրական կյանքում էլ եմ ես այնպիսին, ինչպիսին իմ կերպարներն են, բայց դա ամենևին այդպես չէ: Ես ավելի հանգիստ և ինչ-որ չափով սենտիմենտալ մարդ եմ: Երբ ես նկարում էի «Դերսու Ուզալան», ռուսները մեծահոգաբար ինձ օգնում էին, որի համար շատ շնորհակալ եմ նրանց:

 

-«Դերսու Ուզալա» ֆիլմի համար դուք արժանացել եք «Օսկարի»: Ինչպիսի՞ ապրումներ ունեցաք այդ ժամանակ:

 

-Ես կցանկանայի, որ ինձ մրցանակ տային ճապոնական ֆիլմի համար, բայց, ցավոք, դա անհնար է, որովհետև «Օսկարը» որոշ չափով քաղաքական մրցանակ է և հենց այնպես երբեք չի տրվում:

 

-Ինչպե՞ս եք գնահատում այսօրվա ճապոնական և համաշխարհային կինոյի վիճակը: 

 

-Կինոարտադրության աշխարհը այնքան էլ ազատ չէ: Պետք է պրոդյուսերների անկախ դպրոց ստեղծել: Այսօր ամբողջ աշխարհում կան բազմաթիվ տաղանդավոր մարդիկ, որոնք հետաքրքիր գաղափարներ ունեն, բայց ֆիլմ նկարելու փող չունեն: Ես ցանկամում եմ ինչ-որ կերպ օգնել այդ մարդկանց: Երբ արվեստում փողն է իշխում, արվեստը մահանում է: Բայց կա մեկ այլ խնդիր ևս. կան ռեժիսորներ, որոնք տաղանդավոր են, բայց համարձակ չեն և վախենում են, որ ֆիլմը վատ կընդունվի, կձախողվի: Իսկական արվեստագետը ոնչից չպիտի չվախենա և իր ուրույն ոճը ստեղծի:

 

-Ովքե՞ր են ձեր սիրած եվրոպացի ռեժիսորները:

 

-Եվրոպացի ռեժիսորներից կառանձնացնեի Բերգմանին, Ֆելլինիին, Պազոլինիին, բայց նրանց ոչ բոլոր ֆիլմերն եմ հավանում: Օրինակ` Բերգմանի ֆիլմերից ինձ շատ է դուր գալիս «Մորու բացատը», բայց ինձ համար, որպես ճապոնացու, եվրոպական և ամերիկյան կինոմտածողությունը երբեմն ինչ-որ չափով խորթ է:

 

Ռուսերենից թարգմանեց Գրիգոր Ֆերեշեթյանը

Անդին 3, 2014

Կարծիքներ

կարծիք