Երեք պատմություն ընկերության մասին

Հեղինակ:

332x498

-Ո՞վ ես դու:
-Քո ընկերը
-Ես քեզ չեմ Ճանաչում:
-Երբ ես ապրում էի, դու վաղուց մահացել էիր:

 

Բարև, դու գիժ ես

Առավոտյան ավտոտնակի սառած կողպեքի վրա չարչարվելիս հանկարծ ականջիս մեջ պայթում է. «Բարև, դու գիժ ես»:
Հոսոն` բակի գիժը, ծիծաղում է՝ թռվռալով կանգնած տեղը: Աչքերի փոսորակների մեջ ասես դույլով ջուր են շուռ տվել:
«Դու գիժ ես, գիտես, չէ՞, էն կողմ գնա, տես ոնց եմ բացում կողպեքդ»:
Հոսոն ձեռքիցս վերցնում է բանալին ու քթի տակ մռմռալով` «Դու գիժ ես, հորս արև, գիժ ես», վառում է կրակայրիչը:
Երկուսս սևեռվել ենք կողպեքը տաքացնող կրակի տարուբերումներին: «Դե հիմա փորձի»,- բանալին կողպեքի մեջ մտցնելով` ասում է Հոսոն:
Բանալին կողպեքի մեջ պտտվում է, ինչպես մերկ մարմինը տաքուկ անկողնում:
Ժպտալով բացում եմ դռները:
«Տեսա՞ր, որ ասում եմ գիժ ե՞ս, այ գիժ»:
Մեքենան դուրս եմ հանում ավտոտնակից: Փակում եմ դռները: Հոսոն մոտենում է, համբուրում թիակս: Շրջվում եմ:
«Բարև, դու գիժ ես, մի հատ սիգարետ տուր ծխեմ»:
Տալիս եմ: Հոսոն լայն բացում է բերանը, գլանակը մտցնում դիմացի խոշոր ատամների արանքը:
Վառում եմ ծխախոտը, հետո` իմը:
«Դու գիժ ես, բայց ինչի՞ ես թաքցնում, որ գիժ ես»:
Հոսոն ձեռքը դնում է ուսիս: Թաթը ծանր է: Տագնապում եմ: Մի քանի տարի առաջ Հոսոն էդ թաթով կոտրել էր մոր վտիտ թևը: Նրան էլի տարել էին գժանոց: Մի շաբաթ հետո մայրը բակում պատմել էր, որ երբ ինքը գնացել էր գժանոց` Հոսոյին տեսակցելու, մոր ձեռքի գիպսակապը նկատելով` Հոսոն լացել էր ու ներողություն խնդրել: Հոսոն կախել էր գլուխը,- ասել էր մայրը:
«Գործերդ լավ են, Հոսո»,- կոշիկների լխկած քթերին նայելով` ասում եմ ես:
«Հա, գիժ ջան, լավ են: Երեկ մի քանի մեշոկ գաջ եմ կրել: Երկու հազար դրամ տվին: Քո գործե՞րը ոնց են, գիժ»:
«Լավ են»:
«Բայց խի՞ ես թաքցնում, որ դու գիժ ես: Վախո՞ւմ ես»:
«Չէ, չեմ վախում»:
«Կակա ունե՞ս»:
«Չէ, Հոսո ջան, կներես, չունեմ»:
«Քուչի տղերքն ասում են` անունդ փոխել ես, մեջքդ կծեմ: Բայց դու գիժ ես, ուրիշ անունով գիժ: Երեխա ժամանակ դու ինձ ծեծել ես: Ճիշտն ասա, չխաբես: Քեզ չեմ սպանի, դու գիժ ես»:
«Չէ, չեմ ծեծել, Հոսո ջան»:
Աչքերի մեջ դույլով լցված ջրերը թափվում են ցած: Հոսոն արտասվում է:
«Կներես, ախպերս, խնդրում եմ, ներողություն: Կներես ինձ»- Շուռ է գալիս, պաչում է թիակս:
«Ինչի՞ համար, Հոսո, ինչի՞ ես լացում, մեծ տղա ես, վերջացրու»;
«Ես քեզ նեղացրի: Էկա, դու կողպեքը չէիր կարում բացեիր: Տաքացրի, նորից փորձեցիր` բացվեց: Ես քեզ նեղացրի: Ներողություն»:
«Հոսո, դու գիժ ես, ինձ օգնել ես, չես նեղացրել, մի լացի, ախպոր պես: Մեծ տղա ես, քեզ չի սազում»:
«Գիժը դու ես, որ ասում եմ գիժ ես»:- Հոսոյի մարմինը բաբախում է անկանոն` հոնգուր-հոնգուր լաց լինող երեխայի մարմնի պես:
«Չէ, ես նեղացրի քեզ, ասա, որ նեղացրի, ասա, գիժ»:
«Լաաավ, հա, նեղացրիր, էկար ու նեղացրիր ինձ, պրծա՞նք, դե սուս, էլ մի լացի»:
Հոսոն միանգամից կտրում է ձայնը: Արցունքները լպստելով` սկսում է ծիծաղել:
Նստում եմ մեքենան:
«Հաջող, Հոսո, լավ մնա»:
«Սպասի, այ գիժ: Մի րոպե: Հոսոն մոտենում է ինձ, երկու թաթով բռնում է ուսերիցս, շրջում: Պաչում է թիակս: Հաջող, գիժ»:
Ես հեռանում եմ: Հոսոն դեռ կանգնած է:

Աչքերդ չբացես

Մոխրագույն շունը հորանջելով փռվել է փողոցի մեջտեղում, ոտքը ոտքին գցած: Սուջուխի նման ծծերը թափել է գետնին, դիմացի աղբարկղին է նայում: Երևի մոխրագույն շունը խուլ է, որովհետև բանի տեղ չի դնում դիմացի մեքենայի ծվծվոցը: Ազդանշանների քանակն ու տեսակը գնալով բազմանում է: Փողոցը խցանվել է:
Թրթռում է շան ականջը:
Շարժվում քոլոտած պոչը:
Լրիվ անտարբեր է մեքենաների հիստերիկ ճիչերին: Ոտքը ոտքին գցած, սուջուխ ծծերը թափել է գետնին. նայում է: Մեքենայի վարորդը ճաղատ գլուխը դուրս է հանել ու ջղաձիգ ցնցելով բղավում է.
-Էս ո՞ւմ շունն ա, հանեք  ստուց, շուտ:
Ավտոկայանատեղի պահակը կապույտ աչքեր ունի: Ծաման բերան: Ծնոտը կախվել է, մի կերպ բռնվել տարիների ընթացքում լոճված մկանաթելերից: Լեզվի սուր ծայրը մողեսի նման մերթընդմերթ ներս ու դուրս է անում, արագ լիզում շրթեզրը: Պահակը թոփլելով առաջանում է դեպքի վայր: Աչքերը պլշել է մեքենայի պատուհանից կախված վարորդի պսպղուն ճաղատին: Մողեսի նման մերթընդմերթ ներս ու դուրս անող լեզուն թափ է հավաքում: Փողոցը դղրդում է ազդանշանների ալիքից: Մարդիկ կանգնել են: Նայում են շան ուղղությամբ:
-Էս ո՞ւմ շունն ա, հեսա կոխում եմ մեքենայիս տակ,- շարունակում է բղավել վարորդը ու մեքենան քշում շան վրա: Անվադողը ուր որ է կճզմի կենդանու վարդագույն, կիսամազ, սրտից թեթև բաբախող փորը: Սիրտ, որ անպայման ժամանակին սրտիկ է եղել, դողացել է բարձր բղավոցներից, հիստերիկ ճիչերից ու հռհռոցներից, ռիթմ խախտվել: Խաղաղ կյանքը սիրող ռիթմեր: Եվ հեռացել է ստվերի մեջ: Ստվերը գրկել է սիրտը, խելագար տեմպը դանդաղել է: Դադարել է սրտխփոցը: Հիմա անտարբեր է: Չես հավատում, որ խփել է: Չես հավատում, որ եղել է: Դավաճան սիրտ:
Ձեռքը դեպի մեքենան պարզած` պահակը պայթելով վրա է հասնում.
-Հոոոոոոպ, կանգնի, ո՞ւրրրր ես քշում, չես տեսնո՞ւմ շուն ա:
Կատաղած վարորդը դուրս է թռչում մեքենայից ու հոխորտալով ճաղատ գլուխը մտցնում է ուղիղ պահակի բերանը:
-Էս քո շունն ա՞, քոնն ա՞, հա՞:
-Չէէէ, ստեղինն ա, ինքը ստեղի շունն ա:
-Դե ռադ արա,  քանի երկուսիդ էլ չեմ փխել:
Պահակը զարմանքով նայում է ոտքը ոտքին գցած, հայացքն աղբարկղից չկտրող շանն ու ծնոտով մռթմռթում.
-Վեր կաց, արա՛, վեր կաց:
Դողդողում է շան հոնքը:
Մռութը տխուր ալիքի նման սահում է ոտքերին: Աչքերը փակվում են: Քնում է:
-Քո հետ չե՞մ, վեր կաց… վեր կաց, ասում եմ,- իրար է խառնվում պահակը:
Փողոցի ծայրամասում կանգառած մեքենաների վարորդներն են մոտենում: Փորձում են հասկանալ խցանման պատճառը: Պահակը կոշիկով բոթում է շան քամակը: Քամակը չի զգում կոշիկի կոպտությունը: Մորթդ տարիներով իր մեջ է քաշել ձյան փաթիլները, կոփել քեզ, պաշտպանել:
Արդեն չի զգացվում պահակի լեզվի ներսուդուրսը: Շրթունքներից ծուխ է ելնում:
-Քո շունն ա, քո շունն ա,- թուքը ցրիվ տալով պահակի դեմքին` բղավում է վարորդը:
-Ասում եմ` չէ, չէ, իմ շունը չի, ոչ մեկի շունը չի, ստեղի շունն ա, էս փողոցի շունն ա, Վերնիսաժի շունն ա.
-Վերջ, կոխում եմ տակը: Վարորդը վազքով նստում է մեքենան: Միացնում շարժիչը: Պահակը երկու ձեռքը շան մռութին սարսափով պարզած` անհույս գոռում է:
-Վեր կաց, ախչի, կոխում ա տակը, վեր կաց, այ բոզ:
Շունը չկա:
Պահակը բռնում է նրա ոտքերից, քարշ տալիս դեպի մայթ: Հանգիստ քնիր, մոխրագույն շուն: Սուջուխի նման հին ծծերդ քանի՜ սերունդ են կերակրել, չես էլ հիշում` ո՞ր կողմը գնացին, որտե՞ղ սատկեցին, որտե՞ղ ապրեցին: Դու քնիր, գուցե երազ էլ տենաս, ասենք` մի աման տաք ճաշ, կտուրով բուն, հաստլիկ քամակով ու կոկետ շարժուձևով կին: Գուցե երազ էլ չտեսնես: Գուցե արդեն մեռել ես: Ուղղակի սրանք գլխի չեն ընկնում, որ մահն անտարբերություն է սիրում: Իսկ եթե դեռ շնչում ես, փակած պահիր աչքերդ: Տրվիր շարժման հմայքին: Քանի դեռ պահակը քարշ է տալիս քեզ, ուրեմն հույսդ չկտրես, ուրեմն ակնթարթի մեջ դեռ պետք ես ընկերոջդ: Գուցե քեզ օգնի, չնետի աղբարկղը: Պառկեցնի ստվերի մեջ, գլուխդ դնի բարձին, մարմինդ ծածկի տաք վերմակով: Դու մենակ աչքերդ չբացես:

Մենք հաղթեցինք աշխարհին

Քո մեռնելուց հետո քաղաքում բան չի փոխվել, ախպերս: Վերջին նորությունը` մազերս եմ կարճ կտրել, համարյա խուզել եմ: Լավ չէի զգում, մեջս մի բան պակասում էր, ավելի ճիշտ` մի բան ավել էր, խոտը երկարել էր, խուզել էր պետք, այսպես ասած, համահարթեցնել: Ես էլ դրեցի ու խզարեցի:
Երևանում անձրևների սեզոն է:
Էս ոչ լոնդոնյան անձրև է, ոչ դուբլինյան: Սովորական մի բան, ոնց պապան կասեր, բանվորագյուղացիական անձրև` մեծ ու փոքր կաթիլներով: Կաթիլների մեջ ոչ աշխարհը կտեսնես, ոչ քո հոգում կոծկած ու ցայտուն ապրումները, որ հետդ տարար: Իզուր էլ էդքան բեռ վերցրիր: Այգում ծառի տակ թաղեիր: Չնայած բահը քո խելքի բանը չէր: Կա «լալու ժամանակ և ծիծաղելու ժամանակ, սգալու ժամանակ և պարելու ժամանա»: Ու կա անձրևների ժամանակը, ու կա երաշտի ժամանակը: Բայց ես էս ամենի հեղինակին չեմ տեսել, լսել եմ նրա մասին, ոնց դու` երբ քեֆդ տաքանում էր, խաչակնքել էիր սկսում, կողքից թվում էր, թե Ամերիկայից թափանցած կոկիկ կոստյումով ու նրբաճաշակ ակնոցով մորմոն ես: Իսկ Երևանում ոչ ոք չի շտապում, ու անձրևին շան տեղ դնող չկա:
Մենակ դու էիր վռազը:
Տերևներն ու կաղինները թափվել են:
Մերկ ծառերն ավելի դուրեկան են, ավելի անպաճույճ:
Էս մասը բանաստեղծական ստացվեց:
Ցերեկը մի բաժակ թեքիլա եմ խմել, կիտրոնի եռանկյունով: Դու թեքիլա շատ էիր սիրում. երբ գործից դուրս էինք եկել, ծարաված գազանի պես խմում էիր, ու հորթային, բարի աչքերիդ մեջ տեղատվություն էր սկսվում: Ես էլ տուն էի գնում, լրիվ հանվում էի, նստում սեղանի առաջ, թուղթ ու գրիչ էի վերցնում ու քարանում: Մարմինս տաք էր: Մարմինս եռում էր: Մենք ձև էինք բռնում, ախպերս: Խմիչքն էր խաբում մեզ: Դու ձև էիր բռնում, որ կարևոր մեկն ես: Ես ձև էի բռնում, որ գրող եմ: Մենք ոգևորվում էինք: Մտածում էինք` ամեն ինչ լավ կլինի: Մտածում էինք` հույսը վերջում կմեռնի: Գործից դուրս էինք եկել ու Բաղրամյան փողոցով քայլելիս գոռում էինք. «Մենք հաղթեցինք աշխարհին»: Ինչ խնդալու էինք: Մտածում էինք` ուրիշ գործ կգտնենք: Մտածում էինք` մեր ապստամբությունը ողջ աշխարհի համար նոր կյանքի սկիզբ է: Մտածում էինք` մարդկության համար կարևոր ենք: Մենք լրիվ կինոյի տղերքն էինք, Էդ: Դու՝ սովետի շրջանի ինտելիգենտի տեսքով, ես՝ չստացված Բոբ Դիլըն: Դու զանգում էիր, մամայիցդ էիր փող խնդրում, ես`պապայից: Մենք անինքնասեր էինք ու գիտեինք դրա մասին:
Խանդավառությունը հարատև չի լինում: Լուսադեմին խմիչքը հեռանում էր մեր արյան միջից, թողնում մեզ մենակ: Մեր հորինվածքը փլվում էր: Դու քեզ էլ կարևոր մեկը չէիր համարում, որովհետև աշխարհում կարևոր մարդ չկա: Ես ինձ գրող էլ չէի համարում, որովհետեւ գրողներ չկան: Դու լրիվ մենակ էիր մնացել ու արդեն համոզված էիր, որ ոչ մի բան էլ լավ չի լինի: Ես մի երկու բան էի տպել ու երկու տխրություն ձեռք բերել: Դու միշտ չափազանցնում էիր ամեն ինչ, թանձր գունավորում: Ես դատարկությունը կահավորում էի շինծու իմաստներով:
Բայց էս պատմվածքում ճշմարիտ եմ:
Երդվում եմ:
Հիմա մենք գիտենք, որ հույսը հենց սկզբում է մեռնում: Մտնում եմ խմբագրության լվացարան, ջուրը բացում եմ ու լաց լինում: Ասում են` ջուրը հիշողություն ունի: Եթե բախտներս բերի, ջուրը մեզ կհիշի, ախպերս: Բայց դե չգիտեմ` էդ մեզ ինչ կտա: Սառնարանում մի շիշ գինի է մնացել: Բայց դու գիտես, ես քաջ չեմ: Վախենում եմ խմեմ, նորից կարևորեմ ինձ: Լվացվում եմ, նստում կոմպի դիմաց ու շարունակում գրել: Աշնանային ծառերը կյանքը պատկերում են առանց հորինելու` անպտուղ, մոխրագույն, չոր ցցերով: Ազնիվ ծառեր:
Քո մեռնելուց հետո քաղաքում բան չի փոխվել, ախպերս:
Քո հայրն ու մայրը քեզ չեն հորինել:
Հավատա, դու եղել ես, մենք ապրել ենք:
Քեզ տարան փողոցով, որտեղ խաղացել ես:
Հիմա դու փոսի մեջ ես, ես` ճանապարհին:

 

Անդին 6, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք