Ավագ Ուրբաթ /հատված/

Հեղինակ:

20151805181749667

Ամէն ոք իր աչքին առջեւ կը բերէ ուրիշ խորան մը որ ճիշդ նմանն է սա դիմացի խորանին եւ մթնոլորտը կը լեցուի մեր ամենատխուր, ամենազմայլելի, ամէնէն աւելի ցաւագին բառով, կարօտով: Կարօ՜տ, կարօ՜տ: «Կապիկը եթէ իրեն համար Աստուած մը երեւակայէր, անոր կապիկի դիմագիծ պիտի տար». նմանապէս Հայրն ալ իր Ասուծուն տուաւ իր դիմագիծը, ու ան եղաւ քիթիփիոս Աստուած: Քրիստոնեայ աստուածներուն ամէնէ՛ն անկարը, ամէնէն անարիւնը, ամէնէն վատոյժը, ճիշդ այս ժողովրդին պէս: Հայը երբեք ոսկեդրամ չէ եղած, բայց արծաթ մանրուքն իսկ այսօր գարշապարներու տակ վերածուեցավ փոշիի: Ոչ մէկ կատարելագոծւած զէնք այդ փոշիի վերածուած մետաղով պիտի կարենայ եկքանիկ մ՛իսկ սպաննել: Այո, բայց կարելի է այդ փոշին կրկին ձուլել հի՛մա, ա՛յս պահուս, որքան ատեն որ հովը զայն չէ տարտղնած: Ո՜վ ամենակարող քիթիփիոս Աստուած, մտքէ պատուհանները գմբէթին եւ նայէ: Ընղա՜ա, ընղա՜ա. չե՞ս լսեր այս ձայնը որ կարծես ըսել կ՝ուզէ-Մեղա՜յ, մեղա՜յ: Մեղա՜յ Հայուն վատութեանը համար, մեղա՜յ Հայուն փերեզակութեանը համար, մեղայ՜ Հայուն անբուժելի կարճմտութեանը համար: Բայց մանաւանդ, ո՜վ Տէր, մեղա՜յ բիւր անգամ մեղայ մեր պառաւութեանը համար: Մեր արիւնը հին է, ծեր է եւ պառւըցած: Աւի՜շ, աւիշ պէտք էր մեզի, մեզի պէտք էր վառօդ երակներու մէջ, որպէսզի մեր դռնապանները մեզմէ վախենային: Մենք երբեւիցէ մէկը չխածինք, մէկը չզգետնեցինք, մենք օր մը օրանց մէկուն չյաղթեցինք որպէսզի մեզ յարգէին ծածկուած սարսափով: Նայէ սա պառաւներու կոյտին: Եթէ փսոր մը ուժ ունիս, ո՜վ քիթիփիոս Աստվածը Հայուն, վերցու՛ր աշխարհի վրայէն զառամածներու, գաղթականներու, տարագրեալներու, որբերու, նպաստընկալներու սա զզուելի կեղտը. մաքրէ՛ աշխարհը սա պալարէն, մաքրէ երկիրը մեզմէ, եւ կամ թէ… աւի՜շ, աւի՜շ, նո՛ր աւիշ:

Յանուն հօր եւ որդւոյ, յանուն իմացականութեան եւ յանուն սրտին, յանուն մտքին եւ սէրին: Ո՜վ դուք, տաղտկալի ըլլալու չափ անվերջանալի սերունդները հին Հայոց, ու՞ր է ձեր միտքը, ու՞ր է ձեր սիրտը: Իմ առջեւս կը կանգնիք ձեռքերնիդ պարա՞պ. դո՜ւրս պարտուածները, դուրս անկարները: Եւ դու՛ն, երէկի սերունդ, ջարդուած սերունդ, կ՛ուրանամ քե՛զ ալ: Բացի ձեր մէջը գտնուող մէկ քանի կոյս արուեստագէտներէ, դուք չէիք կրնար չջարդուիլ ո՜վ ապրիլ 11եաններ: Դուք պէ՛տք է  որ ջարդուէիք, քանի որ ամէն բան ըրիք ատոր համար: Կարելի է եւ պէտք է ձեզ գթալ, բայց չեմ կրնար սիրել ձեզ: Գիտեմ թէ ձենէ շատեր եւ շատեր (գրեթէ բոլորդ) բարի նպատակներով տոգորուած էիք, բարի կամեցողութիւն ունէիք երբեմն եւ կը սիրէիք Հայը: Բայց ատիկա բան մը չարդարացներ: Այն որ ազգի մը ճակատագրին հետ կը խաղայ, այն որ ժողովրդի մը պատասխանատուութիւնը վրան կ՛առնէ, ան կրնայ անբարոյական ըլլալ, կրնայ սրիկայ ըլլալ, կրնայ վատ ըլլալ, բայց պէտք է, որ միտք ունենայ եւ յաջողի: Վայրենի անասուններն ալ լաւ զգացումներով են տոգորուած երբոր ուրիշ կենդանիներ կը բզքտեն: Եւ դուք մեզ բզքտեցիք:

Ո՜վ քիթիփիոս Աստուածը Հայերուն, նայէ՛ սա պառաւներուն: Անոնք իրավունք չունին իրենց այսօրը պահանջելու, քանի որ իրենց երէկը կորսնցուցին: Կարեկցութեամբ պէտք է ներել իրենց այսօրուան վիճակը, բայց ինչ որ ներելի չէ՝ այն այլ սա է թէ անցեալի մէջ անոնք եղան թոյլ, մեղկ ու անջիղ: Կարծես թէ կիրք եւ բարկութիւն չունէին, կարծես թէ իրենց ձայնը  որոշ նօթէ մը վեր չէր կրնար բարձրանալ: Ո՛չ, պատճառը արեւելքցիութիւնը չէ. Հայը արեւելքցի չէ: Ապացույց որ արեւելքցիի գլխաւոր յատկանիշը՝ հակում դեպի վերացականը (abstraction), իր մօտ կը պակսի: Ու՞ր է իր երազին սէրը. ո՞ւր են իր «Հազար ու մէկ գիշերներ»-ը, ու՞ր է իր դիցաբանութիւնը: Հայը չէ կրցած դիրք բռնել Արեւելքի և Արեւմուտքի մէջ եւ աւելորդ վոհմակ մըն է կղզիացած, ճահճացած: Արիստոտէլ կ՛ըսէ. — «Մարդ պէտք է կամ Աստւած ըլլայ եւ կամ անասուն՝առանձին կարենալ ապրելու համար»: Հայը միս մինակ է ապրած, ինքն իր կեղեւին մէջ փակ: Եւ քանի որ այդ առանձնութենէն աստուածութիւն մը դուրս չէ ելած, կը նշանակէ թէ Հայը ապրած է անասունի քունով: Իր մենութենէն հրաժարելով ակնարկ մը չէ նետած շուրջի քաղաքակրթութիւններուն վրայ: Ի՞նչ է առած Հրեայէն, Պարսիկէն, Յոյնէն, Արաբէն ու Հնդիկէն: Մինչեւ 19-րդ դարուն վերջը ի՞նչ է առած Արեւմուտքէն: Բնականաբար մեծ արժանիք մըն է ստեղծագործութեան հարողութիւնը ունենալը. բայց արժանիք մըն է նաեւ՝ ուրիշին ստեղծածը գնահատել, հասկանալ եւ իւրացնելը: Մենք այդ ալ չունինք. ընղա՜ա, ընղա՜ա…

Ո՜վ քիթիփիոս Աստուածը Հայերուն, նայէ’ սա պառաւներուն: Մենք Պարսիկէն առեր ենք խուրձ մը բառ՝ թութակին մասնագիտութիւնը գողնալով: Յոյները մեզի տուեր են քանի մը չաստուած, բայց մենք զանոնք ձգեր ենք մարմարի մէջ, առանց անոնց միս եւ ոսկոր տալու, առանց զանոնք մեր հողին, մեր արեւին պատշաճեցնելու. չենք մարսեր, կոկորդիս է մնացեր: Իսկ Նազովրեցիին յանձնարարեալ «թուղթ»ով ղրկած քրիստոնէութիւնը, միայն Տէրը գիտէ թէ ինչ վիճակի մէջ ենք ձգած: De’lire verbalէ բռնուած այն գիջացած միտքը որ Նարեկացի կը կոչուի, երբեք չէ կրցած թափանցել Սուրբ Գիրքի հիմնական կէտերուն: Մարդկայինը չկայ իր գործին մէջ, այլ կան անթիւ չնչազարդեր: Եւ մենք կուրացած ենք, եւ մենք շլացած ենք ոճի ու լեզուի այդ չնչազարդերէն: Ուրիշ շատ մը բաներու հետ մէկտեղ, նարեկացին, չէ հասկցած որ մահացու մեղք է, հակաքրիստոնեայ ըմբռնում է միսը ուրանալը, միսին չքացումը պահանջելը: Հեթանոս աշխարհին շուայտ կեանքը որ իր գագաթնակէտին էր հասած, ստիպեց որ Քրիստոս պէտք եղածէն քիչ մը աւելի խիստ ըլլայ միւսին դէմ, եւ իր այս կեցուածքը անհրաժեշտ էր ու բնական: Բայց Քրիստոս միաժամանակ նուիրական համարեցաւ մարդկային մարմինը եւ անոր պահպանումը քարոզեց: Քանի որ ինչ որ ալ ըլլայ, ա՛ն է մեր գործունէութեան միակ միջոցը, եւ քրիստոնէութիւնը գործունէութիւն է, (եւ ոչ թէ contemplation) . ճշմարիտ գործունէութիւն, սիրոյ թագաւորութեանը ներքեւ:

Ո՜վ քիթիփիոս Աստուածը Հայերուն, նայէ՛ սա պառաւներուն: Կրա՛կ տուր, կայծ տուր մեզի. մեր մարմնին վրայ վէրքեր թափէ, մեր վէրքերուն վրայ պղպեղ թափէ որպէսզի պոռանք: Ո՜վ Տեր, այնպէս մը ըրէ որ հայ աղջիկը շա՜տ, շա՜տ գեղեցիկ ըլլայ, հայ աղջիկը պոռնիկ ըլլայ, որպէսզի արուները կատաղին, փրփրին, Մարտի կատուներուն պէս: Չե՞ս գիտեր ֆրանսական առածը որ կ՛ըսէ. «Quand les femmes sont belles, les hommes sont ardents!»: Ինչո՞ւ համար Հայաստանցի կինը այնքան տգեղ ես ըրած: Կարծես կոճղ մըն է. ոչ մէկ շնորհ վրան, ոչ մէկ գիտակցութիւն կնոջական մարմնի հրաշալիքին: Անոր մէկ պատկերը տեսնելով բնաւ կարելի չէ միսը երեւակայել: Ձայն ամբողջութեամբ ծածկած են թանձր կտաւներու, վերմակներու, matelasներու տակ: Ըսել է այդ կինը չէր ուզեր գրգռել այրը, ըսել է այրը չէր պահանջեր գրգռուիլ: Հապա ուրեմն ի՞նչ կը պահանջէր. ընղա՜ա, ընղա՜ա …: Մի՛ըսեր թէ ինչ որ ինծի համար տգեղ է, կրնայ ուրիշի մը համար գեղեցիկ ըլլալ. եթէ այո՝ մեր այրը պիտի պոռթկար արուեստին մէջ: Երբոր իր սիրուհին կորսնցնէր, պիտի փափաքէր  բաներ մը գրել թուղթի վրայ, պիտի փափաքէր գլուխ մը փորել քարի վրայ: «Չէ թքած, չէ փսխած»:

«Quand les femmes sont belles, les homes sont ardents!» Հայը ardent պիտի ըլլար, եթե belle femme մը, այսինքն գեղեցիկ մտածում մը, բարձր իտէալ մը, նուիրում եւ անձնազոհութիւն պահանջող գաղափար մը ունենար: Ոչ միայն ինք չունեցաւ, այլ նաեւ խմբովին ընդառաջ չգնաց անոնց՝ որոնք այդ իտէալը ուզեցին իրեն տալ: Բայց մանաւանդ՝ չգիտցաւ ընտրել լաւագոյնը այն իտէալներուն՝ զորս արեւմուտքը իրեն կ՛երկարէր: Ահա այդպէս է որ Հայը իր կիսավայրենի, անասնական վիճակէն դուրս չկրցաւ ելլել ոչ միսին ճամբով, ոչ սիրտին ճամբով, ոչ ալ իմացականութեան ճամբով:

Ցաւը, տառապանքը, վիշտը մարդս կը գրգռեն եւ կը ստիպեն որ ան զբաղի  Աստծոյ որոնումով: Դիւրակեցութիւնը, սպառնալիքի տակ չգտնուող կեանքը, մէկ խօսքով անասնական երջանկութիւնըմարդս հեռու կը պահեն Աստուծմէ: Ո՜վ քիթիփիոս Աստուածը Հայոց, դուն որ մեզ բորոտ շուներու պէս մէկ քարափէն միւսը կը նետես, այնպէսը ըրէ որ աւլեի տառապիինք եւ կարենանք երեւակայել  մեր ցաւին չափ մեծ Աստուած մը: Այնպէս մը ըրէ որ մենք մխիթարութիւն գտնենք անո՛ր մէջ միայն, իմացականութեան եւ սիրոյն մէջ: Այնպէս մը ըրէ որ մեր եկեղեցիները քանդուին, անոնք շտեմարանի, սինէմայի վերածուին եւ ծերունազարդ քահանաներ խորանին վրայ պատարագած ատեն իյնան գնդակահհար: Այ՛ո, այդպէս  ըրէ դուն, որովհետեւ «կովը իր պոչը կորսնցնելէն վերջ միայն անոր յարգը կը գիտնայ»: Այո՛. այդպէս ըրէ դուն, որպէսզի մանաւանդ Հայը հեռանայ իր administration  եկեղեցիէն եւ երթայ բարձրագոյնին:

Կարծիքներ

կարծիք