Քաղցրավենիք թռիչքից առաջ

Հեղինակ:

20142309161747588

Մինչև ուսերը հասնող, բաց դեղին, կիսագանգուր ու ցրիվ մազերով, ինքնավստահ ու ինքնագոհ կեցվածքով, խնամված արտաքինով միջին տարիքի ու միջահասակ կինը, մեկը նրանցից, ում կոչում են գործարար կին, տաքսուց իջավ օդանավակայանի դռներից մեկի մոտ: Կանգնած մնաց տեղում` մինչև վարորդը բեռնախցիկից կհաներ անվավոր պայուսակը, շնորհակալություն հայտնեց վարորդին, ձգեց, հանեց պայուսակի երկարացվող բռնակը ու իր հետևից քարշ տալով, դիք-դիք ներս մտավ ավտոմատ բացվող դռնով: Նայեց թևի ժամացույցին, «Դեռ երեք ժամից ավել կա»,- ինքն իրեն խոսեց նա ու հիշեց դպրոցական տարիները, երբ անընդհատ դասից ուշանում էր, ու տատիկը, իր այդ բնավորությունը լավ իմանալով, մեկ ժամ վաղ էր արթնացնում: Եվ տատիկը հասավ իր նպատակին. քոլեջում սովորելիս նա այլևս դասերից չէր ուշանում, առաջինն էր գալիս, առնվազն տասնհինգ  րոպե շուտ:

Դահլիճի հատակի ելուստների հետ ուղևորների պայուսակների ակների շփումից առաջացած միալար աղմուկի մեջ սկսեց շրջել հուշանվերների կրպակներն ու պրպտել: Սովորություն ուներ. ամեն գործուղման վերջում օդանավակայանից ծաղրածուի հուշանվեր-արձանիկ էր գնում, ու տանը  նման արձանիկների մի մեծ հավաքածու էր գումարվել, որը սակայն, բացի իր մեկ-երկու ընկերուհիներից ու եղբոր ընտանիքից, ոչ ոք չէր տեսել: Պտտվեց-պտտվեց ու նայեց ժամացույցին` ընդամենը կես ժամ էր անցել:

Մոտեցավ մամուլի ու գրքերի կրպակին, որի հուշանվերների բաժնում վերջապես գտավ իր ուզած արձանիկը, վերցրեց այն ու մտածեց, որ դեռ մինչև տուն հասնելը մի քանի ժամ ունի ու լավ կլինի կարդալու մի բան վերցնի: Մոտեցավ գրքերի դարակներին, հայացքով տնտղեց վերնագրերը, հարմար բան չգտավ: Ապա մոտեցավ կրպակի կենտրոնում` սեղանի վրա դասավորած գրքերի կույտին, մի հայացքով զննեց. մի գունազարդ գիրք գրավեց ուշադրությունը, վերցրեց, կարդաց վերնագիրը` «Գիշերային Տոկիո»:  Բացեց էջերից մեկը, ապա` մյուսը, լարված ու շուրթը կծած նայեց լուսանկարներին, կլանված, աչքերը լայն բացած մի քանի էջ ևս թերթեց, ապա թիկունքին ջերմություն զգաց, թվաց` թիկունքից տղամարդ է մոտենում, շիկնեց, թվաց` տղամարդն իր ուսի վրայից տեսել էր իր դիտած նկարները, կտրուկ ծափով գիրքը ծածկեց, դրեց իր տեղն ու առաջ անցավ` սեղանի հակառակ կողմը: Տղամարդը մոտեցավ, սեղանի վրայից վերցեց ու սկսեց թերթել հենց իր բացած գիրքը: Կնոջը թվաց` նա իրեն հետևում է, մի քանի քայլ առաջ անցավ: Սեղանի հեռու ծայրում մի փոքրիկ գիրք գտավ` «Որքան է տևում սերը» վերնագրով, բացեց, կարդաց նախաբանը` հետաքրքիր թվաց: Ապա գրքի կազմի վերջին էջին կարդաց հեղինակի մասին տեղեկությունը. «Լավ է` մեր կողմերից է»,- մտածեց նա ու վերցրեց գիրքը:

Մինչ կմոտենար տոմսարկղին, չկարողացավ իրեն զսպել, մի վերջին անգամ էլ հայացք գցեց տղամարդու վրա. վերջինս դեռ կլանված թերթում էր նույն գիրքը: Նա նիհար ու բարձրահասակ էր, շեկ մազեր ուներ` ծոծրակին պոչ կապած: Ծնոտի փոսիկը… Երևում էր, որ արվեստագետ է կամ գոնե արվեստի հետ կապ ունի: Կինը վճարեց ու դանդաղ գնաց դեպի այն սրահը, որտեղից ինքնաթիռ պիտի նստեր: Հասավ սրահ, կրկին նայեց ժամացույցին, ազատ բազկաթոռ գտավ, ընկղմվեց ու խորասուզվեց գրքի ընթերցանության մեջ:

Մի քանի էջ կարդաց ու զգաց, որ գրքի սյուժեին չի հետևում` մտքում գիրք թերթող տղամարդն է ու ծնոտի փոսիկը: Աչքը կտրեց գրքից, հայացքն անորոշ հառեց հեռուն ու մտքով կտրվեց շրջապատող իրականությունից, օդանավակայանի կայուն աղմուկից: Քիչ հետո ուշքի եկավ, հասկացավ, որ աչքերը բաց նիրհել էր:

Ապա ուշադրությունը մեխանիկորեն բևեռվեց դիմացի նստարանին նստած մահմեդական մի կնոջ, ավելի ճիշտ` կուպրի նման սև տոպրակ հագած մի էակի վրա, որը շրջապատի հետ հաղորդակցվում էր միայն այդ տոպրակից դեմքի առջև բացած, ցանցապատ պատուհանից: Նայեց, նայեց ու կրկին մտքով վերադարձավ «Գիշերային Տոկիոյի» նկարներին ու տղամարդուն: Հիշեց, գլուխը հետ հենեց, շիկնեց` ինքն էլ չհասկացավ ինչու, բայց մի փոքր հետո այդ տարօրինակ շփոթմունքը հաղթահարեց ու շարունակեց ընթերցանությունը:

Վիպակի գործողությունները ծավալվում էին Միչիգան լիճը թափվող մի գետի դելտայում` «Յոթ գետ» կոչվող շրջանում: Ջրի հոսքի կարգավորումն իրականացնող կայանի աշխատակցի աղջկա ու Չիկագոյից եկած ուսանողի միջև սիրավեպ է սկիզբ  առնում: Երբ հեղինակը նկարագրում էր տեղանքն ու բնությունը, դեպքերն ու հերոսներին, կնոջը թվում էր` իր ծննդավայրի մասին է ու հերոսուհին էլ ինքն է:

 

Զիլ ձայնից ցնցվեց, գլուխը վեր բարձրացրեց, տեսավ` դահլիճի կենտրոնում երկու ոստիկան են կանգնած ու բարձրախոսով կրկնում են. «Տիկնայք և պարոնայք, խնդրում ենք, գնացեք դեպի սրահի եզրերը»:  Նա պայուսակն ու գիրքը թողեց տեղում ու շտապեց դեպի մոտակա պատը, որտեղ արդեն մարդկանց բազմություն էր կուտակվել: Միայն այդտեղից նկատեց, որ ոստիկանները կանգնած են սևաշոր մահմեդական կնոջ կողմից նստարանին թողած պայուսակի մոտ: Բոլորը լարված հետևում էին դեպքի ընթացքին:

-Սա կյանք չէ,- տղամարդու կտրտված մի ձայն խոսեց կնոջ թիկունքից, ապա նույն ձայնը շարունակեց բողոքել,- մինչև ե՞րբ կարող ենք այսպես ապրել:

Կինը շրջվեց, նայեց ձայնի ուղղությամբ. նա էր` գիրք թերթող տղամարդը` ծնոտին փոսիկով:

Քիչ հետո երկու ոստիկանները հեռացան պայուսակից, ապա մի զրահազգեստ ոստիկան մոտեցավ, զգուշորեն բացեց պայուսակը, հայացքով ուշադիր զննեց ներսը, ապա ձեռքով տնտղեց իրերը: Վտանգավոր ոչինչ չգտնելով` նա ձեռքով նշան արեց մյուս ոստիկաններին, ու վերջիններս հայտարարեցին, որ մարդիկ կարող են զբաղեցնել իրենց տեղերը:

Կինը նստեց բազկաթոռին, ձեռքն առավ գիրքը, փորձեց կարդալ, բայց տեղի ունեցածից այնքան էր ազդվել ու նույնիսկ վախեցել, որ չէր կարողանում կենտրոնանալ, ուստի գիրքը ծածկեց, դրեց ծնկներին ու անշարժ մնաց` բացակա հայացքով դիմացը նայելով: Միակ բանը, որի մասին, չգիտես ինչու, նրա ուղեղը կարողանում էր մտածել, դարձյալ գիրք թերթող տղամարդն էր, նրա մազերի պոչիկը, ծնոտի փոսիկը, կտրտված առոգանությունը:

Մի քանի րոպե այդպես նստեց, ու հետո սիրտը սուրճ ուզեց: Վեր կացավ, գիրքը դրեց ուղեպայուսակի մեջ ու այն իր հետևից գլորելով` գնաց սրճարան, սուրճ վերցրեց, կանգնեց սեղանիկներից մեկի մոտ ու սկսեց ըմպել, միտքը խռոված:

Վերջացրեց սուրճը, ուղղվեց դեպի դուռը, բայց կանգ առավ. աչքը դիպավ քաղցրավենիքի մի տուփի, որի վրայից ախորժելի իրեն էին նայում կարմարաթուշ թխվածքի կտորները, գնեց մի տուփ, գցեց պայուսակն ու կրկին գնաց իր սպասասրահը: Բազկաթոռներն զբաղված էին, ու ստիպված նստեց երկար նստարանին, պայուսակը դրեց կողքին, հանեց գիրքը, մտքերը կենտրոնացրեց ու սկսեց կարդալ: Գրքում դեպքերն արագընթաց զարգանում էին ու այնպիսի սցենարով` կարծես հեղինակն իր ու իր ապրումների մասին էր պատմում:

Կլանված կարդում էր, երբ մի պահ զգաց, որ կողքին` պայուսակի մոտ, մի բան թրմփաց. ակամա նայեց, տեսավ մեկ այլ պայուսակ ևս և կողքին տերը… այն նույն տղամարդը` պոչիկով ու փոսիկով: Առաջին պահին ցնցվեց` Աստված իմ, բայց տիրապետեց իրեն ու շարունակեց ընթերցանությունը` գրքից մեկընդմեջ կտրելով հայացքն ու աչքի ծայրով հարևանին զննելով: Դա զուտ կանացի հետաքրքրասիրություն չէր. այն վերաճել էր ցանկության, կուզեր, որ զրույց սկսվեր: Իսկ տղամարդը խորասուզված կարդում էր մի գունազարդ հանդես, որի էջերը, որքան կինը կարողացավ նկատել կողանց հայացք գցելով, լի էին հայտնի դերասանների ու դերասանուհիների նկարներով:

Քիչ հետո կինը հասկացավ, որ կողքին նստածը զրույց սկսելու մտադրություն չունի, կենտրոնացավ ու վերստին շարունակեց հետևել վիպակի հերոսների կյանքին: Սիրավեպը թեժանում էր, ու նա ավելի էր կլանվում դեպքերի հուզական զարգացումներով: Մի պահ զգաց, որ ուտել է ուզում: Տանը, երբ գիրք կամ հանդես է կարդում, անպայման մի բան դնում է կողքին ու ակրատում` լիներ դա գետնանուշ, միրգ, թե քաղցրավենիք: Այդ մտքի վրա հիշեց, որ պայուսակում քաղցրավենիք ունի, հայացքը գրքից չկտրելով` ձեռքը տարավ պայուսակին, մտցրեց պայուսակի մեջ, տնտղեց, գտավ քաղցրավենիքի տուփն ու դրեց պայուսակի վրա: Մի քանի պարբերություն կարդալուց հետո, դեռ շարունակելով կլանված կարդալ, ձեռքը տարավ, որ քացրավենիք վերցնի, բայց տուփը փակ էր: Գիրքը դրեց ծնկներին ու այն է` երկու ձեռքերը պիտի պարզեր տուփին` բացելու, հարևանը լայն ժպտաց, նայեց կնոջը, ասաց` ես հիմա, բացեց փաթեթն ու դրեց տեղում: Կինը շուրթերի ծայրով ժպտաց, մի կտոր վերցրեց ու կրկին վերադարձավ իր հերոսներին` դեռ թխվածքը բերանը չտարած: Բայց նրան բախտ չէր վիճակված խորանալու սյուժեի մեջ, քանզի նկատեց, որ հարևանը ձեռքը մեկնեց ու մի կտոր էլ ինքը վերցրեց:

«Այ քեզ բան…,- ինքն իրեն մտածեց կինը:- Այ քեզ հանդգնություն: Թե՞ սա  խոսք գցելու մի նոր ձև է: Այլ բան չէ՞ր կարող հորինել»:

Շարունակեց ընթերցել: Աչքի տակով տեսավ, թե ինչպես տղամարդը կծեց քաղցրավենիքն ու կերավ:

Կինը դանդաղ էր ուտում, որով, կարծես, հարևանին հորդորում էր, որ այլևս քացրավենիք չվերցնի: Հույս ուներ, որ կհասկանա: Մյուս կողմից, ճիշտն ասած, կուզենար, որ ուտի, բայց նաև խոսի: «Իսկ գուցե ե՞ս սկսեմ»,- ինքն իրեն հարցրեց նա, բայց հետաքրքիր սյուժեն ձգում էր, ու նա կրկին վերադարձավ վիպակի հերոսներին:

Քաղցրավենիքի հաջորդ կտորը վերցնելուն ևս հետևեց հարևանի լուռ ոտնձգությունն իր ունեցվածքի նկատմամբ: «Չէ, շա՜տ պնդաճակատն է,- մտածեց կինը:- Բայց կարող է չդիմանամ, մի բան ասեմ, խայտառակ անեմ»:

Երրորդ կտորը ևս նույն բախտին արժանացավ: Երկուսն էլ լուռ կարդում էին ու ուտում: Կինը մտածում էր. «Իսկ ես ուզում էի, որ սա ինձ հետ խոսի: Պատկերացնում եմ, թե ինչ բառապաշար կունենա»:

Հաջորդ կտորը վերցրեց մեծ հապաղումով` դրանով հուշելով հարևանին, որ իր քաղցրավենիքի հետ գործ չունի: Եվ դարձյալ նույն լկտիությունը: Կինն իր մտքի հետ կռվում էր. «Եթե դաստիարակված չլինեի, սրա բերնին կգայի: Բայց, դե, հո չեմ իջնի սրա մակարդակին»:

Հաջորդ կտորը չէր ուզում վերցնել ընդհանրապես: Ուզում էր փաթեթը վերցնել ու գցել աղբարկղը կամ դնել պայուսակը: Տատանվեց, տատանվեց, բայց որոշեց այդպես չվարվել` մտքի մի անկյունում հույս փայփայելով, որ տղամարդ է, վերջապես, մի բացատրություն պիտի տա, չէ՞: Բայց հարևանի կողմից բացատրություն տալու ոչ մի ձգտում չէր նկատվում. անվրդով ծամում էր ուրիշի ուտելիքն ու կարդում իր հանդեսը:

Մի պահ կինը նայեց ժամացույցին, արդեն մոտենում էր ուղևորների հաշվառման պահը: Ձեռքը տարավ քացրավենիքի փաթեթին` դատարկ էր: Հարևանը տեսավ, որ կինը փաթեթում ոչինչ չգտավ, ձեռքը տարավ փաթեթին, վերցրեց այնտեղ մնացած վերջին կտորը, կիսեց ու մի կեսը երկարեց հարևանուհուն: Վերջինս մի փոքր հապաղումով վերցրեց այն, արհամարհական քմծիծաղ շպրտեց հարևանի երեսին ու, ծամելով, կարդաց վիպակի տվյալ գլխի վերջին պարբերությունը, ապա աղմուկով փակեց գիրքը, դրեց պայուսակը, ջղային շարժումով գոցեց շղթան: Մինչ այդ ՙանտաշը՚ փաթեթը ճմռթեց, տեղից վեր կացավ, մի երկու քայլ կատարեց, նետեց աղբարկղն ու նստեց իր տեղում:

Կինը ոտքի կանգնեց, մի խայթող հայացքով շանթեց հարևանին, վերջինս, ինչպես թվաց կնոջը, իր մեղքը քավելու համար կեղծ ժպտաց, ապա կինը պայուսակը գլորելով գնաց դեպի ինքնաթիռ տանող ելքը: Երբ մոտեցավ ելքին, հերթի միջից պատահաբար հետ նայեց, տեսավ կրկին նա` այդ մարդը` հերթի պոչին կանգնած: «Գողի մեկը»,- ինքն իրեն ասաց ու գլուխը կտրուկ հետ շրջեց:

Բարձրացավ ինքնաթիռ, պայուսակը խցկեց գլխավերևի դարակը, նստեց իր տեղում, անվտանգության գոտին կապեց ու աչքերը փակեց: Կրկին աչքերի առջև երևաց նա` պոչիկով ու փոսիկով: «Միայն թե նույն ինքնաթիռը նստած չլինի»,- մտածեց ու ինքն իրեն բորբոքվեց միայն հենց այդ մտքից:

Ինքնաթիռը հռնդյունով գետնից պոկվեց, օդում սավառնելու առաջին րոպեների վախն անցավ, ու կինը որոշեց շարունակել ընթերցանությունը: Կանգնեց, բարձրացրեց գլխավերևի դարակի կափարիչը, գտավ իր պայուսակը, առանց նայելու ձեռքը կարկառեց պայուսակին, շղթան բացեց, ձեռքը մտցրեց պայուսակի մեջ` գիրքը հանելու: Ձեռքը կպավ սահուն մի թղթի. մատներով շոշափեց թուղթն ու քարացավ: Ձեռքը կտրուկ հետ քաշեց, գլուխը կախեց, աչքերը հարցական պտտեց ու ձեռքը կրկին տարավ պայուսակին, շոշափեց սահուն թուղթը, ոտքերի թաթերին կանգնելով` ձգվեց վեր ու նայեց պայուսակի ճեղքից ներս. քաղցրավենիքի փաթեթն էր: Գիրքը դրա կողքին էր: Անակնկալից կնոջ շարժումները դանդաղել էին: Պայուսակից հանեց գիրքը, գոցեց շղթան ու նստեց իր տեղում:

«Եթե իմ փաթեթն այստեղ է, ուրեմն… ահա թե ով է գողը»,- մտածեց ու ամոթից շիկնեց:

Աչքերը փակեց, աչքերի առջև եկավ տղամարդու պատկերը, նրա վերջին ժպիտը, որն այն ժամանակ իրեն կեղծ էր թվում, բայց հիմա միայն հասկացավ, որ ներողամիտ ու մեծահոգի ժպիտ էր եղել դա: Տրտմեց, շփոթվեց, շիկնեց: Հիշեց նրա մազերի պոչիկը, ծնոտի փոսիկը, կտրտված առոգանությունը:

Այդպես շփոթված մնաց մի քանի րոպե: Ապա կրկին խոսեց ինքն իրեն. «Այս անգամ էլ սխալվեցի: Եվ իմ կյանքում այդպես եղել է անընդհատ: Ինչո՞ւ ես չխոսեցի»:

Հետո մտածեց, որ գուցե նա էլ է այս ինքնաթիռը նստել: «Ինչքան լավ կլինի` ներողություն կխնդրեմ»,- մտածեց ու վեր կացավ տեղից, գնաց, շրջեց ողջ ինքնաթիռը` չգտավ, վերադարձավ ու նստեց իր տեղում, փակեց աչքերը:

«Ինչո՞ւ չխոսեցիր, անխելք»,- ինքն իրեն նախատեց մինչև ուսերը հասնող վառ դեղին, կիսագանգուր մազերով, ինքնավստահ ու ինքնագոհ կեցվածքով, միջին տարիքի միայնակ կինն ու ընկղմվեց գրքի ընթերցանության մեջ:

Սիրտն այլևս քաղցրավենիք չէր ուզում:

Անդին  7, 2013

Share

Կարծիքներ

կարծիք