Ժամանակը մաշված գոգնոցի գրպանում

20150202122906584

Ստելիս մայրս ժպտում էր, տատս՝ արտասվում, երբ ամեն անգամ փորձում էին ինձ համոզել, թե հայրս կգա: Որոշեցի ոչինչ չհարցնել այլևս և նրանց պես լուռ սպասել: Գնացողները չէին վերադառնում, վերադարձողները գարնանը գնում էին կրկին: Գյուղում կանայք էին, մի քանի ծերունի ու երեխաներ: Սարերի մեջ, աշխարհից աննկատ գյուղի մասին սկսեցին խոսել այն բանից հետո, երբ ծերունիներից մեկը մահացավ: Կանայք հավաքվեցին, գնացին գերեզմանոց, փորեցին նրա տեղը: Թաղմանը մահացողի հարազատները, տեսնելով դագաղը վերցնող կանանց, զարմացել էին, և նրանք էլ այդ լուրը դուրս տարան գյուղից: Նույնիսկ լրագրողներ եկան. բոլորին հետաքրքիր էր կանանց՝ տեղ փորելու պատմությունը:

Ամեն կիրակի տատս ինձ եկեղեցի էր տանում, երբեմն հակառակ իմ ցանկության ստիպում էր, որ գնայի իր հետ: Գիտեի, որ եկեղեցու մոտ ապրողներից մեկը նրան հրավիրելու է սուրճ խմելու, տատս էլ սեղանից կոնֆետ կամ խնձոր է վերցնելու ու տալու է ինձ: Երբ հետը չէի գնում, խնձորը դնում էր մաշված գոգնոցի գրպանը և բերում ինձ համար: Այդ գոգնոցի գրպանը երբեք դատարկ չէր լինում, հեռվից կարողանում էի մոտավորապես գուշակել, թե ինչ կա այնտեղ:

Եկեղեցու քարերն իրարից հեռացել էին, և ճեղք տված պատմության մեջ խոտ էր աճել: Պատերից մի քանի սրբատաշ քար ընկել էին գետին, գմբեթի խաչը թեքվել էր, ու գերեզման գնացող մարդիկ զգույշ էին անցնում. խաչը ընկնելու վտանգ կար: Տատս մոմ էր վառում: Նա մոմ վառելիս էլ ոչ ոքի նման չէր: Այդ պահին բոլորը լռում էին, բոլոր դեմքերը դառնում էին խորհրդավոր, իսկ տատս վառվող մոմերի դիմաց կանգնած ժպտում էր, ու եթե էդ պահին կողքին մարդ լիներ, սկսում էր խոսել բանջար քաղելուց մինչև սերիալների ու քաղաքականության մասին: Մի օր էլ եկեղեցում բարկացել և գյուղի կանանցից մեկի մոտ հայհոյել էր գյուղապետին ջուրը կտրելու համար: Խոսքը հասել էր գյուղապետարան, գյուղապետն էլ տատիս բարև չտվեց մինչ իր հաջորդ ընտրությունը:

Հաց թխելիս՝ թոնրի մոտ, մայրս ու տատս հաճախ էին վիճում: Տատս հայհոյում էր հորս, մայրս հանդիմանում էր նրան: Երբեմն բակում կանանց հետ զրուցելիս տատս տաքանում ու էլի հայհոյում էր, ոչ միայն հորս, այլ  «բոլորին»: Ոչ ոք նրանից չէր նեղանում: Հաց թխելուց հետո մայրս լավ չէր զգում. կանչում էինք բուժքրոջը: Նա գալիս էր, դեղեր նշանակում, հորդորում, որ էլ հաց չթխի, ամեն անգամ պատասխանը նույնն էր՝ «բա ո՞վ թխի»: Մորս ոսկին բանկում էր մնացել, աչքը՝ ճամփին: Ամեն օր նա նյարդերը հանգստացնող դեղ էր խմում, ծանր գործ չէր կարողանում անել:

Գարնանը խնդրում էի տատիս, որ սպասեր մինչև դասից գայի: Տուն էի գալիս, փոխում շորերս, արագ հաց ուտում ու նրա  հետ գնում բանջարի: Աղբյուրի մոտ կանգնում էինք, խմելուց հետո երկու շիշ ջուր էր լցնում, դնում ուսապարկի մեջ, և ճամփա էինք ընկնում: Երբեմն խնդրում էի նրան, որ կանգնի կամ կամաց քայլի, չէի կարողանում հասնել հետևից: Ամայության մեջ մեր շուրջը ձգվում էին անմշակ արտեր: Անմշակ հողում ամենից շատ փուշն էր աճում, որ բռնում էր քայլողի շորից ու ստիպում կանգ առնել, նայել վար ու հերկի կարոտ սևահողին: Այստեղ ամեն քար ծանոթ էր տատիս, գիտեր՝ որտեղ է բանջարը, որտեղ՝ սունկը: Երբ ուսապարկը լցվում էր, տատս այն դնում էր ճամփի մոտ, մի մեծ քարի տակ և քարեր շարելով այդ քարի վրա՝ նշան անում, որ տեղը չմոռանա: Մի հեռադիտակ ուներ, որ ամեն անգամ դաշտ գնալիս տանում էր հետը. ասում էր՝ պապիդ հեռադիտակն է: Բարձրանում էինք սարի գագաթը, հեռադիտակով նայում էր: Հետո հեռադիտակը տալիս էր ինձ.

-Նայիր այն կողմ, տեսնո՞ւմ ես  «Մեր վանքերի քաղաքը»:

Երևում էին մի քանի կիսավեր եկեղեցիներ: Հետո նորից էր նայում ու հեռադիտակը դնում էր տուփի մեջ: Իջնում էինք սարից, վերցնում քարի տակ դրված ուսապարկը և բռնում տան ճամփան: Հետո հասկացա, որ «Վանքերի քաղաքը» Անին էր…

Տանը բանջարը փռում էր հատակին, որ շոգից չխաշվի: Հաց էր ուտում, սուրճ խմում ու դուրս էր գալիս: Բանջարը մաքրում էր մայրս:

Մեր հարևան Սաքոն ընտանիքով մեկնել էր գյուղից: Տատս բացել էր նրանց դարպասի դուռը և մշակում էր նրանց այգին: Մի օր էլ, երբ  ջուրը կապել և ջրում էր այգու ծառերը, եկավ Անուշը:

-Բարև, Սիրան:

-Բարև, բարև, Անուշ ջան:

Նստեցին պատի ստվերում դրված քարերի վրա:

-Էսօր բանջարի գնացե՞լ ես,- հարցրեց Անուշը:

-Հա, մի պարկ բերել եմ:

-Ախչի, դու հոգնել չունե՞ս: Ես երեկ գնացի, էս երկու օր է ոտքերս չեն շարժվում:

-Դու քաղաքի աղջիկ ես, դրանից ա:- Տատս ժպտաց:

-Մի օր քեզ դատի են տալու:

-Ինչի՞:

-Էս այգին մշակելու համար, գոնե հարցրու:

-Ի՞նչ հարցնեմ, ո՞ւմ հարցնեմ, հո ծառերը չե՞մ հանում, մշակում եմ, ամբողջ տարվա մուրաբան էս ծառերից ա լինում: Այ էն գիլասի ծառը տեսնո՞ւմ ես:

-Հա:

-Էդ սորտից ընենց մուրաբայա լինում, ո՞նց թողնենք փչանա,- տատս նայեց ինձ,- գնա մորդ ասա երկու բաժակ կոֆե դնի, բեր:

Սուրճը բերեցի, նրանք խմեցին, խոսեցին, քննարկեցին բոլոր հարցերը և, ինչպես միշտ, երանի տվեցին «հին ու բարի ժամանակներին»: Երեկոյան տատս ջուրը փակեց, վերցրեցի սուրճի բաժակները, տուն եկանք:

Խոր աշունն իր օրերը գլորում էր դեպի ձմեռ: Տատիս թոշակով փայտ առանք: Ջարդեցինք, դասավորեցինք: Օրը մթնեց. տատս նայեց պատուհանից ու դուրս եկավ: Օգնեցի ներս բերել հավերին: Երկու անգամ  հաշվեց, ցորեն տվեց, փակեց գոմի պատուհանները, անձրևն արդեն դանդաղ մաղում էր: Դուրս եկանք, փակեց գոմի դուռը: Մայրս վառել էր վառարանը: Անձրևն ահագնացավ, քամին խփում էր դռանը, պատուհաններին. ներսից փակեցի դուռը: Կտուրի ջարդված հին թիթեղներից ջուրը կաթում էր տուն: Տատս երկու դույլ դրեց սենյակում, որ ջուրը չլցվեր հատակին: Անձրևը շարունակվեց ողջ գիշեր: Անկողնում երկար ժամանակ լսում էի քամու ձայնը ու դույլերի մեջ լցվող ջրի կաթոցքը:

Առավոտյան դուրս եկավ թույլ արևը: Իմացանք, որ քամին մի քանի տան կտուր պոկել, նետել էր փողոց: Տատիս հետ փայտե աստիճանը մի կերպ քարշ տվեցինք և հենեցինք պատին:

-Մի արա, դու չես կարող,- չլսեց մորս: Մի քանի մեխ դրեց գրպանը, վերցրեց մուրճը և բարձրացավ կտուր: Ինձ արգելեց հետը բարձրանալ: Քաշեց թիթեղը վերև, մեխեց և առաջ եկավ երկրորդը մեխելու: Փորձում էր ուղղել թիթեղը, բայց չէր կարողանում. Նկատեցի, որ նա մի կողմից բարձրացրեց թիթեղը, ուզում էր քաշել, ոտքը սահեց:

Ձայնից մայրս դուրս եկավ տնից: Գրկեց տատիս, ինձ ուղարկեց բուժքրոջ ետևից: Մինչև վերադարձա, հարևաններն արդեն տատիս շուրջը հավաքված էին, սակայն նրան տեղից չէին շարժում, տատս գոռում էր, արտասվում մորս ձեռքերի մեջ: Բուժքույրը ներարկում արեց: Եկավ շտապօգնությունը, տարավ նրան: Մի քանի օր անց նրան բերեցին՝ ոտքը գիպսի մեջ: Բժիշկներն ասում էին, որ նա տարիքով է, և ոսկորը դժվար կպչի. այդպես էլ եղավ: Գիպսը հանեցին, տատս մնաց անկողնում: Նրա մոտ եկող հարևանները բոլորն ասում էին՝ «Սիրանը պառկելուց կմեռնի»: Անկողնում նրան խնամում էր մայրս: Չէր համակերպվում իր վիճակին, գալիս էին հարևանները, նա խնդրում էր, որ իրեն հանեն անկողնուց: Օգնում էին, իջեցնում անկողնուց, բռնում էին թևերից. ուզում էր քայլել, չէր կարողանում, ուժասպառ ընկնում էր իրեն բռնած կանանց թևերին: Հաճախ ձայն էր տալիս.

-Էսօր հավերը քանի՞ ձու են ածել:

-Չորս:

-Ինչի՞ էդքան քիչ: Կեր տալի՞ս ես:

-Հա:

-Էն մեծ, կարմիր ամանով տուր:

-Դրանով եմ տալիս:

-Ուրեմն լավ չես տալիս,- ամենօրյա հարցերը երբեմն ազդում էին նյարդերիս վրա: Գնալով հյուծվում և ավելի դյուրագրգիռ էր դառնում:

-Սերմացու ցորենը ծածկե՞լ եք:

-Հա:

-Հո ջուր չի՞ կաթում վրան:

-Չէ:

-Գառների տակը մաքրե՞լ ես:

-Հա:

Այդ օրը հրաժարվեց հացից: Նման բան չէր եղել երբեք: Չէր խոսում, նայում էր երկինք, ինչ-որ բան էր ասում, որը ոչ ոք չէր հասկանում: Եկան հարևանները, նստեցին կողքին:

-Տղին ա կանչում, հլը նկարը բեր,- ասաց Անուշը: Մայրս բերեց հորս նկարը, Անուշը հորս նկարը դրեց կրծքին: Ինձ դուրս հանեցին սենյակից: Երկար ժամանակ լռություն էր տիրում սենյակում, չնայած հետաքրքրությանս, ես չէի կարողանում տեսնել, թե ինչ է կատարվում այնտեղ: Լսեցի միայն մորս հեկեկոցը և Անուշի «ողորմի»-ն:

Կանայք իրենց ուսերին տանում են տատիս: Քայլում է մայրս՝ արցունքն աչքերին: Նկարը ձեռքիս քայլում եմ թաղման թափորի առջևից: Նեղ փողոցի վերջում երևում է եկեղեցին: Թվում է՝ ուր որ է տներից մեկի բակից դուրս է գալու տատս. նկատելով գոգնոցի ուռած գրպանը՝ վազելու եմ ընդառաջ: Մաշված գոգնոցի գրպանից խնձոր եմ հանելու ու գնալու եմ շարունակելու խաղս:

 

 

Անդին 9, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք