Մանրապատումներ

Հեղինակ:

20152107172355954

Ասորական էպոս

Պատշգամբը հրավիրում է ինձ դիտել օտար քաղաքի ներկայացումը:

Փողոցով սլացող մեքենաների ձայնը նմանվում է ծափահարությունների ձայնին, և մայթով քայլող մարդիկ ստանում են իրենց այն դերերը, որոնք մինչև կյանքի վերջ պիտի խաղան:

Օտար քաղաքում միակ ծանոթ խաչմերուկը ես եմ:

Մենք նստած ենք սրճարանում և պատվիրում ենք ծովամթերք, քանզի դու ասում ես ինձ, որ բոլորը հիմա այդ են պատվիրում: Ես հարցնում եմ, թե այսօր շաբաթվա որ օրն է, դու ասում ես՝ կիրակի, իսկ ես փորձում եմ հասկանալ, թե ինչով էր երեկվա օրը տարբերվում այսօրվանից: Այս քաղաքում բոլոր օրերը նույնն են: Ես ուտելու ընթացքում հիշեցի, որ երեկ քեզ հարցրեցի, թե այսօր շաբաթվա որ օրն է, և դու ասացիր՝ կիրակի: Ես չզարմացա, երբ այդ դեպքը հիշեցի, քանզի այստեղ, այս քաղաքում և այս փողոցում կարող է ամեն ինչ լինել՝ նույնիսկ ծովամթերք սրճարանում:

Ինչ-որ բանի վրա զարմանալու համար պիտի շատ սիրես կյանքը:

-Ասա թող ինձ քաղցր բերեն, ես սիրում եմ քաղցր սուրՃ:

-Բայց սուրճը քաղցր չեն խմում, այն կորցնում է բուրմունքը:

Ես լռում եմ, քանզի հոգնել եմ ասելուց, որ ավելի շատ քաղցրն եմ սիրում, քան սուրճը: Ես շարունակում եմ լռել, քանզի զգում եմ, որ ինձ մոտ լռելը լավ է ստացվում:

Եվ իմ դեմքի անտարբերության և դեմքիս մազերի մեջ խտանում են ասորական լեգենդները այն, որոնք արյանս հիշողության մեջ են լոկ մնացել:

Անսահման ես դու, անսահման իմ մեջ: Քո դիմաց տիեզերքը ծորում է և լցվելով բաժակիս մեջ՝ սուրճ դառնում: Անսահման ես դու, Մարդկային Կասկած:

-Իսկ հիմա քայլենք,- ասում ես դու,- այս ժամին, այս քաղաքում բոլորն են քայլում:

Ես լուռ մտածում եմ. «Ինչ հետաքրքիր բառ է այդ Բոլորը, նրանում միշտ ինչ-որ մեկը պակասում է»:

-Ես ուզում եմ քնել, վաղը գործեր ունեմ:

-Արի քայլենք, մաքուր օդ շնչիր, դու իրոք հոգնել ես և մոռացել, որ վաղը կիրակի է:

Ես քայլում եմ և ընթացքում փորձում հասկանալ, թե ինչով է այս օրը տարբերվելու վաղվանից:

Աշտարակը չկառուցվեց ոչ թե լեզուների խառնվելու պատճառով, այլ նրա համար, որ ամեն մարդ շատ նվիրված էր խաղում իրեն հասանելիք դերը:

Պատշգամբը հրավիրում է ինձ դիտել օտար քաղաքի ներկայացումը, իսկ ինձ համար պատշգամբը մի տեղ է, որտեղից կարելի է միայն թքել: Հիմա բոլորն են թքում: Ինչ հետաքրքիր բառ է այդ Բոլորը՝ նրանում միշտ ինչ-որ մեկը պակասում է:

 

 

Հիշողություններ Ուլիսեսի մասին

   Ընկերոջս՝ Երվանդ Վարդանյանին

 

Լույսերը ավազե փողոցի վրա չունեն մահ, նրանք փողոցի վրա են և վառվելու են այնքան ժամանակ, որքան կարող են, բայց ավազը դեռ դարերով կպահի նրանց արձագանքը իր ներսում: Փողոցը ոչ սկիզբ ունի, ոչ վերջ:

Ես փորձում եմ մի բան ասել, բայց լեզուս քարացել է, լեզուս ավազ է, որին ողողում է ներսիս հեղուկը, և լեզուս ողորկ է, և արդեն սահում է բերանիս մեջ, և բառերն են սահում նրանով:

Որպեսզի ինձ սիրես, պիտի քեզ սիրես, և արևը, որ թքում է իր շողերը, և փողերը, որ շփում են ավազների վրա: Վրաերթից մահացած մանուկ, մի տուն, որի դուռը պատուհանն է, և պատուհանը, որտեղից պատ է երևում, և պատվանդանը, որ խմորից է, և սովածները, որ ուտելով նրան՝ իջեցրին ներքև կուռքին, կուռք, որ ոչինչ չէր արել պատվանդանին հայտնվելու համար:

Փայլը քո աչքերի ինձ ստիպում է վերադառնալ տուն, որի հիմքը ճահճի մեջ է:

Ոսկորները ամենալավ հիմքն են ծառայում մարդու համար, բայց մարդը թողնում է այդ հիմքը իրենից հետո որպես ֆոսֆորե մի հուշարձան:

Լայն թերթերը այդ գրքի ինձ ստիպում են ընկղմվել այնտեղ և փորձել հասկանալ ճանապարհի դժվարությունը: Իսկ ճանապարհը դժվար է, քանզի գիրք գրողը կույր է: Կուրացած պայծառատեսություն: Կուրացած ապագա: Ապագա, երեկ, ժամացույց, հայելի, հաց ուտող մարդ, սեռահասունություն, այլընտրանք, իռլանդացի պարոն, կիկլոպ՝ երկուաչքանի կուրությունը վերափոխվում և դառնում է մեկաչքանի, բայց կիկլոպը մեկաչքանի կույր չէ, նա ընդհանրապես կույր չէ, նա տեսնում է այնքան, ինչքան աչք ունի, և այդ մի աչքով էլ երազներ է տեսնում:

Դե ինչ, ես վերադառնում եմ տուն, բայց հասկանում եմ, որ իմ տունը ճանապարհն է այս: Այս, այն, երեկ, վերջակետ, ստորակետ, միջակետ, բայց միջակետը կուրացած վերջակետը չէ, ուղղակի այդ նշանը այդ մի կետով է ստեղծված, և այդ պատճառով էլ այդ մի աչքով էլ երազներ է տեսնում:

 

 

Հիշողություններ բորխեսյան ոգով

 

Բարի առավոտ, իմ սեր, ես վերադարձա,

Լոգարանը ես լողալով անցա:

Ու հենց երեկ ամեն ինչ սկսվեց, ես հասա, բայց նոր ուղիներ բացվեցին իմ դեմ: Այս անգամ հոգու խնդիրներ, որոնք ինչպես պիտի անցնեմ՝ ես չգիտեմ: Դու գիտես, դե ասա. Ես խոհանոցը մեկ տարի քայլելով անցա, իսկ անկողինը հաղթահարեցի 15-րդ գլխում: Անկողինը պոռնիկների և պոեզիան և արձակը խառնելով իրար՝ նոր միտք, նոր ուղղություն, թե նոր խենթություն սերունդների համար ստեղծեցի: Գուցե ընդամենը բառախա՞ղ: Ահա մի հատված այնտեղից.

Մարդը ստեղծվել է, որ մի օրում ապրի այն, ինչ պիտի ապրի ամբողջ կյանքում կամ 18 գլխում, ինչպե՞ս է հարՄար: դը ստեղծվել է, որ 18 գլուխ կարդա և մահվան հետ մերձեՆա: խ թող հասկանա ինչ բան է լինել հոռետես, հակասեմիթ, ֆաշիստ ու ցեցաԿրոն: ական ժողովներ և աստված ահա արդեն քանի հազար դար է անցել այդպես էլ մի ընդհանուր չդարձավ:

-Անունդ ասա,- գոռաց կիկլոպը ժայռի վերևից:

-Ոչոքն եմ ես,- պատասխան հնչեց, և այդ օրից մարդը կորցրեց իր ուղին. Ոչոքը չունի ոչ մի ուղի:

Երկու աչքը մեզ խանգարում է լինել այն, ինչ մենք ուզում ենք լինել:

Իռլանդացին վիրահատեց իր աչքը՝ վերածվելով արհեստական կիկլոպի, և այդ օրից նա գտավ իր միակ ճիշտ ճանապարհը: Իսկ մենք երկու աչքով նայում ենք գրքի մեջ և խճճվում:

Ու արդեն ահա քանի դար է անցել,

Մարդու համար իր տան անկյունները լաբիրինթոս են դարձել:

 

 

Երթուղայինում երազներ չկան

 

Ամպերը անցնում են շենքերի վրայով, իսկ գույնը չի փոխում իր գույնը, եթե սիրում եք պոեզիա ընթերցել երթուղայինում և կարդալու ընթացում քնում եք և հենվում ձեր կողքին նստած աղջկա ուսին, ապա զգում եք նրա մազերի հոտը և արթնանում՝ «Նա վաղուց չի լողացել» մտքով, դե ուրեմն վճարեք նստելավարձը:

Այստեղ կարող եք մուծել դոլար, դրամ, ռուբլի, եվրո կամ փաունդ. պոեզիա՝ կարդացեք Չարենց, Եսենին, Լորկա, Պո, միգուցե Էզրա Փաունդ: Իսկ գիտե՞ք՝ նա ասել է.

Ով իմ երգեր,

Ինչո՞ւ եք այդպես անհամբեր ու պրպտուն հայացքով

նայում դեմքերին մարդկանց:

Մի՞թե կգտնեք նրանց մեջ ձեր կորուսյալ մեռյալներին:

Իսկ դուք կաղալով իջնում եք երթուղայինից և հասկանում, որ ճարպակալել են մեր բոլոր մեծ թարգմանիչները, և նրանց բերաններից միայն յուղ է կաթում, որը խցանելով արմատները՝ միայն դադարի պտուղներ է ծնում: Եվ դրա համար, փառք աստծո, որ էլ ոչինչ չի թարգմանվի, մանավանդ այն գործերը, որ վտանգավոր են փոքրիկ գանգերի համար:

Փողոցի մարդիկ, որոնց դեմքերը կորել են մազերի մեջ, և որոնք ականջների ետևից են այս աշխարհին նայում կամ երթուղայինում երիտասարդ աղջկա գլխավերևում կանգնած գլուխն են խոնարհում, որպեսզի համոզվեն, որ ճիշտ ճանապարհից դուրս չեն եկել և այնքան են տարված իրենց փուչ  «ճիշտ ճանապարհով», որ մոռանում են նույնիսկ նրա շքեղ կրծքին նայել:

Իսկ օտար հայացքները դաջվում են քո բիբերի մեջ, և դու դեռ համարձակվում ես տուն հասնելուն պես էդ կեղտոտ աչքերովդ պոե՞զիա թերթել:

Ասում են՝ կույրերը մաքուր երազներ են տեսնում:

Իսկ եվրոպական շենքերը հայելիով ծածկված նոր ժամանակների երգերն են երգում: Եվ այդ հայելիների մեջ իհարկե տեսնում ես այն, ինչ դրսում է: Այդ շենքերը դուրսն են արտացոլում, և դրա համար ծածուկ է մնում իրենց ներքինը: Արտացոլելով իրար՝ մենք մեր մեջ մեզ ենք փակում աշխարհից:

Աստված ստեղծեց մարդուն իր կերպարանքով: Խորամանկ հնարք է: Նա արտացոլում է ինձ, ես՝ նրան, և այդ պատճառով էլ մինչև այսօր նա ոչ մի բան չհասկացավ մեզնից, մենք՝ նրանից:

Ասում են՝ կույրերը միայն իրենց երազներն են տեսնում:

Ծերունիները հաղթահարել են իրենց երիտասարդությունը, իսկ մենք ջահելներով դեռ մեր միջի ծերունուն ենք պարտվում:

Եվ արթնանում ես «Նա վաղուց չի լողացել» մտքով և գրպանումդ մնացած վերջին փողով ու տողով վճարում նստելավարձը:

 

 

Տողատակ

Կմկմացող աղջիկը կարծես մի քանի անգամ էր ապրում ամեն ակնթարթը:

P.S. Գրականության մեջ ամենակարևորը բառն է, բառը և նրա իսկական իմաստը, որը նա արտահայտում է: Բառի մեջ պետք է տեսնել բառը, այլ ոչ սրտիդ թելադրանքը: Բառի վրա չպետք է փաթաթել անձնական զգացմունքների և զգացողությունների թելը, քանզի նա կախվում է այդ թելից և իր հետ մտքի մահ բերում:

Իսկ «ՎԵՐԵՎՈՒՄ» կանգնածները մեզ հորդորում են տողատակը ընթերցել: Նրանց թվում է, թե այդ դատարկ տարածությունները ավելին են իրենց մեջ կրում, քան հենց ինքը բառը:

Գարեջրի պղպջակները նոր Աֆրոդիտեների ծնունդներ են ինձ խոստանում և հոսելով մատներիս վրայով՝ հասնում են եղունգներիս, որոնք կարծես ափամերձ քարեր են և ողողում են նրանց: Ես կանգնած եմ բարի դիմաց և տեսնում եմ այն կետը, որին դու նայում ես: Դու՝ ով մի աղջիկ է, ում երաժշտությունը չէր օգնում արդեն, ում սառնարանում խմիչքը սպառվել էր, և ում խմիչքի հետ սպառվել էր նաև ներքին լռությունը:

Ես ուղղակի թեքվեցի քո կողմը և սկսեցի խոսել՝ կարծես ընդհատված խոսակցությունը շարունակելու համար: Խոսեցի հենց կեսից՝ մտածելով, որ սկիզբը քեզ համար վաղուց հայտնի է: Դու թեքվեցիր և առանց զարմանալու պատասխանեցիր: Քո բառերը անընդհատ ընդհատվում էին, և այդ պահերին բիբերդ լայնանում էին, ինչպես կատվի աչքերը մթության մեջ: Դու կմկմում էիր: Եվ կտրտված բառերի մեջ, երբ մի վանկից մյուսն անցնելով մի պահ դադար էր նշմարվում, ես հասկացա, որ քո մեջ այդ դադարները վերջերս կորցրած լռությունն էին կառուցում:

Ես դադարեցի խոսել, և զրույցը կրկին անցում կատարեց դեպի իմ ներսը: Բայց այդ օրը, լսելով քո ամեն բառի ամեն մի հնչյունը, ես ներծծվեցի բառերի մեջ, և այդ օրվանից ես սկսեցի հասկանալ բառերի իմաստը:

P.S.-ի P.S-ը.- Հարկավոր է բառերով գրել,- ասում է Սարոյանը գրողին:

Մի կողմ դնելով քաղքենիությունդ և տգիտությունդ, ընթերցող, լսիր, երբ ասում եմ, որ հարկավոր է բառերը կարդալ:

 

 

Հիմն

Վարդան Ֆերեշեթյանին

Երբ ես պատմում էի ձեզ այն մարդկանց մասին, ովքեր լոկ պլատոնական սիրով են սիրում արվեստը և նման են այն կույր Էդիպին, ով բռնաբարում է բոլոր սրբությունները, դուք՝ լինելով այս ժամանակի ամենամեծ գրողը, տխուր բարձրացաք աթոռից և մոտենալով դաշնամուրին՝ նվագեցիք մի երաժշտություն, որին ձայնակցեց լռությունը, երաժշտություն, որն ավելին էր, քան լռությունը: Լռությունը կարծես այդ երաժշտության արձագանքը լիներ: Հետո դանդաղ մոտեցաք սեղանին, և այդ պահին ձեր աչքերում այն  «ծովն էր, ով իմանալով իր անսահմանության մասին, խեղդվել էր իր իսկ ալիքներում»:

Լավ արվեստը երբեք իր ժամանակի հետ չի քայլել: Եվ չի էլ քայլի: Գրականությունը երբեք չի դառնա անձեռոցիկ, որպեսզի նրանով կեղտոտ բերաններ մաքրեն: Գրականությունը գործարանային արտադրանք չէ, թեկուզ հիմա ժամանակը այդ է պահանջում: Գալով անցյալից ներկա և նայելով ապագայի գրականությանը՝ ես հուսով եմ, որ մի օր, քայլելով փողոցներով, կկանգնեմ մի պաստառի դիմաց, որի վրա մի անհայտ պոետ, ավելացնելով միայն մի տառ, առանձնացրել է գրականությունը գործարանից՝

Գիրք կարդալը մոդայիկ Չէ:

 

Անդին 3, 2015

Կարծիքներ

կարծիք