Կասանդրա

20150503123107980

Դեղին փորիկով ու ծիածանի բոլոր գույներով օծված մի եդեմական թռչուն պտտվեց, պտտվեց, բախվեց լուսամուտիս ու ընկավ: Սիրտս այնպես ճմլվեց, ասես երկու կես եղավ: Քույրս մոտեցավ արտակարգ թռչունին, ձեռքն առավ, կենդանի էր: Մայրս հանրագիտարանը վերցրեց, թերթեց-թերթեց, հասավ եդեմական թռչուններին, գտավ վեհ պատկերը, անունը կարդաց՝ Կասանդրա: Գնացի-եկա, բժիշկ քրոջս հորդորեցի, խնդրեցի ամոքել վիրավոր թռչունին: Քույրս ջանաց, թռչունն աներեր էր: Մայրս արտասվեց, ասաց՝ ճակատագրական թռչուններին հաբերը չեն օգնում, այլ առեղծվածը:

Գնացի-եկա, չկարողացա թռչունին մտքիցս հանել: Սրտիս ցավն ուժգնացավ, հասկացա, որ սիրտ ունեմ, որոշել էր արթնանալ, որոշեցի սիրել: Նստեցի մեքենան, առանց հետ նայելու սլացա, հասա ընկերներիս. մի օտար քաղաքում էին: Քույրս զանգեց-տեղեկացրեց՝ ցնծա, Կասանդրան երեկոյան ուժ առավ, թռավ: Խմբված ընկերներիս զրույցը կտրուկ ընդհատեցի, թռչունի մասին պատմեցի շնչակտուր: Ընկերներս ասես լսեցին ու ոչինչ չլսեցին: Զայրույթից թեքվեցի, աչքերը չռած երիտասարդին հեգնեցի, թե՝ քե՛զ համար չպատմեցի, դո՞ւ ինչու ես կարկամել: Նրա ձեռքի լուսանկարչական խցիկից ուղիղ ոտքերիս տակ մի լուսանկար ընկավ, վրան՝ դեղին թռչուն: Տրորեցի, անցա: Երևի որոշեց վիրավորվե՞լ, հետո հասկացավ, որ վիրավորանք չէր, այլ ցնցում, հիմա ասում է՝ հիացում էր, հետո կխոստովանի, որ նետն էր Ամուրի:

Առավոտյան հանգստյան տան ճաշարանում լուսանկարչական ապարատը ձեռքիդ ինձ էիր սպասում: Ողջույնիս տեսախցիկի կոճակի սեղմումով պատասխանեցիր, ներողությանս՝ ևս, արդարացումս մի քանի կադր արժեցավ, կողքիցդ նեղսրտած անցնելիս էլ կադրերի լույսերն ու ինձ այնքան սիրելի ապարատի մեղմիկ շրխկոցը ուղեկցեցին: Հետո ստվերս դարձար: Պարտեզում, միջանցքներում, սենյակի դռան հետևում, պատշգամբիս տակ, տասնյակ, հարյուրավոր, ապա հազարավոր քարացած րոպեներ իմ կյանքից: Ես նույնիսկ սկսեցի սպասել այդ շրխկոցներին, երբեմն նույնիսկ դանդաղեցնում էի գործողություններս, որ հասցնես: Դու շնչասպառ ես, դու չես կարող ոչ մի վայրկյան կորցնել ինձնից: Ցասումի ու հեգնանքի ահռելի պարկերը թափեցի գլխիդ, պարզվեց՝ դու դա ավելի ես սիրում: Աշխարհի ամենաթունոտ նետերը սիրտդ խրեցի, ասացիր՝ էլի: Այս անծանոթ քաղաքի որ պուրակում ու ճամփեզրին հայտնվեմ՝ հետևում ես: Հանձնվում եմ: Հիմա առանց քեզ ուղղակի անհնար է ապրել, դու պիտի միշտ կողքիս լինես, որ շարունակես հիանալ ինձնով:

Վերջին օրն է, միասին ճաշում ենք մի սրճարանում, միասին գնում ենք հուշանվերների խանութ, ասում ես՝ կօգնե՞ս նվեր ընտրել երեխայի համար: Քո՞ երեխան է: Ասում եմ՝ իսկ մա՞յրը: Գլուխդ կախում ես՝ մահացել է: Ներիր: Դարձյալ հուշանվեր ես ընտրում: Ո՞ւմ համար է: Մայրիկի՝ պատասխանում ես: Վերջապես վերադառնում ենք: Ճանապարհին նիրհում եմ, երազիս տեսնում եմ լույսեր, ծափեր, երկնաքերներ, աղմուկ-աղաղակ, սուլոցներ, խեղկատակներ, կակտուսներ, աղբ: Ես վեր եմ թռչում սարսափից քրտնած, պարզվում է՝ դու, վերացած, քնիս վայրկյաններն ես հավերժացնում: Ձեռքդ վախեցած բռնում եմ, թվում է՝ ոսկոր չունի, վանում է, կակղամորթի պես տհաճ է: Հարցնում եմ՝ ամուսնացած չե՞ս, ժպտում է, ձախ ձեռքն է մատնացույց անում, բայց ընկերը հեգնում է՝ այնքաաան: Հանում է անձնագիրը, թե՝ ստուգիր: Ինձ հետապնդում է մինչև տանս դուռը, հարյուրավոր ֆոտոներ շաղ տալիս ապարատի որովայնում, նրան ինձնով հագեցնում, կշտացնում, զզվեցնում: Ասում եմ՝ ապարատդ հիմա ստամոքսի խանգարում կստանա, բավական է: Ձեռքը մեկնում է, ձեռքս առնում ափերի մեջ, պնդում է՝ վաղը կգամ, արդեն չեմ կարող առանց քեզ: Մտածում եմ. «Կարծես այնքան էլ ձեռքը կակուղ չէ, տանելի է, դե լավ, կփորձեմ սիրահարվել քեզ, ամեն գնով կաշխատեմ: Սիրել եմ ուզում»:

Գալիս ես, մայրս վարագույրի հետևում խոժոռվում է: Նրան ժպտում ես, ձեռքով ես անում: Գնում ենք, պարում ենք, խմում ենք, լռում ենք: Մայրիկիդ նվերը դուր եկա՞վ, շաաատ՝ ասում ես: Այնքան ուրախ եմ: Հետո ասում ես, որ լուսանկարներովս տունդ լցրել ես. «Հիացքանչ են, հեքիաթային: Մայրիկն ասում է՝ յուրօրինակ կին է, կարծես թե այս անգամ լուրջ է: Սիրտս տագնապում է»: Ուրեմն, նա ինձ հավանում է՝ սեթևեթում եմ: Վաղն էլ ես գալիս, մորս ձեռքերը համբուրում ես, մայրս գլխիկոր է: Միասին քայլում ենք, մտորում ենք, չենք քնում, մրսում ենք փողոցներում: Քնով անցած բազմաթիվ շենքերի արանքում տխրող ամայի կիսակառույցի առաջ կանգնում ու կոկորդով մեկ բղավում ես անունս: Ասում ես՝ այս ամայության մեջ հավերժ  ապրեցրի անվանդ տառերը, հարթաքանդակի պես դաջվել են պատերին ու դարերին վկայելու են իմ երկնային սիրո մասին: Ես, բլուզիդ մեջ փաթաթված, վազում եմ, լուսանկարում ես, հևում ես: Երևի արդեն քեզ սիրում եմ:

-Վաղը մեր տուն կգնանք,- շշնջում ես:

-Մայրիկիդ հետ ծանոթանալո՞ւ:

-Չէ, հըմ, դե… նա գյուղում է, մեկ ուրիշ անգամ:

Վաղը քո տանն ենք: Ցույց ես տալիս գրքերդ, ֆիլմերդ, ժապավեններդ, լուսանկարներս՝ քո համակարգչում, հեռուստացույցում, ապարատի մեջ, հատակով մեկ, մտքումդ, սրտումդ, աչքերիդ մեջ: Քեզ հաստատ սիրում եմ: Մթնում է, բակ ես ուղեկցում: Քո տարօրինակ տան բակի խավար այգում նստարաններ կան, ես այնտեղ ուրվականներ եմ տեսնում, դողում եմ: Ասում ես՝ այդպես էլ գիտեի, որ դու կտեսնես: Ուրվականները քամու պես սուրում են մեր շուրջը, ականջներս խլանում են: «Տեսնում եմ՝ զայրացած են, նրանք քեզ կործանում են, տան հիմքը խարխլում են, նրանք քիչ-քիչ տեր են դառնում քո տանը, քո կյանքին: Ինչո՞ւ չես ազատ արձակում նրանց: Սա ի՞նչ է, գերեզմանատո՞ւն է»: «Կասանդրա, Կասանդրաաաա… Գիտեի, որ իմ սև գիշերվա սևաչ, սևահեր Կասանդրան ես: Ես էլ սև եմ, ես նրանց հետ խաղում եմ, նրանց հետ հաշիվներս չեմ մաքրել, նրանցից քեն ունեմ հանելու: Կասանդրա, իմ սևսաթ դիցուհի»: Սև համբույրներով է ծածկում վարսերս: «Սպասի՛ր, չե՛մ կարող, չե՛մ ուզում, սա լուրջ է»: «Այդպես էլ գիտեի, որ այն աշխարհից ես: Կախարդ ես, գուշակ ես, թեկուզ և վհուկ, միևնույն է, խենթացնում ես»,- լուսանկարում է հոգիների հետ: Հոգիներից մեկը, ծեր դեմքը խոժոռած, ինձ հալածում է, գազազած աչքերը հառում է աչքերիս, հա՞յրդ է… Ուշաթփվում եմ: Առավոտյան արթնանում եմ բազմոցիդ վրա բացված լուսամուտից լսվող սոսիների սոսափյունից: Դու համակարգչի առաջ նստած ապշած ես: Կադրերը լցված են ոչինչով: Չեմ ուզում խաղալ, որտե՞ղ եմ, վեր եմ թռչում: Չես կարող, ուշ է այլևս՝ բղավում է ժամացույցիդ շչակը, ուշ է՝ սվսվում են սոսիները, ուշ է՝ արձագանքում է համակարգչիդ դատարկությունը:

Փախչում եմ: Փակում եմ դռներս, ականջներս, աչքերս: Քեզ մոտ չեմ թողնելու: Գիշերը տանդ մուտքի առաջ ծնկել եմ, ինչպես եկեղեցու շեմին, ասես մաքրվում եմ, աղոթում եմ, արդեն չեմ նկատում տեսախցիկդ: Մենք վաղուց ապրում ենք: Վաղը փոքրիկիդ հետ ես գալիս, ես նրան խղճում եմ, ասես իմ մանկիկը լինի: Որբացած, անուշիկ ժպտում է, փարվում եմ, երախտապարտ ես: Քեզ սիրեց՝ ասում ես: Դու իմը կլինես՝ շշնջում եմ մանկան ականջին: Թափառում ենք, երևի գեղեցիկ ենք, մարդիկ նայում ու ժպտում են: Հուզմունքից գլուխդ կորցրած ասում ես. «Ափսոս, մայրս չտեսավ այս արևի շողիկին, այնպես էր երազում…»: Ինչպե՞ս թե՝ կարկամում եմ… Մահացել է՝ ասում ես, աչքերիցդ արցունք է կաթում: Հապա ո՞ւմ համար նվեր գնեցինք՝ սարսափով հարցնում եմ: Մայրիկի համար՝ ստի մեջ բռնված երեխայի նման կմկմում ես, ի՛մ երեխայի մայրիկի՝ շշնջում ես: Ինչ-որ բան խառնել ես հավանաբար: Անտեսում ես, հիշողությունիցս ջնջում եմ, մոռանում եմ:

Վաղը էլի իմ տան մոտ ես, ասում ես՝ փախչենք քաղաքից: Կամուսնանա՞ս ինձ հետ: Լույսի փոքրիկ առկայծումներիդ հետ ընկերացած քայլում եմ, սիրում եմ, վառվում եմ, մոխրանում եմ: Վերջապես: ճանապարհի բոլոր ծառերին իմ մասին ես պատմում, ասում ես՝ շնչովդ ծաղկազարդված ճանապարհը նշան կլինի, հետդարձի ուղին կգտնենք: Դեմուդեմ ելած փոքրիկ ջրվեժն ենք նետվում: Արցունքդ արցունքիս ես խառնել, սիրտդ՝ սրտիս, հոգիս սավառնում է: Գիշերը խարույկի մոտ կիսամերկ պառկած անրջում ենք: Սրտիցս շնորհակալ եմ, չէր մեռել, սպասում էր, ստիպեցի՝ արթնացավ: Ե՛վ իմ, և՛ քո հեռախոսների զանգերն անպատասխան ենք թողնում: Ձեռքերդ գնալով ավելի ես մխրճում կրակի մեջ: Ասում եմ՝ կայրվես, ժպտում ես, չես այրվում: Վստահ եմ, առեղծված է, դու իրական չես, դու էլ ուրվական ես, գուցե դև, բայց ինձ դուր է գալիս: Կրակից բռնկված ձեռքերդ այրվող պոչիկներով կարիճներ են դառնում, ու օդում կրակե մեծ օղակով երիզված անապատում ամուսնական գիշերվա պարն են պարում ինձ համար: «Գլուխգործոցս է,- հիանում ես,- հիմա նկարեցի»: Մատով դիպչում եմ օղակին, մթնոլորտի ճեղքված անցքից անապատի ավազ է սկսում սողալ ցած, դառնում ավազե ժամացույց ու խաբկանք, շորթում ժամանակս: Կարիճները ուրուրներ դարձած թռչում են, անտառում քարայծեր են սկսում ոստոստալ, հողի ընդերքից ջրերի շատրվաններ են ժայքում՝ շիթերի հետ վեր-վեր թռցնելով սիրեն-ծովինարների, որ այս անգամ ոչ թե լռում, այլ հեծկլտում են ճայերի նման, մանկան ճիչեր արձակում: Սթափվում եմ մղձավանջից, ցնորվածի պես մերկ այս ու այն կողմ եմ վազում անտառով: Արցունքի փոխարեն արյան շիթեր են գլորվում այտերիցս վար, ստինքներիցս կաթ է հոսում անզուսպ, ու սպիտակը, ոտքերիս վրա գալարվելով կարմիր երակների հետ, հողը ճահիճ է դարձնում: Խորտակվուուուում եեեեեեմ: Ավազից հրկիզված, անձրև ներծծված վարսերով, կարիճներից խայթված, համբույրներիդ տեղերում վարդեր ու խոցեր բացված մարմինս տնքում է: Մանկիկիդ եմ փնտրում: Այս անծայրածիր անտառում ամեն քայլափոխի դարանակալ ոսոխ ու ճիչեր կան, ու ամեն թփի հետևում մահն է նիրհում անմահ: Ծառերի փչակներից անգղներ են վրա պրծնում, կտցահարում աչքերս, որ արդեն կուրանում են կաթնագույնից, մացառները բռնվել են խոպոպներիցս, քարերը կոտրատում են եղունգներս: Թափահարում ես, աղերսում ես՝ մոռացիր:

Արթնանում եմ: Հայացքով փորձում եմ բարձրացնել խոնարհված հայացքդ: Լուսաբացը ցուրտ քամու շիթերով մտրակում է բանականությունս, սթափ եմ, լսում եմ, տեսել եմ, գիտեմ, ասա, չհիշել չեմ կարող, ո՞ւր է մանկիկդ: Մայրիկի մոտ՝ ասում ես մեղավոր ձայնով: Չէ՞ որ ասացիր՝ մահացել է: «Դա իմ ֆիլմում էր,- կմկմում ես,- նա կա, իհարկե, բայց… նա երբեք իմ կինը չի եղել, մենք երբեք միասին չենք եղել. նա մեզ ոչնչով չի խանգարի, նա խոստացել է, նա հավանում է քո լուսանկարները…»: Որտե՞ղ են նրանք, հարցնում եմ: Տանը՝ շփոթվում ես, ո՞ւմ տանը՝ հարցնում եմ: Իր տանը՝ ասում ես, գյուղում: Ուրեմն բալիկդ որբ չէ, ուրեմն նա իմը չէ, ուրեմն էլ մերը չէ: Արի տուն գնանք: Քայլում ենք: «…Չեմ կարող հավատալ, որ իմն ես, որ հենց նա ես, ում սպասել եմ, որ եկել ես վերջապես:- Ծնկի ես գալիս, ոտքերիս մոտ խնկարկում ես, ես էլ ծնկում եմ:- Պիտի մեկնեմ,- ասում ես,- մի քանի ամսից կգամ ու կտանեմ քեզ: Կնկարեմ ֆիլմս ու հետ կգամ: Աստվածամոր պատկերդ ամենուրեք հետս է լինելու: Դեռևս երեսուն հազար ակնթարթ է, որ մինչև գնալս մեկ միլիոնի կհասնի ու կցնցի աշխարհը»: Լուսանկարում ես:

Ծառերին կախված լուսանկարներիս արահետը բռնած վերադառնում ենք: Լուսանկարների կեսը քամին տարել է, կածանը կորցնում ենք, շվարել ենք: Նորերը կախելով՝ այլ ուղի ենք բացում, սահում ենք: Մի պանդոկ ենք հասնում, մի լավ խմում ենք, տանիքին սպասում ենք: Ծխնելույզից կախված՝ խորը քուն ես մտնում: Խողովակին փարված՝ մի լաթի կտորի պես քամու բերանն ընկած ճոճվում ես՝ խողովակի հետ ուժգին ճռնչալով: Նայում եմ քեզ ու չեմ հիշում՝ այդ ե՞րբ էր, ինչպե՞ս պատահեց, ո՞վ ես դու, ո՞վ է ծխնելույզին բաղեղի պես փաթաթված այս շնչառությունը: Հեռախոսդ զանգում, մռնչում է, աղերսում է, հրամայում է, որ վերցնեմ: Լսում եմ: «Ամուսնուս փոխանցիր լսափողը, տականք, գող, աներես»,- բղավում է կնոջ ձայնը: Երևի սխալվել եք՝ շփոթվում եմ: «Չէ մի, իհարկե, սխալվել եմ, քանի ամիս է տուն չի գալիս, երևի կախարդել ես, վհուկ»: Կասանդրա՝ շշնջում եմ: «Ի՞նչ, էդ ի՞նչ է, կարգին բան խոսիր՝ հասկանանք, լիրբ…»: Հեռախոսը ձեռքիցս վայր է ընկնում, ձայնը միջից հազար բեկոր է լինում, ցրվում ջրափոսերում: Տանիքը փլվում է, լպրծուն կավահող դարձած ճերերում է: Ուզում եմ ձեռքիցդ բռնվել՝ կակուղ է, ոսկոր չկա, սահում եմ, գահավիժում եմ, որտե՞ղ ես: Ծխնելույզին կանգնած սև ագռավն անվրդով նայում է: Մեկ էլ աչքերը թարթում է, լսում եմ ծանոթ շրխկոցը, նրա աչքերից առկայծող պայծառ լույսն ինձ շանթահարում է: Դու դարձյալ չկաս: Խաբկանք էր: Նետվում եմ, հասնում եմ հեռախոսին, բռնում եմ, քոնն է: Հիսուն հազաաաաաաաաար՝ կռնչում է ագռավը:

Շտապօգնության մեքենայում սրտիս զարկերի պարզ արձագանքից մի պահ սթափվում եմ՝ տու տու տու: Աչքերիս առաջ բուժքրոջ մոլեգնած դեմքը աղավաղվում է, կառչել է ձեռքիցս, հեռախոսը քաշում է, ճանկռոտում է, իիիիմն էէէէէէէէ՝ մռլտում է: Ցավ չեմ զգում, վախ չեմ զգում, կյանք չեմ զգում, լսափողը ձեռքիս է ձուլվել: Քնում եմ, մի՛ խանգարիր, լռիր՛, սրտիս զարկերին հետևող ապարատի տուուուտուերն եմ լսել ուզում, որ գնալով արագանում են: Ընդհատ-ընդհատ լսում եմ բուժքրոջ՝ ոռնոցի նմանվող ձայնը: «Ես հերթապահում էի, պատկերացնո՞ւմ ես, ես մարդկանց էի փրկում գիշերներով,- պատմում է վարորդին,- իսկ նա այդ ժամանակ իմ տանը… Տու տու տու… իմ խոհանոցում… տու տու տու տու, իմ լոգարանում… տու տու տու, իմ անկողնում տու տու տու տու տու տու… երեխաաաաաս տու տու»: Շտապօգնության մեքենայի ապակուն շարունակ սև ագռավն է բախվում ու ամեն բախյունի հետ՝ շրխկ, լուսարձակում, մի լուսանկար է ներս շպրտում: Խելակորույս բուժքույրը լուսանկարներս հավաքում, պատռում է, քրքջում է, սայթաքում է դրանց վրա: Տու տու տու տու տու տու տու, ինձ դուր են գալիս այս զարկերը, ինչ գեղեցիկ են դրանք՝ նիրհում եմ: Լռի՛ր վերջապես, որ սրտիս հետ հանգիստ խոսեմ: Մեքենան լցվում է պատռված ու նոր լուսանկարներով: Դրանք թափվում են պատուհաններից, պատում փողոցը, քամու հետ սավառնելով խփվում մարդկանց դեմքերին, մեքենաների ապակիներին: Լուսանկարների շքահանդես է, հրավառություն, երկինքը լիանում է ինձնով, անձրևի պես թափվում եմ մարդկանց դեմքերին, տու տու տու, սրտերին, տու տու տու տու, սեր եմ շաղ տալիս նրանց հոգնած հոգիներին: «Անունդ ի՞նչ էր, այ անամոոոոթ, Կեսարիա՞ է, Կասանիա՞ է, լսո՞ւմ ես ինձ, ե°ս եմ նրա երեխայի մայրը, ես եմ նրա կինը»,- զառանցում է բուժքույրը: Տու տու տու տու… «Այ սա կյանք է,- մտածում եմ,- այ սա աղմուկ է, այ սա հրավառություն է, այ սա մահ է»,- խնդում եմ: Մեքենայի ազդանշանը գնալով խելագարվում է, բուժքույրը խալաթն է պատռում, ցնորվում է, ագռավը կուրանում է: Լույսերը պարում են, տուուուուուուուուուուուուուուուուուուու, վերջ, սարքի էկրանին կյանքի հետագիծը հարթվում է: Բուժքույրը հանդարտվում է, խփում է կրծքավանդակիս, գոհանում է: Ձայները լռում են: Ապարատից ճառագող վերջին լուսարձակումը ընդարձակվում, տարածվում է, լույսի մեջ շլացնում է ամեն բան: Մեկ միլիոոոոոոոոոոոոոն՝ կռնչում է օդում տարրալուծվող ագռավը: Արդեն ժամանակն է, գնում եմ: Շնորհակալ եմ քեզ, սե՛ր, շնորհակալ եմ քեզ, կյա՛նք, շնորհակալ եմ քեզ, սի՛րտ, հիմա կարող ես հանգստանալ:

Քույրս սրտակեղեք զանգում-զանգում է, չի սպասում, որ պատասխանեն, բղավում է՝ դեղին փորիկով ծիածանափետուր հավքն էր եկել: Պտտվեց, պտտվեց, լուսամուտիդ խփվեց ու ընկավ: Ժամեր անց կտրուկ վեր թռավ՝ ավելի գունավոր, ավելի հրեղեն, ճախրում է մեր տան վերևում, լույսի հետագիծ է թողնում ինքնաթիռի պես, չի հեռանում: Որտե՞ղ ես, ոչինչ չեմ հասկանում, ոչինչ չենք հասկանում, տագնապում ենք: Մայրիկը ձեռքերն է կոտրատում, ասում է՝ իզուր է, եդեմական հավքերին չես սանձի, նրանք սրընթաց են, նրանց ոչինչ չի կանգնեցնի… միայն առեղծվածը:

Ես քեզ լսում, ժպտում եմ, ոչինչ ասել չեմ ուզում, սավառնում եմ: Դեղնափորիկը վերջին պտույտի հետ կտուցից նամակ կնետի ձեռքերիդ մեջ ու կանհետանա՝ ջնջելով հետագիծը լուսե, կկարդաս.

«Գուցե ինչ-որ մեկն ասի, որ սա հորինվածք է, որ նման բաներից մարդիկ չեն մեռնում, բայց իմ սիրտը որոշեց չդիմանալ, որոշեց ճեղքվել: Երբ սիրտն այդպես հրկիզվում է սիրուց՝ մաքրագործվում է, սրբվում է, և նա այլևս ի վիճակի չէ զգալ ատելություն, զայրույթ, քեն, ցավ, առավել ևս տանել ստի անհանդուրժելի ծանրությունը: Շնորհակալ եմ քեզ, սեր, շնորհակալ եմ քեզ, սիրտ, շնորհակալ եմ, ճակատագիր: Ցտեսություն, կյանք»:

 

Անդին 3, 2014

Share

Կարծիքներ

կարծիք