Բանաստեղծություններ

Հեղինակ:

nkar

Ծնվել է 1925թ. Մուդոնում, Շվեյցարիա, 1953 թվականից բնակություն է հաստատել հարավային Ֆրանսիայի Պրովանսին հարող Դրոմ երկրամասի Գրինյոն բնակավայրում:
Ֆիլիպ Ժակոտեի բանաստեղծությունը տարուբերվում է կասկածի ու սքանչացումի միջև, այն բազմաշերտ է, դյութանքի պես հպանցիկ ու ալիքվելու պես հավասարակշռող: Լինելով թարգմանիչ և էսսեիստ, Ժակոտեն այն հազվագյուտ հեղինակներից է, որ իր կենդանության օրոք տեղ է գտել ֆրանսիական Պլեյադ հրատարակչատան ոսկե հավաքածուում:
Երկու մեծագույն խոհափիլիսոփայական հակակշիռներ են զսպում Ժակոտեին սահանկելու պես ներթափանցելու դեպի քերթության զտարյուն նկարագրական ու հափշտակիչ աշխարհը` հեթանոսական աչքով դիտված մահվան խորհրդի ինքնակենտրոն հարասությունները և քերթության բուն իսկ բնույթի բացահայտմանը հետամուտ գրողի մշտնջենական, գերլարված ձգտումը:
Այսու՝ Ժակոտեն ազատակամ ոտք է կոխում բարձրաթռիչ պոեզիայի ոչ մի տեղ չտանող ճանապարհը, չվախենալով իր այդ համրաքայլ դանդաղընթացում մշտապես տալ ու առնել իր թարգմանած մեծ գրողների հետ՝ Գյոթե, Նովալիս, Հյոլդեռլին, Թոմաս Մանն, Մանդելշտամ, Լուիս դե Գոնգորա, Լեոպարդի, Մուզիլ, Ռիլկե, Հոմերոս, Ունգարետտի:
Կքած գրական հսկաների ծանրության ներքո՝ Ժակոտեի քերթողական հանճարը զերծ է նրանց բոլորին համակած ճանաչողական հստակ ծրագրից
Իր շուրջ 60-ամյա բանաստեղծական գործունեության ընթացքում Ժակոտեն խորը արմատներ է նետել ժամանակի ու տարածության միստիկ համահաշտեցման ճիշտ կիզակետում, լույսի և խավարի միջև, անշարժության և շարժումի սահմանաբաժանին, որի մասին հենց ինքն էլ գրել է Ռիլկեին նվիրված իր հիմնարար էսսեում, որ ասես իր իսկ պոեզիայի մասին գրած լինի. «Ռիլկեի համար, ինչպես երբեմնի ժամանկներում Հյոլդեռլինի համար, կա լավ և վատ անշարժություն, բարի շարժում և նրա վատ տեսակը: Վատ, հոռի շարժումը շտապողականությունն է, սին և իզուր հուզավառությունը, տարրալուծումը, որ հեռացնում է ժամանակակից մարդուն իր բուն կենտրոնից: Լավ անշարժությունը համբերությունն է, սպասումը, բացվածությունը: Լավ շարժումը կամ մաքուր շարժումը անհավակնոտ, աննպատակ մղումն է /Ռիլկեն կասեր ռիսկը/, որ իրար է կապակցում մերձական ու հեռուն»:

ՄԵՌՅԱԼՆԵՐԻ ԳԻՐՔԸ

I
Նա, որ մուտք է գործել հասակի տիրույթները,
այլևս չի փնտրում դրոշ ու այգի, ո՛չ գիրք, ո՛չ ջրանցք, ո՛չ սաղարթ, ոչ էլ հետք
հայելիներում կարճառոտ և քնքուշ
ձեռքի. աչքը մարդու, իր կյանքի այս տեղանքում, շղարշված է, ձեռքը նրա թույլ է շատ՝ բռնելու, գրավելու համար, ես նայում եմ նրան, ով նայում է, թե ինչպես է հեռանում այն ամենը, ինչը մի ժամանակ իր միակ աշխատանքն էր, իր քաղցր
երազը…
Ծպտյալ ուժ, եթե դու կաս, ես աղաչում եմ քեզ, որ չընկղմվես քո սխալների խորխորատը, չկրկնես սիրո խոսքերը կեղծավոր, որ մաշված զորությունը քո ոստնի մի վերջին անգամ, ժողովվի և որ մեկ այլ արբունք պաշարի նրան:
Նրա ամենադաժան մարտերը թռչունների թեթև պոռթկումներ էին, նրա ամենալուրջ դժբախտությունները անձրևի հարձակումներն էին լոկ,
նրա սերերը երբեք չեն բախվել այլ բանի՝ բացի եղեգներից, նրա փառքը որմնագիր ավելի շուտ ավերակվել է անվան ժանգից…
Նա, որ մտնում է իր միակ անհամբերության հագուկապի մեջ՝ տարածությունն այս վերջնական իր սրտին համաչափ. մտնում է նա, իր միակ հմայվածությամբ հանդեպ հանուր գիտության, հանելուկի մեջ, որը
իր մթնդած լացուկոծի աղբյուրն է եղել:
Ոչ մի խոստում չի տրվել նրան,
ոչ մի ապահովություն նրան այլևս չի տրվի,
ոչ մի պատասխան այլևս չի կարող հասնել նրան,
ոչ մի ճրագ, ձեռքին մի կնոջ՝ երբեմնի ծանոթ,
չի լուսավորի ո՛չ մահճակալը, ո՛չ էլ պողոտան անվերջանալի.
այնպես որ, նա ուզում է սպասել և ուրախանալ միայն, ինչպես որ անտառն է ուսանում պարտությունը շլացուցիչ:

II
Ուղեկիցը, ով չի լքել հոգսի պահին, թույլ չի տա վախը զինաթափի քեզ այդ ծանր պահին. պետք է միջոց գտնի հաղթելու նույնիսկ այստեղ:
Ոչ իսկ, անկասկած, ստուգայցերով կամ
դրոշներով, առավել ևս լուսապայծառ կամ մերկ ձեռքերով, ոչ նույնիսկ ողբասացությամբ կամ խոստովանությամբ, ոչ էլ խոսքերով թեկուզ տեր կանգնած …
Ամփոփի՛ր էությունը քո ողջ աչքերիդ մեջ թույլիկ. բարդիները դեռ կանգուն են ուշ աշնան լույսերում և շնկշնկում են գետափին, տերևը տերևի հետևից վայր է ընկնում հնազանդ,
լուսավորելով ժայռերի սպառնալիքը թիկունքում դասդասված.
Ժամանակի ուժգին լույսն անհասկանալի, օ՜ արցունքներ, այսրերկրային երջանկության արցունքներ:
*
Հոգի՝ հպատակեցված շարժման տեսիլքներին, անցի՛ր տարված քո վերջին հայացքից բաց, անցի՛ր, ուղևոր, անցավոր հոգի, ում ո՛չ գիշերը կկանգնեցնի, ո՛չ կիրքը, ո՛չ համբարձումը, ո՛չ իսկ
ժպիտը.
Անցի՛ր. մի տեղ կա հող ու անտառի միջև, և հրդեհներ, որոնց ոչ մի ստվեր անկարող է մաշել.
Ուր հայացքն է մխրճվում և ցնցվում երկաթյա տեգի նման, ներթափանցում հոգին և վարձահատույց լինում հազիվհազ:
Ո՛տք դիր ճանապարհին, որը կնշի քեզ անվճռականությունը սրտիդ, խրվի՛ր լույսերի մեջ, շարունակվի՛ր ջրերի հետ, անցի՛ր թռչունների անդիմադրելի թռիչքընթացքը, հեռացի՛ր. չկա վերջ, բայց միայն անշարժացյալ վախ..
կարիքավորի պարգևը նվիրի՛ր թշվառ հանգուցյալին:
Եղեգնի մեն-միակ դողողացող ցողունը ժողովի՛ր արագընթաց ջրի շուրթին, նրա միակ արտաբերած բառը, որ շունչ էր նրա, նրբածառ ու ճառագայթ. լույսի հիշատակ՝
օդի ամենավերին շերտերում…
Թող որ այդ երեք ներշնչումներով նրա առաջ բացվի տարածությունը՝ տարածազուրկ, ուր ջնջվում են բոլոր տառապանքները, անպարզ պարզությունը անպատկերացնելի դիմապատկերի:

IV
Փոթորիկներն այս, այս հրդեհները և այս սառնորակ տեղատարափը, այդ երջանկավետ հայացքները, թևավոր խոսքերը, ամենն ինչ կարծես թռչելիս լինի նիզակի հանգույն՝ ամրությունների միջով,
ասես դեպի նպատակն ընթանալիս՝ ավելի հստակ ու ավելի բարձր,
գուցե եղեգնաշեն մի շենք էր դա՝ այժմ խորտակված, վառված, այրված, մոխրացյալ, որոնց վրա կարիքավորը կշփի մեջքն իր և իր գլուխը բանակների արշավանքից հետո…
Միայն անգիտությունն է հավերժ:
Ո՛չ մահը,
ո՛չ ծիծաղը:
Լույսի նվաղումը
մեր վրանների ներքո սնուցանում է սերը:
Ստնտուն
մոտենում է արևելքից: Արշալույսին մի մարդ էլ ճամփա ընկավ:

V
Բայց եթե նա, ում մասին խոսում եմ ես խոսքերով այս թեթևաքաշ, լիներ իսկապես պատուհանների ետևում, արդյո՞ք այս սառնությունն էլ ամպրոպ կդառնար՝ հովտի գլխին պայթած:
Ո՛չ, քանզի դա պատկեր է դեռևս անվնաս, բայց եթե մահն իրոք այնտեղ էր, ինչպես որ լինելու է օրերից մի օր, որտե՞ղ են լինելու պատկերները, նրբանուրբ մտքերը, հավատը՝ ի պահ տրված կյանքի երկարատև ընթացքին :
Ահա՛ ես տեսնում եմ լույսի փախուստը համակ ձայնի դողէրոցքի մեջ, ուժի խորասուզումը մարմնի վախվորածության մեջ, և հանկարծակի փառքը լայնարձակ՝ նեղմիտ գանգին ի շնորհ:
Ի՞նչ ճիգ ու ջանք, ի՞նչ երկրպագություն և ինչպիսի՞ պայքար կմղեր նրան դեպի հարձակումն այս ներքևից ծնված .
Ինչպիսի՞ հայացք կայծակնացայտ՝ անցողիկ, ինչպիսի՞ նրբաթեթև հոգի, ասենք, կանէանար հանգչող աչքի առաջ, եթե բոլոր ուղեկիցները հեռանային, եթե ամպափոշին կլաներ մեզ:

VI
Այնտեղ, ուր սուզվում է մարմինն այս գեղեցիկ՝ անծանոթ հողի մեջ, կռիվ տալով կաշեգոտու կամ սիրատոչոր ու մերկանդամ մահվան հետ, ես կընտրեի լոկ մի ծառ, իր սաղարթների մեջ
ոսկեհուռ խշշոցը անցողիկ լույսի պարփակած՝…
Ոչ ոք չի կարող զատել կրակն ու մոխիրը, ծիծաղն ու փոշին, ոչ ոք չէր ճանաչի գեղեցկությունն իր բողոքավոր անկողնուց զատ, խաղաղությունը թագավորում է լոկ շիրիմների ու քարերի վրա,
թշվառականը, ինչ էլ անի, արանքում է միշտ երկու փոթորիկների:

VII
Նշենու ծառը ձմռանը. Ո՞վ է ասում, որ ծառն այս շուտով կհագնի լույսերը խավարին ի կեր, կամ վերստին ծաղիկներ կհագնի օրվա մեջ.
Այսպես մարդն է սնում հողն աճյունափոշու:

Թարգմանությունը՝ Աշոտ Ալեքսանյանի

Share

Կարծիքներ

կարծիք